Review

Alles wat u wilde weten over gestapelde stenen - in één boek

Raadsels over hunebedden.

Marcel Hulspas
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Eigenlijk weten we niet waar we naar kijken. Een hunebed - wat moesten ze ermee? Was het een grafmonument? Soms bevatten ze menselijke resten, vaak ook niet. Of neem die rechtopstaande stenen, menhirs. Waarom zijn die vaak in lange rijen gezet, zoals in het Franse Carnac? Of in cirkels?

In en om Stonehenge zijn wel graven aangetroffen. Maar was dat de functie van dat monument? Of was het zoiets als een astronomisch observatorium, zoals vaak wordt gezegd? Waarom is het georiënteerd op de zomerzonnewende? Als je wilt weten wanneer de langste dag is aangebroken, zijn een paar bescheiden stenen ruim voldoende. En wie wilde dat überhaupt weten? Gaat het hier om religieuze centra? Markeren ze wellicht landbouwgemeenschappen, zoals de archeoloog Colin Renfrew suggereerde?

Een mooi idee dat hier en daar heel waarschijnlijk lijkt - alleen niet overal. Niet in Drenthe, bijvoorbeeld. En ook niet op het Duitse eiland Rügen, waar je werkelijk struikelt over de megalithische monumenten.

Herman Clerinx, non-fictie.
Een paleis voor de doden - Over hunebedden, dolmens en menhirs (****)
Athenaeum; 352 pagina's, euro 24,99.

Ze zijn overal te vinden. Van Spanje tot Noorwegen, van Ierland tot Polen. Zo'n tachtig staan er in België en Nederland. Die komen allemaal voorbij in Een paleis voor de doden. Na een inleiding over de makers, de eerste Europese boeren, voert Herman Clerinx ons langs de Europese highlights en daarna alle menhirs, hunebedden en dolmens (een groepje menhirs met een dak erop) in de Benelux. Clerinx' opsomming verveelt nooit dankzij de vele anekdotes en zijn nooit opdringerige droge commentaar. En in de laatste vijftig bladzijden keert hij terug naar die prangende vraag: waarom deden de eerste landbouwers, die zelf in onooglijke plaggenhutjes woonden, toch zoveel moeite?

Voor een antwoord gaat hij te rade bij de antropologie. Want er zijn genoeg plekken op aarde (op Madagaskar en in Indonesië) waar tot voor kort vergelijkbare stenen monumenten werden opgericht. En die hadden een duidelijke sociale functie. Zo'n project was een test voor de gemeenschap. Wanneer een stamhoofd op een dergelijk mega-idee kwam, moest hij voor de uitvoering ervan een beroep doen op alle stamleden én op naburige stammen.

Hunebedden. Beeld anp
Hunebedden.Beeld anp

Als hij daarin slaagde, dan had hij niet alleen zijn voorouders vereerd en zichzelf een mooi grafmonument bezorgd, het resultaat was ook een duurzaam teken van zijn macht en een uitdaging aan andere stamhoofden. Zo'n project leidde tot een sterk saamhorigheidsgevoel. En dus tot vrede en welvaart.

Is dat het verhaal achter de megalieten? Ging dat vijfduizend jaar geleden ook zo? We zullen het nooit weten. We hebben alleen de stenen, als stomme getuigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden