Alles nieuw

Boes tekent alleen nog vallende mensen

Bij fotoshoppen denk je eerder aan het wegwerken van rimpels en grijze haren dan aan het toevoegen daarvan.

Toch is dat wat de jonge kunstenares Lara doet in Alles nieuw , de derde roman van Joke van Leeuwen. Lara manipuleert een pasfoto van een meisje uit 1959 die ze gevonden heeft in de la van een oud bureau. Daarna hangt ze de la met afdrukken van de foto erin aan de muur.

Wie de bijzondere en originele kinderboeken zoals Iep! en Deesje van deze schrijfster kent, die in de loop der jaren is overladen met Griffels en Penselen, zal niet raar opkijken van de illustraties in dit boek voor volwassenen. Een afbeelding van de la met de foto's, op een oude typemachine getikte brieven, een schets van een schaap waarin je ook een boom zou kunnen zien, enveloppen waar de postzegel uitgeknipt is zodat je een stukje handgeschreven brief kunt lezen, en over elkaar geplakte teksten die weer een nieuwe tekst vormen, niemand kan dat beter en vanzelfsprekender dan Van Leeuwen.

Waarom kiezen voor het één als je ook beide kunt gebruiken, woord en beeld vullen elkaar aan maar zijn nooit eenduidig, ze kunnen allebei tot misverstanden leiden. Dat gebeurt ook in Alles nieuw .

Lara geeft de foto van het 'verouderde' meisje aan haar hoogbejaarde hospita Ada, die hierin het teken ziet dat haar dochter Alma (het meisje van de foto) terugkomt, terwijl het voor Lara niet meer is dan een experiment omdat ze een tentoonstelling aan het voorbereiden is.

Ze weet dan ook niet dat Ada haar dochter al twintig jaar niet gezien heeft, omdat die zich bij een sekte heeft aangesloten, zich sindsdien 'Grace' noemt en van haar nieuwe 'Mom and Dad' geen contact meer met haar moeder mag onderhouden.

Het universum van deze roman is amper groter dan het oude huis van Ada. Meer heeft Van Leeuwen ook niet nodig om een wereld aan emoties, verhaallijnen, gedachten en beelden op te roepen. Je zou er eindeloos uit kunnen citeren, en als je terugbladert, zie je pas goed hoe alles klopt, hoe alles samenhangt, hoe harmonieus de stemmen van Ada en Lara elkaar afwisselen, hoe de roman kortom staat als een huis.

Een huis van drie verdiepingen, met een familiegeschiedenis, een verdwenen dochter en een hermetisch afgesloten kamer van een verongelukte stiefzoon. De vader van de jongen, Ada's veel oudere man, was daar zo kapot van dat hij de laatste dagen van zijn leven in bed doorbracht en 'Ada verzorgde hem als vlees dat omgedraaid moest worden in een pan en zei dat ze hem liefhad.'

De ouders van Lara zijn op wereldreis omdat ze 'op de tijdgrens het nieuwe millennium willen vieren, terwijl de tijdgrens niet eens een rechte lijn vormt en er ruzie is op internet over waar de zon van dat nieuwe millennium het eerst opkomt.'

Maar de overgang van de ene eeuw naar de andere vormt een passend raamwerk voor een fraai gecomponeerd verhaal over vergankelijkheid, ouderdom, jeugd, herinnering, echtheid en manipulatie. Elementen die deels ook al te vinden waren in Van Leeuwens roman Vrije vormen (2002). Daarin was Lara trouwens eerstejaarsstudente aan 'de Opleiding' en ook haar jaargenoot Boes die de 'Bewuste Verveling' wilde vormgeven, is mee gelift naar Alles nieuw . Hij zit inmiddels in een inrichting, denkt dat 'het einde der tijden in aantocht' is en tekent alleen nog maar mensen die vallen en zich ergens aan proberen vast te grijpen. Hoewel, als je de tekening (die uiteraard ook afgebeeld is) een kwartslag draait, zie je iemand paaldansen.

Lara bezoekt hem een paar keer - met fatale gevolgen zoals later zal blijken - uit plichtsbesef tegenover zijn moeder, maar ze is veel liever bij haar nieuwe vriendje Flor.

Hun onstuimige prille relatie is heel anders dan de kalme genegenheid die opbloeit tussen Ada en de oude meneer Hof, die Reinier heet en op zoek gaat naar Alma/Grace.

Samen gaan ze de nieuwe eeuw in en zij zijn niet bang dat computers en allerlei andere zaken over de hele wereld zullen uitvallen

als de klok verspringt. Berustend constateren ze: 'wij doen het nog'.

En juist deze gewone dialogen tussen gewone mensen met gewone gevoelens en gewone levens geven Alles nieuw zijn eigen klank.

Van Leeuwen bewijst met deze rijke roman dat ze, ook wanneer ze voor volwassenen schrijft, absoluut niet hoeft te kiezen tussen de pen en het potlood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden