'Alles is choquerend voor een Amerikaans publiek'

Regisseur Matt Ross en acteur Viggo Mortensen maken zich met arthousehit Captain Fantastic sterk voor een alternatieve opvoedingswijze. Ze leggen uit hoe de film terloops ook nog even toont hoe een ideale democratie functioneert.

Beeld AFP

In Captain Fantastic speelt acteur Viggo Mortensen de alleenstaande vader Ben, die met zijn zes kinderen in het bosrijke noordwesten van de Verenigde Staten een teruggetrokken leven leidt. Ze slapen in zelfgebouwde hutten, verbouwen hun eigen groente, jagen op herten, beklimmen bergen, rijden rond in een tot camper verbouwde stadsbus en oefenen vechttechnieken met messen en speren, mochten ze zichzelf moeten verdedigen.

Het is een film met hitpotentie: zorgvuldig vormgegeven en een tikje maf, zoals de films van Wes Anderson (The Royal Tenenbaums, The Grand Budapest Hotel), met daaronder een luchtig opgediend verhaal over traumaverwerking en een alternatieve levens- en opvoedingsstijl. Wanneer Ben en zijn kinderen noodgedwongen terugkeren naar de bewoonde wereld, zien we het stedelijke Amerika door de ogen van Bens wildemansgezin als een betuttelende samenleving, waarin dominante ouders hun kroost geen moment echt serieus lijken te nemen.

Je zou kunnen zeggen dat de film met zijn kleurrijke en cartoonachtige figuren zelfs net iets te opvallend leentjebuur speelt bij Anderson, maar die kritiek wordt door scenarist-regisseur Matt Ross (46) gepareerd. Op een dakterras in Cannes zegt Ross, die vier jaar geleden als filmmaker debuteerde met het lichtvoetige overspeldrama 28 Hotel Rooms, de vergelijking met Anderson te begrijpen. 'Maar', vervolgt hij stellig, 'de film heeft zijn eigen toon.'

Captain Fantastic is grappig, eigenzinnig en hartverwarmend

Captain Fantastic dwingt tot nadenken over wat goed ouderschap is. Regisseur Matt Ross' schets van een commune is jaloersmakend en verontrustend tegelijkertijd. Lees hier de hele recensie.

Ross' hang naar uitvergrote personages is er een beetje bij hem ingebakken. Als filmacteur rijgt hij de gearticuleerde (bij)rollen al jaren aaneen: als homoseksuele beurs-yup tegenover Christian Bale in American Psycho bijvoorbeeld. Of als de gelikte assistent van vliegtuigbouwer Howard Hughes (Leonardo DiCaprio) in The Aviator. In de HBO-series Silicon Valley en Big Love is hij nog dwingender aanwezig, respectievelijk als harteloze bedrijfsleider Gavin en homo-in-de-kast Alby.

Ross: 'In de eerste plaats wilde ik een film over Amerika maken. Er is veel mis met mijn land, dat probeer ik deels met mijn film te laten zien. Ik heb het dan niet eens over Trump. Trump was nog niet aan de orde toen ik de film schreef, ook niet toen we op de set stonden. De maatschappij waarin we zo radicaal langs elkaar leven dat we niet meer naar elkaar luisteren en elkaar niet meer vertrouwen, bestaat al langer. Dit gezien met hun bijzondere levenshouding functioneert allesbehalve perfect, maar het toont een alternatief.'

Viggo Mortensen, die door de geroemde The Lord of the Rings-trilogie (2001-2003) van Peter Jackson als de heldhaftige strijder Aragorn tot wereldster werd gekatapulteerd, was zijn ideale acteur voor de rol. 'Natuurlijk werd hij een ster door The Lord of the Rings', zegt Ross, 'maar hij maakte wat mij betreft tien jaar daarvoor veel meer indruk in The Indian Runner.' In die film, het regiedebuut van Sean Penn, overtuigt Mortensen als criminele Vietnamveteraan. De vertolkingen van onaantastbare gangsters in David Cronenbergs gewelddadige misdaadfilms The History of Violence en Eastern Promises zijn minstens zo uniek en gepolijst. 'Dát waren de films waardoor ik Viggo wilde, eerlijk gezegd.'

De eerste die op de set van Captain Fantastic bij de verschijning van Viggo Mortensen toch weer aan The Lord of the Rings moest denken, was de 6-jarige acteur Charlie Shotwell, in de film het jongste zoontje van de steracteur. 'Ik was zelf niet zo met die vergelijking bezig', zegt Mortensen (57) op het terras naast Ross. Dan, met verbaasde blik: 'Maar Charlie bleek een groot fan. Hij demonstreerde voor mijn neus een vechttechniek van de elven, geleerd van die films. En Charlie had natuurlijk gelijk. Mijn personage in deze film heeft wel iets van Aragorn. Hij woont ook in het bos, wel in de echte wereld overigens, draagt ook een baard en wordt ook een film lang gevolgd door kleine mensjes.' Triomfantelijke grijns.

Beeld RV

Natuurlijk, zegt Mortensen, is Ben in Captain Fantastic een karikatuur van een man die een alternatieve opvoedingsstijl propageert. Hij speelt iemand die het verantwoordelijkheidsgevoel van jonge kinderen schromelijk overschat, door ze bijvoorbeeld in de regen een spekgladde berg te laten beklimmen. Tegelijk beschouwt de acteur, zelf vader van een 28-jarige zoon, deze Ben als voorbeeld. Ben mag qua opvoedtechniek wat uit de bocht vliegen, hij neemt het denkvermogen en de zelfredzaamheid van zijn kroost wél bloedserieus. Mortensen: 'Er is een groot verschil tussen je kinderen iets verbieden met 'nee, omdat ik het zeg' of 'nee, laat me het uitleggen'. En dan zegt mijn personage soms ook nog: 'Waarschijnlijk niet, tenzij je me kan overtuigen.' Die laatste twee antwoorden kosten meer tijd en energie, maar je helpt je kinderen er enorm mee. En je doet jezelf een plezier, want het dwingt je je grenzen zo helder mogelijk aan te geven.'

Wat dat betreft laat Captain Fantastic zien hoe een ideale democratie zou moeten functioneren, meent de acteur. 'De personages in deze film hebben het geduld om naar elkaar te luisteren én ze hebben het lef om hun eigen gedrag te veranderen. Die boodschap reikt verder dan het verhaal in deze film. Of je nou belangrijk bent als vader in een familie, leraar in een schoolklas, leider van een club, een land of de wereld: het is belangrijk om voortdurend met je toehoorders in gesprek te zijn. Om te luisteren en daar vervolgens echt iets mee te doen. En daar moet je je dagelijks in trainen - dat is de kern van de film.'

Mortensen - kind van een Amerikaanse moeder en Deense vader, geboren in New York, woonachtig in Madrid - was in de ogen van regisseur Ross ook de ideale man omdat ze hun geboorteland beiden kritisch bekijken. 'Ik reis veel op en neer, tussen Amerika, Denemarken en Spanje', zegt de acteur. 'Die afstand geeft je per definitie een ander perspectief.'

Sigur rós

Alex Somers, de geliefde van Sigur Rós-frontman Jónsi Birgisson, componeerde de meeste muziek van Captain Fantastic. De IJslandse postrockband Sigur Rós, waarvan één lied de soundtrack haalde, vormde weer een belangrijke inspiratie voor Matt Ross. 'Ik schrijf op klassiek of op Sigur Rós', zegt de regisseur. 'Alles met verstaanbare tekst is te afleidend. De ideale schrijfmuziek zet mij niet aan het denken, maar raakt direct een emotionele snaar. Ik heb het gevoel alsof ik tijdens het luisteren een ander persoon wordt.'

Viggo Mortensen. Beeld afp

Zo twijfelde hij geen moment toen Ross hem vroeg een komische naaktscène te draaien. Op een gegeven moment belandt het gezin in Captain Fantastic op een doodgewone Amerikaanse publieke camping, waar Mortensen uit gewoonte poedelnaakt in de deuropening van de familiecamper staat. Zijn kinderen kijken er niet van op, maar de monden van zijn medekampeerders vallen open. Denkt hij tijdens het opnemen van zo'n scène nog even aan het Amerikaanse filmpubliek, dat zijn piemel mogelijk choquerend vindt?

Mortensen: 'Alles is choquerend voor een Amerikaans publiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden