Allerlei kunst verveelt niet

Zou er op aarde een kunstenaar rondlopen die zegt: ik maak saaie kunst, ik maak kunst die niet prikkelt, niet behaagt, niet choqueert, geen energie uitstraalt, geen emotie oproept - alleen maar verveelt?...

Domme vraag? Draai deze bewering om en je hebt het idee - breder dan breed - achter de groepstentoonstelling Fireworks, nu in De Appel in Amsterdam. Daar zijn zes internationale kunstenaars uitgenodigd die werk maken dat 'op de een of andere manier in relatie staat met explosies van energie'.

Zoals gezegd: welke kunstenaar voelt zich niet bij zo'n definitie thuis? En dus komt het niet als een verrassing dat in De Appel vooral van allerlei werk te zien is.

IJselijk esthetische computersimulaties van de Turkse Ayse Erkmen bijvoorbeeld. Of onopvallende foto's van de Belg Johan Grimonprez, van vrouwen en mannen die in hun beweging gestold zijn en in een letterlijk niemandsland verkeren.

Later zal het informatieblaadje vertellen dat dit stills zijn uit Grimonprez' Documenta-filmhit Dial H-I-S-T-O-R-Y (1997) - een, inderdaad, explosieve film over geweld en de rol van de media daarin. De personen op de foto's in De Appel zijn vliegtuigkapers van vroeger en nu. Oei, zou die kennis een stroomstoot energie geven aan de foto's?

Het is makkelijk kritiek leveren op een concept, omdat dit nu eenmaal vaak het moeilijkste onderdeel van een tentoonstelling blijkt te zijn - voor de organisatoren althans.

Toch betekent de conceptuele 'gulheid' van Fireworks niet dat er niets te genieten valt aan de Spiegelstraat. De Zweedse Ann-Sofi Sidén toont een wonderlijk coherent - want over vele jaren verspreid geconcipieerd - drieluik, waarin het amfibi-achtige vrouwtjesdier Queen Mud figureert. Vooral Sidéns lange film, over een paranoïde wetenschapster die het modderwezen onder haar bed aantreft, is elke minuut van de achtentwintig waard. Sidén weet spanning en dramatiek op te bouwen door cameravoering, montage en geluid, en creëert bijna terloops prachtige beelden, als cadeautje voor de toeschouwer.

Ook de Poolse Katarzyna Kozyra is zo'n kunstenaar. Het is een geluk dat Appel-directeur Saskia Bos háár opmerkte, toen ze rondliep op de overvolle en zojuist afgesloten Biennale van Venetië. Want Kozyra is in het Westen nog nauwelijks bekend. Toch doet bij Kozyra het rare verschijnsel zich voor dat wie haar werk ziet onmiddelijk aan twee beroemde westerse kunstenaars denkt: Maurizio Cattelan en Tacita Dean.

Cattelan toonde in 1997 op de Skulpturprojekte in Munster een macabere variant op de Bremer Stadmuzikanten: een skelet van een haan op een kat op een hond op een ezel. Kozyra maakte in 1993 al eenzelfde soort beeld van zelfgeslachte en opgezette dieren. Zij begeleidde Pyramid of Animals met een gruwelijke film, waarin ze haar eigen morele dilemma's omtrent het slachten van het gezonde paard documenteerde. Maar niemand buiten Polen die die film opmerkte, dit beeld zag.

Op de Biennale deze zomer was het weer raak. In het Poolse paviljoen achterin de Giardini toonde Kozyra een even claustrofobische als feeërieke video-installatie van haarzelf, tot man veranderd, in de mannenafdeling van badhuis Gellért in Boedapest. In 1997 maakte de kunstenaar eerst een versie in het vrouwenbadhuis, later maakte zij de 'mannen-versie', die nu in De Appel wordt vertoond en veel sterker is.

Veel bezoekers van de Biennale zullen bij de aanblik van de installatie vooral aan Tacita Dean hebben gedacht, die in 1998 internationaal furore maakte met háár registratie in en om het water van Gellért (in Jungbrunnen). Dat is prettig voor Dean, maar behoorlijk zuur voor Kozyra.

Kozyra's opnames van The Man's Bathhouse voegen immers veel meer toe aan wat de kunstenaar in het mooiste badhuis van de wereld krijgt aangereikt, dan die van Dean. Waar Deans camera uiteindelijk alleen maar schoonheid registreerde en daardoor behaagziek werd, roept Kozyra spanning op met haar verborgen camera. Kozyra toont de onmacht, de futiliteit van het individu tegenover een grote, homogene groep. En dat de beelden die zij daarvan maakt mooi zijn, is slechts een prettige bijkomstigheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden