Allemaal willen we de hemel

Mogen we pas na de oorlog met leven beginnen?

Lenteren Pjotr

In de literatuur voor volwassenen werd in de jaren vijftig al afgerekend met het idee dat er in een oorlog helder onderscheid te maken is tussen goede en slechte mensen, tussen winnen en verliezen. Jeugdboeken over de oorlog beperken zich doorgaans tot spannende verhalen of geschiedenislessen. Dat levert zelden hoogstaande literatuur op.

Tunnelkoorts van André Boesberg en Allemaal willen we de hemel van de Vlaamse Els Beerten laten de lezer dit gemis in één klap vergeten. In hun boeken is de oorlog teruggebracht tot een hoogst persoonlijke belevenis waar indringend over wordt verteld.

Het resultaat is grimmig, vooral in Tunnelkoorts. Vlaamse boerenzoon Willem ziet zijn ouders uiteen scheuren door een zwerfgranaat. Zijn vroegere schoolvriend Karel neemt hem mee naar het front bij Mesen. Daar in de loopgraven is geld te verdienen voor handige jongens en dat is heus niet gevaarlijk.

Vooral het tweede deel, waarin Boesberg beschrijft hoe Karel en Willem zich in een bataljon Britse tunnelers een weg door de Vlaamse klei trappen naar de Duitse stellingen bij Mesen, maakt indruk. Ze getroosten zich nauwelijks moeite om zich af te vragen waarvoor ze hun leven eigenlijk wagen, terwijl om hen heen duizenden soldaten de gehaktmolen van de dood in worden gejaagd.

Minpunt van Tunnelkoorts is de rommelige opzet van de eerste helft en de daar niet altijd overtuigende stijl. Boesberg benoemt grote emoties zonder ze voelbaar te maken. Maar het beeld van een verwoest modderlandschap zonder wegen, even troosteloos als de harten van twee jongens die nergens meer in geloven, maakt veel goed.

Doordachter en daardoor misschien nog aangrijpender is Allemaal willen we de hemel van Els Beerten . Hier loont zich een tijdrovend proces van schaven en poetsen. Op de vijfhonderd bladzijden staat geen woord te veel.

De hoofdpersonen zijn twee broers, een zus en hun gemeenschappelijke vriend Ward. Die laatste kiest de 'foute' kant door aan het Oostfront de Duitsers te gaan helpen in hun strijd tegen de bolsjewistische horden. Jef kiest na lang twijfelen en een paar draaien om zijn oren van zijn vader de 'goede' kant, maar blijkt een lafbek die bij toeval held wordt. Na de oorlog komt Ward terug naar Vlaanderen en staan de gewezen vrienden opnieuw tegenover elkaar.

Daardoorheen speelt het alledaagse leven van de boerenfamilie Claessen. De kinderen zijn trompettist bij de plaatselijke fanfare, gaan naar school en twijfelen wat ze met hun leven willen. Moeten ze wachten tot de oorlog voorbij is voor ze beginnen met leven? Jef, Ward, Renée en Remi hebben daarop elk hun eigen antwoord, soms met ontroerende, soms met schokkende consequenties.

Beerten neemt lekker veel tijd om haar verhaal te vertellen. Indrukwekkend zijn de korte, spreektalige zinnen van de goed van elkaar te onderscheiden vertellers. De roman zit complex in elkaar en toch treden de verschillende ik-personen geloofwaardig naast elkaar op.

Het meest te waarderen aan Allemaal willen we de hemel is dat de knappe vorm zo onnadrukkelijk is en de ronduit spannende ontknoping niet in de weg zit. Tussen de personages ontwikkelt zich een klassiek noodlotsdrama van liefde en loyaliteit waar Shakespeare zich niet voor geschaamd zou hebben.

Beerten (1959), net als Boesberg (1949) docent aan een middelbare school, publiceert sinds eind jaren tachtig druppelsgewijs jeugdboeken. Waar Boesberg nog iets te veel blijft hangen in het verlangen om jongeren te boeien, wil Beerten haar stijl steeds verder zuiveren van overdaad. En dat lukt.

Voor Lopen voor je leven (2003) werd ze al beloond met een Gouden Zoen. Het dwingt bewondering af dat ze meteen daarna helemaal opnieuw begint en een boek aflevert dat nog veel beter is. Tot nu toe was Els Beerten een tamelijk onbekende jeugdauteur. Daar moest maar eens verandering in komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden