Alleen wat goed is

Recensenten zijn aartsvijand en leidsman tegelijk. Maar ook liefhebber. Deze zomer zeven portretten. Te beginnen met Ella Reitsma (57), die sinds 1977 in Vrij Nederland schrijft over beeldende kunst....

Ik wil zo min mogelijk beïnvloed raken. Daarom ga ik niet of nauwelijks naar openingen in galeries en musea. Ik vind het prettig zelf eerst een oordeel te hebben zonder dat ik al weet wat de rest van de kunstwereld ervan vindt. Het kunstcircuit mijd ik zoveel mogelijk. Ik woon in Abbekerk bij Hoorn, het zuidelijkste puntje van de Noordpool. Heerlijk.

Ik zoek altijd naar onderwerpen waar ik me betrokken bij voel. Je zoekt vaak iets uit wat je al in je hebt. Volgens Rinus Ferdinandusse, die mij bij de krant heeft aangenomen, is dat de garantie voor de beste stukken. Ik hou van kunst, vind het een uitdaging daarover te schrijven. Wil dat de lezer ook enthousiast wordt, of denkt: shit, wat heeft dat mens nou weer geschreven. Dat er in ieder geval een vonk overspringt.

Mijn stukken in VN zijn niet zo zeer recenserend als wel analyserend. Althans, dat probeer ik. Recensies zijn meer voor de dagbladen, wij kunnen als weekblad iets minder snel reageren. Omdat we een opinieblad zijn, worden we geacht ook een mening te hebben.

Wanneer ik over een kunstenaar schrijf, houdt dat min of meer een positief oordeel in. Want met kunstenaars die ik niet goed vind, doe ik niets. Waarom zou ik? VN is geen kunstblad, het behandelt politieke en economische onderwerpen. Literatuur, muziek en theater komen aan bod. Dus waarom zou ik de schaarse ruimte die ik heb, besteden aan een slechte kunstenaar?

Als je een recensie schrijft, kies je een tentoonstelling en schrijf je alleen daar over. Heb je nog ruimte, dan schrijf je iets over de ontwikkeling van een kunstenaar. Bij VN heb ik die tijd en ruimte. Meestal ga ik ook met de kunstenaar praten en probeer ik het werk in een context te plaatsen en met dat van anderen te vergelijken. Daar komt dan een mening uit te voorschijn. Een heel persoonlijke, want een opinie blijft natuurlijk een individuele zaak.

Over de Amsterdamse galeriehouder Fons Welters heb ik kort geleden een stuk geschreven. Ik was al langer in hem geinteresseerd, maar hij wilde niet geïnterviewd worden. Hij wilde geen simpele oneliners, het gaat hem om de kunstenaars. Toen heb ik een omtrekkende beweging gemaakt en ben samen met hem naar ateliers van kunstenaars gegaan die bij hem hebben geëxposeerd. Zo ben ik veel te weten gekomen over zijn manier van kijken en keuzes maken. Uiteindelijk vond hij het heel leuk om aan het artikel mee te werken.

Tussen beeldende kunst en taal zit een groot verschil. Het moeilijke van het schrijven over kunst - en het intrigerende - is die kloof te overbruggen. Een beeld kan zo vol zijn, zoveel verschillende gedachten en emoties oproepen, dat een vertaling in woorden al gauw zwaar is. Het is razend moeilijk om dat wat je in een kort ogenblik ziet en ervaart, zo treffend mogelijk op te schrijven.

Wat ik lees in recensies in kranten over beeldende kunst, vind ik over het algemeen signalerend en beschrijvend. Een hard oordeel wordt zelden geveld. Een echt kritische cultuur ontbreekt op dit moment. Misschien ook door de gigantische overvloed aan tentoonstellingen en manifestaties. Daardoor zijn recensenten geneigd die tentoonstellingen er uit te pikken waarvan ze vermoeden dat die interessant zijn. En als er gekraakt wordt, dan is dat meestal bij gevestigde namen.

Zelf heb ik niet de aanvechting beeldende kunst te maken. Ik maak om de twee jaar een jeugdtheatervoorstelling met marionetten en objecten. Ik weet wat maken is. Iets echt goeds maken is ontzettend moeilijk.

Harmen Bockma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden