Christiaan Minuscoli

ReportageDe Wim Hof-methode

Alleen als het ijs- en ijskoud is

Christiaan MinuscoliBeeld Erik Smits

Voor de aanhangers van de methode Wim Hof – ze bezweren heilzame effecten te ondervinden van baden in ijskoud water – is de winter een toptijd. Wetenschappers zijn sceptisch over de voordelen, maar menigeen zegt er niettemin baat bij te hebben. 

Als hele elftallen zich in het ijswater laten glijden vanwege de heilzame werking, waarom zou u dan achterblijven? Vanuit dit motto voegen tal van Nederlanders de daad bij het woord. Ze duiken midwinter af in een rivier, laten zich zakken in een met ijsklonten gevulde kliko in hun schuur of ademen zich ’s morgen vroeg op zijn Wim Hofs door een plens onverwarmd douchewater heen.

Liefhebbers halen hun inspiratie voornamelijk bij eerdergenoemde Hof – ook wel ‘Iceman’. Hof hanteert een drietrapsraket van kou, ademhalingsoefeningen en meditatie. In 2014 verscheen een studie naar zijn methode, van medici en biomedici van het Radboudumc in Nijmegen. Zij ontdekten dat gezonde jonge mannen die door Hof waren getraind, na het toedienen van een (ongevaarlijk) bacteriebestanddeel een minder actieve reactie van het immuunsysteem hadden dan de ongetrainde testgroep.

Dat bracht hen op een idee: als het mogelijk is een immuunsysteem minder actief te laten reageren zou dat voor mensen met auto-immuunziekten als reuma in theorie baanbrekend kunnen zijn. Hun immuunsysteem draait tenslotte ongevraagd hinderlijke overuren.

Hoofdonderzoeker Matthijs Kox laat weten dat het onderzoek is  voortgezet en dat er nog dit jaar een nieuwe studie zal verschijnen, waarover hij nog niet zo veel wil zeggen (eerst publiceren!). Kox wil graag benadrukken dat het eventuele temperen van een immuunreactie iets heel anders is dan de bewering dat ‘een ijsbad een boost is voor het immuunsysteem’. ‘Dat is het tegenovergestelde en daar is geen enkel bewijs voor.’

In 2016 verscheen een andere Nederlandse Nederlandse studie, van orthopedisch chirurg Geert Buijze (AMC Amsterdam) naar de invloed van koud afdouchen op ziekteverzuim. Hij vond een klein positief effect. Mogelijk geheel op conto van de placebowerking, maar daarmee niet minder relevant, aldus Buijze. Ook Buijze ging sindsdien door met zijn onderzoek. Afgelopen december verscheen een studie naar de veiligheid van het toepassen van de methode Hof bij 24 patiënten met de ziekte van Bechterew (een vorm van ontstekingsreuma). De onderzoekers concludeerden dat het veilig is. Doel van de studie was echter niet om de effectiviteit ervan te onderzoeken. Dat is een volgende stap.

Mensen noemen tal van heilzame effecten van een koud bad; van een betere nachtrust tot het verjagen van de griep of van koude tenen. Of die claims enige wetenschappelijke grond hebben? Wetenschappelijk gezien zijn er naar drie vermeende effecten studies verricht.

Het effect op het immuunsysteem bespraken we al. Dan zijn daar nog: spieren en depressies.

Eerst de spieren. Topsporters zweren in groten getale bij koud badderen. Het wordt vaak in verband gebracht met het verminderen van spierpijn of beter spierherstel en dus betere sportprestaties op de langere termijn. Grotendeels onterecht, zo blijkt onder meer uit de meest recente studie op dit terrein die december 2019 verscheen in vakblad Journal of Physiology. Het onderzoek is van de hand van de onderzoeksgroep humane biologie aan de Universiteit van Maastricht.

Als het doel is om na een grote prestatie snel weer iets te presteren, kan een ijsbad helpen, zegt bewegingswetenschapper Cas Fuchs, die betrokken is bij de studie. Sporters melden minder spierpijn na een ijsbad. Dat kan, zegt Fuchs. ‘Door het placebo-effect of door de verdovende werking van kou, maar dat zegt niet alles over herstel. Want als we kijken naar andere belangrijke factoren van herstel en met name het stimuleren van spiergroei, dat doet het nou juist niet.’ Een ijsbad remt juist de spier-eiwitsynthese – die nodig is voor herstel, krachttoename en het krijgen van grotere spieren, ontdekten ze in Maastricht.

Tot slot de depressies. Daarover is het bewijs anekdotisch van aard en daarmee statistisch niet relevant. Van tijd tot tijd verschijnt er een studie die een enkele casus beschrijft. Zoals vorig jaar in vakblad British Medical Journal over een 25-jarige Britse vrouw die haar depressie wegzwom in ijskoud water. Of het daadwerkelijk het water was, of toch een placebo-effect, wisten de onderzoekers niet.

Maar vrij vertaald, schrijven de onderzoekers ook: als u denkt dat het werkt, moet u het vooral niet laten, zo’n duik. Al is enige waakzaamheid op zijn plaats bij het toepassen van de methode Hof. Dat een en ander ook minder rooskleurig kan eindigen, bleek toen in 2016 vier gezonde mannen (waaronder twee Nederlanders) verdronken in een zwembad. Zij hadden zich volgens nabestaanden bekwaamd in de ademhalingstechniek van Hof. 

Bas Kuijten (42), ondernemer

‘Jarenlang was ik gestrest, ongelukkig en leefde ik op het randje van een burn-out. Totdat ik op een persoonlijke ontwikkelingsreis naar België ging, waar ik elke ochtend in een rivier met ijskoud water moest. Het was in de herfst, dus het water was heel koud. Die week veranderde mijn leven. Toen ik terugkwam, heb ik een gat in mijn tuin gegraven en er een vijver van gemaakt. Sindsdien zit ik al tien jaar lang, elke ochtend, een paar minuten in mijn ijskoude vijver. Toen ik later over Wim Hof leerde, ben ik meteen instructeur geworden. Vergeleken met vroeger leef ik in een compleet andere wereld. Ik voel me als een klein jochie in het lichaam van een 41-jarige man, het voelt alsof mijn geest alleen maar jonger wordt. Soms denk ik nog: wat ben ik nou in godsnaam aan het doen? Dan heb ik even geen zin. Maar stoppen doe ik niet. Ik doe dit echt voor mezelf.’

Bas KuijtenBeeld Erik Smits

Michael Jansen (43), eigenaar zonnestudio

‘Het moment dat ik in een ijsbad ga liggen, mijn ademhalingsoefeningen doe en de pijn en de kou onder controle krijg, is magisch. Ik beland in een soort trance. Mensen worden soms emotioneel, dat is mij ook een paar keer overkomen. Dan komt er echt verdriet uit m’n lichaam. In een ijsbad leer je blokkades in het leven los te laten. Op de foto loop ik met mijn cursusgroepje door de Kleine Geul. Baden in koud water heeft mij geholpen met mijn bronchitis: al een jaar lang doe ik de ademhalingsoefeningen en ga ik een ijsbad in – mijn longen zijn nu een stuk sterker. Mijn huisarts wil het liefst dat ik mijn medicijnen neem, maar dat wil ik niet. Door de Wim Hof-methode heb ik rust gevonden in mijn stressvolle bestaan. Vroeger pakte ik wel eens een paracetamol, nu doe ik dat zelden. Als ik me nu grieperig zou voelen, dan doe ik twee of drie keer de ademoefeningen en voel ik me al snel beter.’

Michael Jansen (oranje zwembroek)Beeld Erik Smits

Gert Jan Wit (56), slager

‘Achter in mijn slagerij, in de koelcel, heb ik een kliko staan die gevuld is met ijskoud water. ’s Ochtends sta ik wat eerder op en doe ik in bed de ademhalingsoefeningen. Rond 6 uur ben ik in de zaak en dan spring ik nog even in die kliko. Daar zit ik ongeveer drie minuten in. Dan spoel ik me af, neem ik m’n kopje koffie en ga ik aan de slag. Het stelt niet veel voor, in de winter ga ik ook alleen in een shirt naar buiten. Van mijn 20ste tot mijn 53ste was ik astmapatiënt, het was erg serieus: ik had overal puffers en medicijnen liggen. Sinds ik de kou heb opgezocht, gebruik ik daar niks meer van. Volgens mijn dokter is het een tijdelijk effect, maar ik heb er nu al drie jaar geen last meer van. Ik blijf dit voor altijd doen. Het leven is zo veel mooier geworden.’

Gert Jan WitBeeld Erik Smits

Christiaan Minuscoli (39), opbouwwerker

‘Kippenvel, dat levert de Wim Hof-methode mij op. Kippenvel en een gevoel van euforie. Vorig jaar heb ik samen met mijn vriendin Janneke een cursus van Hof gevolgd. Daar leerden we hoe er, als je je goed ontspant in het ijswater, een ‘vuurtje’ in je onderbuik gaat branden. Met een rustige ademhaling focus je op de verspreiding van de warmte daarvan door je lichaam. Op die manier werd het lekker, dan voelen die 2 minuten niet lang. Inmiddels duiken Janneke en ik regelmatig het koude water in, ademhalingsoefeningen doen we wekelijks. Er zijn dagen dat we ergens langs open water fietsen, onze kleren uittrekken en even het water induiken. We hebben soms niet eens een handdoek bij ons. Het verdoofde gevoel, alsof je in de ruimte zweeft, is echt een natural high. Als ik mij emotioneel niet goed voel, werken de ademhalingsoefeningen erg goed. Het voelt alsof ik mijn lichaam reinig, zowel fysiek als emotioneel.’

Bianca Bakker (42), docent Nederlands

‘Voordat ik de Wim Hof-workshop volgde, had ik nooit eerder iets met kou gedaan. Ik keek er tegenop, was bang dat het te veel pijn zou doen. De eerste 30 seconden waren zwaar, ik raakte een beetje in paniek. Maar daarna werd ik kalm, ging ik rustig zitten en luisterde ik alleen maar naar mijn lichaam. Plotseling voelde ik dat mijn lichaam dit kon, dat ik over mijn grens was gegaan en dit moment had overwonnen. Nu, vijf jaar later, is kou een deel van mijn leven geworden. Ik zit in in de winter in mijn badkuip gevuld met ijsklontjes in de tuin, zwem in natuurwater, wandel in de kou door de bergen in enkel een korte broek met een hemdje en ga weleens naar een cryosauna – het omgekeerde van een warme sauna. Het moment dat ik uit zo’n ijsbad stap, voel ik me enorm sterk. Alsof ik de hele wereld aankan.’

Bianca BakkerBeeld Erik Smits

Wim Hof (60), bedenker Wim Hof-methode

‘Als ik cursussen geef voor grote groepen, gebruik ik grote zwembaden met ijswater. Maar als ik het voor mezelf doe, ga ik in mijn tuin in een oude regenton zitten. Die vul ik met koud water en ijsblokjes die ik van een ijs-leverancier krijg. Ik heb ook een zwembad in mijn tuin dat ik alleen in de winter gebruik. Als er ijs ligt, sla ik het stuk en is het lekker koud. In het begin vonden mijn buren me een beetje een vreemde eend, als ze me in de winter zagen zwemmen, nu vinden ze het wel leuk. Mijn vriendin vindt het ook lekker om een ijsbad te nemen en mijn kinderen doen het ook allemaal. Soms doen we het samen. Wat ik het allerlekkerst vind na het nemen van een ijsbad, is om heel heet te douchen. Niet warm, maar echt héét. Heerlijk. De Wim Hof-methode is helend voor geest én lichaam, daarvan ben ik overtuigd. Kritiek is prima, maar wetenschappers die de methode bij voorbaat afschrijven – zonder zich erin te verdiepen – vind ik geen echte wetenschappers.’

Wim HofBeeld Erik Smits
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden