Alle ruimte, licht en luchtig, en slooprijp

Een stukje tuinstad in Amsterdam-West werd in juni 2007 tot museum uitgeroepen. Niettemin dreigt nu sloop voor de flats en woningen....

‘Toen deze buurt tot museum werd uitgeroepen, dacht ik dat we aan sloop zouden ontsnappen. Maar blijkbaar helpt zo’n titel uiteindelijk toch niet echt.’

Mevrouw De Haan (79) woont in de Johannes Poststraat, aan de rand van wat sinds bijna tweeënhalf jaar het ‘Van Eesterenmuseum’ wordt genoemd. ‘Pas dertig jaar hoor. Sommige van mijn buren wonen hier al vanaf begin jaren vijftig, toen deze woningen werden gebouwd.’

Het stukje tuinstad in Amsterdam-West, net buiten de ring, werd in juni 2007 tot ‘museum’ uitgeroepen. Het stadsdeel Geuzenveld-Slotermeer gaf zo naam aan een nieuw beschermd stadsgezicht, vanwege de architectonische en stedenbouwkundige waarde van het gebied.

Het leek er ook even op dat de wijk zou ontsnappen aan grootschalige sloop. Immers, in de Westelijke Tuinsteden wordt tot 2015 een kleine 2 miljard euro uitgetrokken voor grootschalige vernieuwing. Eenderde van de woningvoorraad wordt gesloopt, netto komen er elfduizend woningen bij.

In de buurt is onrust ontstaan nu er mogelijk toch gesloopt gaat worden. In de bedreigde straten hebben zich buurtcomités gevormd, en hier en daar hangen A4’tjes op de portiekdeuren met de tekst ‘Stop de sloop’. Maar er zijn ook bewoners die graag een nieuwe woning willen, en die afbraak helemaal niet erg vinden.

Wie in de buurt rondloopt, waant zich terug in de jaren vijftig. Er staan eenvoudige Airey-blokjes, met hun uit betonplaten opgebouwde gevels. Even verderop staan bakstenen flats van tweehoog, met balkons met kleine luchtgaten erin en granito trappen in de niet al te grote portieken.

En het is er groen, heel groen.

‘Zo’n uitzicht als hier, dat krijg ik nooit meer’, zegt mevrouw De Haan. Het was eind jaren zeventig, toen ze hier kwam wonen, dolblij met de 65 vierkante meter tellende etage aan de Johannes Poststraat. Zij en haar man en twee kinderen hadden het er veel ruimer dan in de Jordaan. Haar man overleed jaren geleden, haar twee jongens zijn de deur uit, en zelf wordt ze wel een dagje ouder, maar De Haan wil er niet weg. ‘Voor mij is het groot genoeg.’

Dat het heel anders is voor de grote Turkse en Marokkaanse gezinnen die er in de loop der jaren zijn komen wonen, dat beseft ze ook wel. ‘Ik heb ze wel moeten opvoeden, ik ben hier al jaren politieagent. Anders worden de hal en het trappenhuis een bende. Maar verder is de relatie heel goed. Ze helpen me met de boodschappen en ik kan altijd een beroep op hen doen.’

Volgens de corporaties voldoen de woningen allang niet meer aan de hedendaagse eisen. Zo waren de volgens het Airey-systeem gebouwde blokken – met een skelet van beton en staal – bedoeld om niet langer dan tien jaar te blijven staan.

Inmiddels zijn de woningen door architectuurhistorici omhelsd. ‘De triomf van het fatsoen’, zijn ze genoemd, vanwege het feit dat er zulke eenvoudige, betaalbare woningen werden gebouwd voor de lagere inkomens. Ze zijn symbool geworden van de modernistische droom van licht, lucht en ruimte, die hier in de tuinstad Slotermeer voor de gewone man bewaarheid werd.

‘Ik ben natuurlijk geen architect’, zegt mevrouw De Haan, ‘maar het lijkt me dat als je hier twee woningen samenvoegt en renoveert, je een fantastische grote nieuwe woning hebt. Maar het gaat natuurlijk enkel hierom.’ Ze maakt met haar vingers het gebaar voor geld. ‘Dit uitzicht wil iedereen wel hebben. Als je hier een hoog blok met koopwoningen neerzet, is het natuurlijk vangen geblazen.’

Ook Frits Jansen (61) en Jansje van der Worp (59) wonen naar volle tevredenheid in Slotermeer. In de zomer wanen ze zich op hun balkon, dat misschien net iets meer telt dan 2 vierkante meter, in het buitenland door het uitzicht op alle hoge, groene bomen. De twee, allebei werkzaam in de zorg, wonen er ruim 25 jaar. Dat hun flat ‘slooprijp’ zou zijn, zoals de woningcorporatie beweert, daar kunnen ze niet bij.

Hun flat aan de M.C. Addickstraat is ontworpen door de bekende architect J.F. Staal, en was wel degelijk bedoeld om veel langer te blijven staan. Hun woonkamer is ruim en licht, mede doordat ze van twee kamers een hebben gemaakt. Oké, de koelkast staat in de hal omdat de keuken niet zo groot is. En het bed in de slaapkamer is 1.90 meter lang, anders kun je er niet achterlangs. Maar met zijn tweeën is het prima te doen in het 65 vierkante meter tellende huis, waar ze minder dan 300 euro huur per maand voor betalen.

‘Je moet het wel zelf bijhouden, het zijn tenslotte jarenvijftigwoningen’, zegt Frits. De buitenmuur heeft hij zelf geïsoleerd, want ze wonen in een hoekhuis. ‘Als je het niet bijhoudt, kan het shabby worden’, zegt Jansje. Dat heeft ze wel zien gebeuren bij enkele sociaal zwakkere buren. Frits: ‘Maar als je deze woningen renoveert en restaureert, zien ze er gelijk een stuk beter uit. Dat is ook goed voor de buurt.’

Niet iedereen gelooft overigens dat dat een goed idee is. Een bewoonster van Marokkaanse afkomst aan de overkant vertelt over de grote gehorigheid van de woningen en de muren die snel beschimmeld raken, waar bijna niet tegenop te schoonmaken valt. Van haar mag er wel degelijk gesloopt worden.

Volgens directeur Jacques Thielen van corporatie Far West is de kwaliteit van met name de Airey-woningen zo slecht, dat ze niet langer kunnen blijven staan. ‘Uit onderzoek blijkt dat een grote meerderheid van de bewoners voor sloop is. Maar we plaatsen de nieuwbouw zo dat de stedenbouwkundige opzet van Van Eesteren gehandhaafd blijft. Bovendien staan er elders in de Westelijke Tuinsteden nog Airey-woningen die van betere kwaliteit zijn.’

Voor de bewoners van de Staalwoningen gloort een sprankje hoop. Thielen wil met hen gaan praten over de toekomst van hun woningen. ‘Voor ons is het geen wet van Meden en Perzen dat ze plat moeten. Maar er moet wel wat aan gebeuren.’

Mocht haar Airey-woning worden gesloopt, dan hoopt mevrouw De Haan op een goede plek in een nabijgelegen verzorgingshuis. Echt protesteren zal ze niet als de afbraak werkelijk doorgaat, want ‘ik ben er niet een die met het vaandel vooroploopt’. Maar dat nieuwbouw echt nodig zou zijn, dat wil er bij haar nog steeds niet in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.