100 voorwerpen van de Nederlandse popcultuurKoud hè-muts

Alle beschikbare breimachines in Nederland en België draaiden voor de Koud hè-muts

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Aflevering 84: De koud hè-muts, uit 1987.

Beeld Annabel Miedema

Bij het Paleis op de Dam in Amsterdam stonden Henk Spaan en Harry Vermeegen te wachten op politieke kopstukken. Het was januari 1987, tijd voor de nieuwjaarsreceptie van koningin Beatrix, een jaarlijks ritueel. Het duo was er voor Bovenop het nieuws, het onderdeel van hun satirische tv-programma Verona waarin ze een cameraploeg persifleerden. In geelblauw jack stonden ze te vernikkelen van de kou. Het was min dertien.

Spaan hield een geluidshengel omhoog, Vermeegen filmde en stelde de vragen. Aan een groepje mannen: ‘Koud hè, heren?’ Aan D66-leider Hans van Mierlo: ‘Koud hè, meneer van Mierlo?’ Aan de minister van Economische Zaken: ‘Koud hè, meneer De Korte?’

‘In de montagekamer bleek het komisch om die vragen achter elkaar te knippen’, zegt Henk Spaan (71) in een Amsterdams café. ‘Het bleek direct een catchy phrase.’ Twee dagen na de uitzending kwam hij een cameraploeg tegen in het gebouw van Veronica, destijds nog een publieke omroep. ‘We kunnen geen rustige items meer draaien’, zeiden zij tegen Spaan. ‘Iedereen roept alleen maar: Koud hè!’

De volgende winter liepen zo’n honderdduizend Nederlanders met een blauwgele ‘koud hè’-muts. Het gelijknamige nummer van Spaan en Vermeegen haalde plek 17 in de top-40. Op de muts waarmee schaatster Yvonne van Gennip in 1988 haar gouden medailles op de Spelen in Calgary vierde, stond ‘goud hè’.

Beeld Annabel Miedema

Het bereik van Spaan en Vermeegen was groot. Met programma’s als Pisa en Verona haalden ze in de jaren tachtig Zeg ‘ns Aaa-achtige kijkcijfers. Wekelijks keken tot 4,5 miljoen mensen naar onderdelen als Popie Jopie (een parodie op paus Johannes Paulus II, naar aanleiding van diens bezoek aan Nederland in 1985), De glazenwasser (‘Kopje koffie, glazenwasser?’ werd een staande uitdrukking) en De gewone man (waarbij ze op zoek gingen naar ‘de gewone Nederlander’).

‘Koud hè’ was niet van tevoren bedacht, zegt Vermeegen (69) telefonisch vanuit zijn woonplaats in Spanje, vlak bij Alicante. ‘Meer kon ik niet zeggen. Het was steenkoud, mijn kaken zaten vast.’

Vermeegen ging nog lang door met zijn vraag. ‘Ik buitte het flink uit. Elke keer als ik ergens kwam, ook al was het niet koud, zei ik: koud hè? Mannen als Wiegel en Nijpels speelden altijd mee.’ 

De informele manier waarop de twee bewindspersonen benaderden, was destijds ongehoord, zegt Spaan. ‘De Volkskrant en Het Parool brandden ons altijd af. Maar later hebben tientallen journalisten ons gekopieerd. De laatste is Jaïr Ferwerda.’

Toen ‘koud hè’ een gevleugelde vraag was geworden, lieten Spaan en Vermeegen niet na dat flink uit te melken. Eerst kwamen ze met het gelijknamige lied, ‘de eerste Nederlandstalige rap’, volgens Spaan. Als het vriest, draaien radiozenders het nummer 33 jaar later nog altijd, zegt Vermeegen. ‘Dat levert me jaarlijks 150 euro aan royalty’s op. Daar ga ik dan van eten. Een koud hè-etentje.’

Beeld Annabel Miedema

De muts volgde snel. Vermeegen vermoedt dat hij of Spaan met het idee is gekomen, met in het achterhoofd hun portemonnee. Hun eerdere werkgever, de Vara, had jaren daarvoor duizenden leden geworven met gratis Gewone mannen-jacks, zonder dat de geestelijk vaders van die term een dubbeltje rijker waren geworden. Dat lieten Spaan en Vermeegen zich niet nog een keer gebeuren. Tijdens contractonderhandelingen met Veronica hadden ze eenderde van de opbrengsten van alle Verona-merchandise bedongen.

Volgens Vermeegen kregen ze 1,80 gulden per verkochte muts, Spaan houdt het op 1,25. In elk geval leverde het ze allebei meer dan 100 duizend gulden op, ongeveer hun jaarsalaris. ‘Ik heb het dak van mijn huis in Frankrijk laten repareren’, zegt Spaan. ‘Dat is van leisteen.’

De leveranciers van de muts konden de vraag ernaar niet bijbenen, zegt Spaan. ‘Toen ik zei dat de productie omhoog moest, hoorde ik dat elke beschikbare breimachine in Nederland en België al voor ons aan het werk was.’ Op de Amsterdamse Albert Cuypmarkt waren illegale kopieën in omloop. ‘Tuurlijk baalden we daarvan’, zegt Spaan. ‘Die kostten ons geld.’

Spaan heeft thuis nog een muts, Vermeegen niet. ‘Ik had eerst niets meer, maar onlangs kreeg ik van de jongens van koudhe.nl wat andere spullen. Van onze programma’s hebben zij álles. Schrikbarend gewoon.’

‘Singles, lp’s, truien, jassen, een Popie Jopie-sjaal, de koud hè-muts, Kilo Utrecht Tango-stickers.’ Jeroen Slagmolen (34), beheerder van koudhe.nl, somt zijn bezittingen op. Koudhe.nl is de fansite van de programma’s van Spaan en Vermeegen en wordt, 24 jaar nadat de samenwerking tussen de twee werd beëindigd, nog fanatiek bijgehouden.

Beeld Annabel Miedema

De wisselwerking van het duo sprak Slagmolen, een taxichauffeur, het meest aan. ‘Vermeegen als de volkse jongen, Spaan de intellectueel.’ Hij beschikt over bijna alle beelden van hun programma's. ‘We missen alleen de laatste aflevering van het eerste seizoen van Pisa, van 1 oktober 1983.’ 

Waarom hij de site koudhe.nl heeft genoemd? ‘Ik kan niet zeggen dat ik het een goede uitspraak vind’, zegt Slagmolen. ‘Koud hè’ hoort bij hen, dat is denk ik wat ik er leuk aan vind.’

Een half uur na het gesprek in het café mailt Henk Spaan. ‘Ik fietste terug naar huis over de Insulindeweg toen een man van de gemeente in zo’n oranje jack naar me riep: ‘Koud hè, meneer Spaan.’

‘Het leeft nog.’

Informatie

Productiejaar: 1987

Materiaal: acryl

Kleur: blauw en geel

Oplage: ongeveer 100 duizend

Geproduceerd in: Nederland, België en Verenigd Koninkrijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden