Alle 440 duizend foto's van Cas Oorthuys worden gedigitaliseerd

Het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam schakelt het publiek in om het oeuvre van Cas Oorthuys te duiden. Alle 442 keurig gearchiveerde albums van de Nederlandse fotograaf worden ingescand. Het publiek is nodig voor de identificatie en beschrijving van al zijn foto's: in totaal 440 duizend foto's.

Arno Haijtema
Deel van een pagina uit een contactfotoalbum van Cas Oorthuys. Beeld Nederlands Fotomuseum
Deel van een pagina uit een contactfotoalbum van Cas Oorthuys.Beeld Nederlands Fotomuseum

Met 442 contactfotoalbums van fotograaf Cas Oorthuys heeft het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam een kunsthistorisch bezit dat niet altijd op waarde is geschat. Maar daarin komt verandering. In de aanloop naar een grote overzichtstentoonstelling van Oorthuys' werk in 2018, de eerste in 25 jaar, worden alle fotoalbums van Oorthuys ingescand. En wordt het publiek ingeschakeld om te helpen bij de identificatie en beschrijving van al zijn foto's - een titanenklus die het museum op eigen kracht niet kan klaren. Het museum presenteert zijn plannen volgende week op de internationale beurs Paris Photo.

Blader door het album waarin Oorthuys (1908-1975) zijn contactafdrukken plakte en opeens zie je overbekende en onbekende, schokkende foto's die hij in de Hongerwinter (1944-1945) maakte. Uitgehongerde kinderen met holle blik, skeletmagere lijken van Amsterdammers, op een rijtje neergelegd in een kerk. Sla een ander album open en je ziet de weerslag van Oorthuys' reis naar Congo: taferelen met lokale inwoners langs een spoorlijn met stoomlocomotief. Weer een ander album: een Madrileense schone in het ochtendlicht op straat, 1956. Of: oceaanstomers aan de Amsterdamse Javakade, kort na de oorlog. Of: wederopbouw in Rotterdam.

De 442 contactfotoalbums bevatten in totaal 440 duizend foto's. Die zijn in de jaren negentig van de 20ste eeuw door de erven Oorthuys toevertrouwd aan het Nederlands Foto Archief, dat is opgegaan in het Nederlands Fotomuseum. Contactafdrukken zijn 1 op 1 weergaven van negatieven, in het geval van Oorthuys van 6 bij 6 centimeter, omdat hij fotografeerde met Rolleiflex-camera's. Anders dan de meeste van zijn generatiegenoten, die hun negatieven met de Franse slag opborgen en bewaarden, documenteerde Oorthuys zijn fotoarchief nauwgezet en systematisch. Of beter gezegd, dat deed zijn vrouw Lydia, die veel van het handwerk en ook de verkoop voor haar rekening nam.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Pagina uit een contactfotoalbum van Cas Oorthuys. Beeld Nederlands Fotomuseum
Pagina uit een contactfotoalbum van Cas Oorthuys.Beeld Nederlands Fotomuseum

Contactfotoafdrukken

Door het gebruik van de contactafdrukjes, hun nummering en het inplakken in thematisch gerangschikte albums kon Oorthuys snel negatieven vinden en in no time nieuwe prints leveren. Goed voor de omzet; hoe vaak werd hem niet gevraagd foto's te leveren voor kalenders, boeken, magazines en brochures? Snelheid was essentieel, systematisch rubriceren efficiënt én een remedie tegen stressvolle zoektochten in het eigen fotografisch verleden.

De fotoalbums bieden een bijzondere inkijk in het oeuvre van Oorthuys. Foto's die werden gepubliceerd, kregen in het contactfotoalbum een aantekening, het merendeel van de afdrukjes heeft die juist niet. Logisch, want een fotograaf maakt vrijwel altijd meer opnamen van hetzelfde onderwerp. Bladeren door die albums - met beschermende handschoentjes aan, dat spreekt voor zich - brengt je dicht bij de fotograaf en zijn vrouw. Hun handschrift, de kloddertjes lijm achter op de contactjes (die soms loslaten), de meesterhand komt met die huiselijke vlijt opeens dichtbij.

Tot voor kort werden de albums zelf in het museum nog geraadpleegd om negatieven terug te vinden van Oorthuys. Vóór het archief werd overgedragen, werd er soms iets naast de contactjes geschreven, met pen of met potlood, handelingen die anno 2017 ondenkbaar zijn.

'De waardering voor de albums is verschoven. Eerst werden ze beschouwd als een gebruiksartikel, maar nu beschouwen we ze als erfgoed dat we moeten koesteren en conserveren', zegt hoofd collecties Martijn van den Broek van het fotomuseum. Niet meer met een kopje koffie in de hand - met alle risico's van dien - door de Oorthuys-archieven struinen, dus. En met het bladeren door de albums is het, zelfs met handschoenen, ook voorbij. 'Omdat de albums daardoor beschadigen en uit elkaar kunnen vallen, hebben we besloten ze in te scannen en digitaal toegankelijk te maken. Als dat is gebeurd, worden ze opgeborgen en optimaal geconserveerd in ons geklimatiseerde depot', aldus Van den Broek.

Uitreiking van de A.N.W.B. prijs in 1964. Van links naar rechts: Cas Oorthuys, Alfred Kossmann, Leonard Huizinga en Hattum Hoving. Beeld ANP
Uitreiking van de A.N.W.B. prijs in 1964. Van links naar rechts: Cas Oorthuys, Alfred Kossmann, Leonard Huizinga en Hattum Hoving.Beeld ANP

Digitaal toegankelijk

De digitale toegankelijkheid van het Oorthuysarchief maakt het mogelijk alle 440 duizend foto's openbaar te maken. Daarmee krijgt het publiek niet alleen de sleutel in handen van de schatkamer van een van de beste Nederlandse fotografen van de 20ste eeuw. 'We willen door crowdsourcing per foto informatie verzamelen die aan het bestand zal worden toegevoegd', zegt Van den Broek.

Op de website velehanden.nl worden alle ingescande foto's van Oorthuys getoond. Iedereen die over een foto nieuwe informatie kan bieden, wordt gevraagd die toe te voegen. Om fouten te voorkomen, worden waarborgen ingebouwd: meer bronnen, extra controles. Van den Broek verwacht dat elke foto van gedegen informatie kan worden voorzien, waarbij de Oorthuys-erfenis de ultieme toegankelijkheid krijgt. Zodat iedereen zelf kan zien dat Oorthuys, zoals Fotomuseum-curator Frits Gierstberg beweert, op gelijke voet staat met internationale grootheden als Werner Bischof en Henri Cartier-Bresson.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden