Allard Schröder kan de AKO-prijs haast niet ontgaan

Vanavond wordt in Barend en Van Dorp de winnaar bekendgemaakt van de AKO Literatuurprijs. Wie zijn de kandidaten? En wie wint er volgens Arjan Peters?

Kwalitatief is het een behoorlijke selectie. Om onnaspeurlijke redenen is de imponerende roman De lijfarts van Maria Stahlie over het hoofd gezien, terwijl Renate Dorresteins terecht matig ontvangen Zonder genade wel meedoet. Voor spek en bonen dan, afgaande op het juryrapport, dat weinig subtiel is opgesteld.

Over Dorresteins roman, de enige titel met een nadrukkelijk hedendaags thema (zinloos geweld), gewaagt de jury van 'smakelijk', 'simpel maar effectief' en 'de verontruste lezer mag enige hoop koesteren op betere tijden', hoewel die hoop meteen als buitenwerkelijk wordt bestempeld: 'Dorrestein is toch nog altijd iets minder genadeloos dan het leven zelf.' De auteur gaat vast weer roepen dat zij nooit kan winnen omdat ze de enige vrouw is, maar zelfs de AKO-jury kan er niet meer van bakken dan dat haar boek wel aardig is.

Ook Léon Hanssen hoeft niet te denken dat hij gaat winnen met het tweede deel van zijn Menno ter Braak-biografie, Sterven als een polemist. Het rapport komt niet verder dan fletse loftuitingen: 'voorbeeldig', 'mooi verzorgd' en 'fraai'. Zo spreek je niet over een kampioen. De manier waarop Hanssen de mens Ter Braak in zijn tijd plaatst, ís dan ook niet altijd voorbeeldig. Als Menno in 1935 ziek uit Italië terugkeert, na het nuttigen van een verdacht stuk kip op het station van Venetië, doet het nogal gekunsteld aan dat Hanssen tevens veronderstelt dat Ter Braaks ongesteldheid zou wijzen op diens verontrusting over Mussolini's voornemen Abessinië binnen te vallen.

Met drie Belgen in de jury (de voorzitter meegerekend) wekt het geen verwondering dat er ook een Vlaming meedingt. De Kameleon van Paul Claes is een inventieve avonturenroman, spelend in het achttiende-eeuwse Frankrijk van pruik, poeder en maskerade. Claes won hier reeds twee prijzen mee. Zoiets mag niet meespelen, maar zoiets speelt toch altijd mee. Bovendien is het juryrapport niet onverdeeld juichend: 'vernuftig', 'koel en beheerst' en, vooruit dan, 'onweerstaanbaar meeslepend'. Je voelt dan eerder een eervolle vermelding aankomen dan een onbekrompen bekroning.

Blijven over een non-fictietitel en een elegische roman. Frank Westerman schreef met Ingenieurs van de ziel een buitengewoon spannend boek, literaire journalistiek op een zeldzaam niveau en met een intrigerend onderwerp: hij gaat in Rusland na hoe geroemde auteurs als Konstantin Paustovski er in het stalinistische tijdperk niet voor terugdeinsden de werkelijkheid te vertekenen (tot in hun memoires aan toe), teneinde de illusie van de nakende revolutie in hun 'aanpassingskunst' hoog te kunnen houden. Mooi geschreven, met grote kennis van zaken, en dan valt het een beetje tegen dat het juryrapport woordspelig spreekt van 'ingenieus geconstrueerd' en verder het droge 'fascinerend' oplepelt. Westerman had voor zijn uitzonderlijke prestatie een klinkender aanbeveling verdiend.

Zodat er eigenlijk maar één boek overblijft dat regelrechte lof krijgt toegezwaaid: De hydrograaf van Allard Schröder, die met zijn omvangrijke romans Raaf en Grover al bewees een talent voor het unheimische te bezitten.

De hydrograaf beschrijft in hoofdzaak een bootreis in 1913 van Hamburg naar Valparaiso - de ogenschijnlijk rustige tijd kort voordat de wereldoorlogen korte metten zouden maken met de hoop op betere tijden. Schröder is een magnifieke sfeerschilder, die de jury tot uitbundige lyriek heeft verleid: 'een ideeënroman met Europees bereik', 'als een antieke, handgemaakte en handgeverfde kamerjas opgediept uit een hutkoffer, afkomstig van een ver land'.

Het woord 'amourette' valt ook, een uitsluitend door jurylid Jeroen Vullings (Vrij Nederland) met regelmaat gebezigde term. De slotzin is een ware gongslag: 'De superieure roman De hydrograaf is een oplichtend baken in een poel van helse duisternis.' En zo spreek je wél over een uitverkoren boek.

De rest van de jury heeft geen reden gezien Jeroen Vullings' enthousiasme te temperen, al was het maar om de spanning op te voeren. Als Schröder woensdag de AKO-Literatuurprijs níet wint, deugt het juryrapport niet. 'Superieur' betekent uitmuntend. Beter dan iets anders. Dat kan maar op één ding wijzen. Toch?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden