Allah beleven met boerka of wiet

IDFA..

AMSTERDAM Sudabeh Mortezai kreeg ongeruste telefoontjes uit haar woonplaats Wenen toen ze begin dit jaar aan het filmen was in Teheran. De cartoonrellen waren gaande en de televisie toonde plunderende moslims, ook in de Iraanse hoofdstad. Mortezai zag de beelden van CNN en BBC World in haar hotel. Maar op straat bleek er niets van te merken.

Een ‘aanval’ op de Deense ambassade in Teheran, waarvan beelden de hele wereld over gingen, bleek te zijn georganiseerd door de overheid. Met twee bussen werden mensen aangevoerd die wat slogans riepen, een paar stenen gooiden naar het gebouw en daarna weer vertrokken.

‘De mensen die ik sprak voor mijn documentaire, ook de diepgelovigen, wisten niets van de cartoons of ze stonden erboven.’ Children of the Prophet van Mortezai beleefde afgelopen week zijn wereldpremière tijdens het Idfa. De film over het sjiitische herdenkingsfeest Ashura is een van de pakweg twintig documentaires op het festival die direct of indirect over moslims en de islam gaan. Vormen ze inderdaad een tegengif voor vooroordelen en misvattingen, zoals Idfa-directeur Ally Derks zei tijdens de opening van de Idfa?

Children of the Prophet doet dat zeker. Tijdens Ashura herdenken sjiieten de tragische dood van Hussein, de zoon van Ali en Fatima (de dochter van Mohammed). Mortezai volgt vier gewone Iraniërs uit verschillende lagen van de bevolking voor, tijdens en na de feestdag.

Het is opvallend hoe modern Iraniërs zijn geworden. De optochten doen soms meer denken aan carnaval dan aan religieuze bijeenkomsten. De succesvolle zakenvrouw die eten bereidt voor de armen (een plicht tijdens Ashura) praat met haar vriendinnen vrijmoedig over mannen en maatschappij.

Maar ook de devote jonge bloemist die zijn baard laat groeien, blijkt met zijn tijd te zijn meegegaan. In de epiloog zien we dat hij zijn baard weer heeft afgeschoren en bloemstukken verkoopt voor Valentijnsdag. Voor een hippe puber is Ashura vooral een gelegenheid om meisjes te ontmoeten.

Enemies of Happiness van de Deense Eva Mulvad is een portret van Malalai Joya, het jongste parlementslid van Afghanistan. Ze is een fel strijdster voor vrouwenrechten en een grote vijand van de warlords. De ironie wil dat ze vrouwen oproept hun boerka af te doen, terwijl ze die zelf in de aanloop naar de parlementsverkiezingen moet dragen om redenen van veiligheid.

Hussein Shah Fakir is de naam van een van de Indiase moslims die in Bishar Blues aan het woord komen. Hij is een aanhanger van de marfat, een zeer vrijzinnige boodschap van de islam: Allah is in ieder van ons, en om hem te vinden is gebruik van marihuana aanbevolen. Helaas denkt maker Amitabh Chakraborty dat de kijker in een staat van trance kan worden gebracht door hem saaie beelden voor te schotelen.

Dat zelfs in een land in oorlog nog documentaires gemaakt kunnen worden, bewijst Baghdad Days van Heba Bassem. Het is een ontroerend, persoonlijk verslag van het leven van haar en haar familie in de Iraakse hoofdstad. Ze vertrokken uit Kirkuk, toen daar de Koerden de macht kregen. De wanhoop en onmacht door het gevangen zitten in een levensgevaarlijke stad zijn duidelijk invoelbaar gemaakt.

Martyrs and Killers lijkt bijna te zijn geprogrammeerd om te laten zien hoe het niet moet. Als er een voorbeeld is van de ‘op hol geslagen informatiestroom’ die Derks bekritiseerde tijdens haar openingswoord, dan is het wel dit Italiaanse tv-programma. Martiri assassini belooft een analyse van het fenomeen zelfmoordterrorist, maar dat blijkt vooral een excuus om een stroom afschuwelijke beelden van aanslagen te kunnen laten zien, begeleid door bombastische muziek.

Volgens Sudabeh Mortezai, die de documentaire ook is gaan zien, bevorderen juist deze programma’s de angst voor de islam. ‘Ik had gehoopt op een interessante analyse, maar dit was pure manipulatie.’

Mortezai hoopt dat haar documentaire er wel in slaagt de complexiteit van de werkelijkheid in een moslimland te laten zien. ‘Ik denk dat de populariteit van documentaires eraan te danken is dat mensen steeds meer behoefte krijgen aan een diepgaander beeld van andere maatschappijen dan het tv-nieuws, dat vooral op zoek is naar tegenstellingen, kan bieden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden