INTERVIEW

'Al in de Bijbel is een religieus, mythisch beeld van de cowboy ontstaan'

Een cowboy die ook modeontwerper is? Tuurlijk. Gabriel Mascaro zag er een verhaal in over de menselijke natuur en de schoonheid die daarin schuilgaat.

Fragment uit Neon Bull.Beeld Cinemien

Eigenlijk was Gabriel Mascaro (32) helemaal niet van plan een speelfilm te maken over een Braziliaanse cowboy die ook modeontwerper is. Tikje te bedacht en vergezocht. Een rustige, observerende documentaire was zijn oorspronkelijke idee, over het in het noordoosten van Brazilië immens populaire vaquejada, een rodeo-achtige sport met voor niet-ingewijden een tamelijk krankzinnig speelveld: twee mannen te paard moeten een dolle stier aan zijn staart over een finish slepen, waarna de stier omver wordt getrokken en de ruiters punten verdienen.

Hoofdpersonage

Mascaro, die we spreken tijdens zijn bezoek aan het filmfestival van Rotterdam begin dit jaar, zocht en vond contact in deze Braziliaanse cowboywereld, maar voelde er bij nader inzien te weinig bij. Hoofdschuddend: 'Ik probeerde zo dichtbij mogelijk te komen, maar vond niets van mijzelf in die wereld. Dit was niet het verhaal dat ik wilde vertellen.'

Toen liep hij tijdens zo'n show backstage een man tegen het lijf die de staarten van de stieren schoonmaakte en een bijbaan had in een lokale kledingfabriek, achter de naaimachine. Dat boeide hem wél. 'Mijn hoofdpersonage in real life!'

Hij maakte van de kledingmaker een modeontwerper en presenteerde zijn nieuwe filmproject, Neon Bull, in 2011 op de Rotterdamse filmproductiemarkt Cinemart. Daar vond hij in Marleen Slot van het Nederlandse Viking Film een van zijn co-producenten. Daarom voelt het extra bijzonder om zijn film nu in Rotterdam te laten zien, zegt de Braziliaan. 'De cirkel is rond.'

Gabriel Mascaro.Beeld Cinemien

In beton gegoten

In Rotterdam is Gabriel Mascaro geen onbekende. Zijn documentaire Avenida Brasília Formosa, over een rij strandhuizen in zijn geboortestad Recife die moet plaatsmaken voor een snelweg, ging in 2010 première tijdens het festival. In 2014 was ook zijn fictiedebuut August Winds (meisje verlaat de stad om voor haar oma te zorgen) in Rotterdam te zien. Ondertussen deed hij in 2012 het IDFA aan met Housemaids (Braziliaanse tieners filmen hun schoonmaaksters).

Maar niet eerder kreeg hij de tongen van zijn publiek zo los als met Neon Bull, onder meer omdat zijn film de rolpatronen en stereotypen van de cowboywereld zo overtuigend en ongekunsteld op zijn kop zet. Het beeld van de machocowboy is volgens de regisseur in beton gegoten. Cowboys zijn in onze gedachten Clint Eastwoods, zegt hij, geen zachte, gevoelige mannen met creatieve bijbaantjes. 'Veel mensen zullen Neon Bull met die verwachting kijken. Daaraan ontleent mijn film kracht: het belangrijkste conflict van een film bestaat uit het verschil tussen de verwachtingen van de kijker en wat de film uiteindelijk laat zien.'

Kleuren

De fraaie, soms hallucinante beelden van Neon Bull voelen als een kruisbestuiving tussen fictiefilm en documentaire en zijn vastgelegd met veel gevoel voor kleur en licht. De verantwoordelijke cameraman, Diego García (foto), vloog na afloop naar Thailand voor de opnamen van Cemetery of Splendor van Apichatpong Weerasethakul, waarin de kleuren in enkele scènes eveneens van het scherm spatten. 'Diego is extreem gevoelig en creatief', zegt Mascaro. 'Het zegt veel over zijn talent dat hij onder verschillende regisseurs zo veel eigen creativiteit kwijt kan, al zijn beide films op een ander continent gemaakt.'

Metromannen

Zijn eigen verwachtingen van het cowboytype zijn terug te voeren op het lezen van de Bijbel, waarin de schapenherders de cowboys van toen waren. 'Al in de Bijbel is een religieus, mythisch beeld van de cowboy ontstaan. De Amerikaanse rodeo, de westernfilms, hebben er een nog groter spektakel van gemaakt.'

De machowereld op het Braziliaanse platteland is aan het veranderen, denkt hij. Zijn antwoord op de cowboyclichés komt in elk geval niet uit de lucht vallen. 'De popidolen zijn daar niet meer per se de stoere cowboys. Het zijn metromannen, net als in de stad. Je ziet er ook geregeld volwassen mannen met een beugel, bijvoorbeeld. Gewoon omdat ze mooie tanden belangrijk vinden.'

Een cowboy die bijklust achter een naaimachine is in die context helemaal niet zo vergezocht. Laat staan dat die combinatie van baantjes door de gemeenschap wordt afgekeurd. 'In de regio schieten kledingfabrieken als paddestoelen uit de grond. Werken in de mode-industrie is een doodgewoon onderdeel van het dagelijks leven.'

Fragment uit Neon Bull.

Seksscène

Spraakmakender is de 10 minuten durende, ononderbroken gefilmde, intens sensuele seksscène tussen hoofdpersonage Iremar (gespeeld door Juliano Cazarré) en een hoogzwangere parfumverkoopster. 'Iedereen die het script had gelezen dacht vanaf het begin van de opnamen aan die scène. We hebben overwogen om 'm eerder te draaien, dat zou de druk van de ketel halen, dachten we. Maar ik besloot die energie juist te gebruiken. Een goed idee: het zorgde voor een zeldzame concentratie bij de acteurs.'

Ook met de seksscène vindt Mascaro schoonheid in een gebeurtenis die afwijkt van de norm. 'Die lange take geeft het publiek de tijd om na te denken over hoe de eigen verwachtingen tijdens het kijken veranderen. De acteurs werden zo gedwongen om eerlijker en echter te spelen. Als ik in die scène zou snijden zou het enkel effectbejag zijn. Het zou een seksscène met een zwangere vrouw zijn, meer niet. Maar als ik het beeld langer aanhoudt, dacht ik, ga je het moment echt beleven. Je went aan wat je ziet.'

Fenomenaal goede seksscène in Neon Bull (****)

De surrealistische beelden van de lichamen van mens en dier beklijven. Er is een fenomenaal goede seksscène, de dansscènes zijn betoverend, maar eigenlijk is de erotiek overal.

Fragment uit Neon Bull.

Afstand nemen

Het was voor Mascaro wat dat betreft cruciaal om zijn personages niet als typetjes te portretteren. Dat is, naast het gebruik van lange takes, in de hand te houden door goed op te letten hoe je je personages in beeld brengt, zegt de regisseur. Hier praat Mascaro als een documentairemaker die zijn personages bij voorkeur van afstand observeert: 'Hoe dichter je je personages op de huid filmt, hoe meer je stereotypen bekrachtigt. Neem je afstand, dan geef je ze als het ware ruimte om te ademen. De camera oordeelt snel: als je een personage recht in het gezicht filmt stuur je heel sterk de manier waarop je hem later terugziet in de film. Zo iemand wordt dan te lollig of juist angstaanjagend. Afstand creëert respect.'

Ter illustratie legt hij uit hoe nauwkeurig de scène werd gefilmd waarin zijn hoofdpersonage tijdens een paardenveiling een duur prijspaard aftrekt om er met wat exclusief sperma vandoor te gaan. 'Grappig moment, natuurlijk. Maar als ik alleen de gezichten van de personages zou filmen, was het niet meer dan grappig geweest. Nu is het ook vreemd, intrigerend, spannend. Niet alleen maar humor om te lachen, maar een realistisch moment, waarop je precies ziet hoe mensen zich nou eenmaal gedragen. Ik vind het intrigerend om te laten zien hoe het paard opgewonden raakt. Dat is echt. Zo probeerde ik voortdurend voorbij de momenten te kijken die in eerste instantie vreemd lijken. Als je mijn film als een surrealistische trip ervaart, beschouw ik dat als een groot compliment, maar dat betekent niet dat mijn personages hun menselijkheid moeten inleveren.'

Consumptiegericht

Zijn documentaires en speelfilms gaan ook over de effecten van economische voorspoed op gewone mensen en hun onderlinge verhoudingen. De cowboy annex modeontwerper in Neon Bull past precies in zijn straatje, zegt Mascaro. Hij vertelt graag over de razendsnelle economische ontwikkeling in zijn thuisstaat Pernambuco, historisch gezien de armste regio van Brazilië, gelegen in het noordoosten van het land. 'Maar van langetermijnontwikkeling is hier geen sprake. Er wordt nauwelijks geld gestoken in onderwijs of cultuur. Het is er vooral heel consumptiegericht.'

Het vaquejada beschouwt hij in Neon Bull als allegorie voor de ontwikkeling van de regio. 'Het is eigenlijk het enige culturele evenement van economische waarde - en dat heeft iets surreëels. Er worden miljoenen uitgegeven aan de beste paarden, terwijl de mensen die achter de schermen werken heel gewone levens leiden. De verschillen tussen de gewone arbeiders en de paardenhandelaren zijn reusachtig. Die twee perspectieven wil ik laten zien. Om te tonen hoe die snelle ontwikkeling doorwerkt in hun dagelijkse levens, in hun relaties.'

Mooi is hoe Mascaro het cowboyleven nooit problematiseert, zelfs al reiken de ambities van hoofdpersonage Iremar met zijn modeontwerpen verder dan dierenverzorging. 'Ze zijn niet zielig, zo wil ik ze allesbehalve afschilderen.'

Fragment uit Neon Bull.

Weerstand

Toch stuitte Neon Bull binnen de vaquejada-gemeenschap op weerstand. Mascaro: 'Voor het eerst werd een film van mij niet alleen in filmhuizen gedraaid, maar ook in een aantal multiplexen op het platteland, naast Star Wars enzo, omdat de sport daar groot is. De mensen daar waren teleurgesteld. Ze verwachtten een film die het vaquejada viert, maar mijn film is iets anders dan een viering. Met alles dat hun gemeenschap niet direct promoot hebben de echte cowboys moeite, want enkele politieke partijen proberen het vaquejada te verbieden, net zoals dat in Spanje gebeurt met het stierenvechten. De angst voor dierenrechtenactivisten is groot.'

Filmt hij daarom het moment waarop een stier na een struikelpartij stuiptrekkend op de grond blijft liggen? In Rotterdam verliet tijdens die scène een handjevol mensen de zaal. 'Echt? Direct na afloop van die scène staat de stier op en rent-ie weg, maar dat heb ik niet laten zien omdat de scène er nu veel krachtiger van werd. Als ik het gespartel niet laat zien, zou ik het geweld normaliseren. Zo'n spartelend beest zorgt ervoor dat je iets voelt. Ik wil ook gewoon laten zien hoe krachtig en gewelddadig deze wereld is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden