Reportage Vlaardingen in 1018

Al duizend jaar weten de Vlaardingers dat ‘hun’ Dirk III won van Hendrik II – en toch blijft het leuk, even terug in de tijd

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In Vlaardingen spelen re-enactors met helmen, speren en zwaarden een vergeten matpartij uit 1018 na. Duizenden juichende Vlaardingers zien ‘hun’ Dirk III winnen van keizer Hendrik II.

‘Meestal zitten we in de late Middeleeuwen, maar we zijn nooit te beroerd om nog verder terug te gaan in de tijd.’ Re-enactor Fred Hendriks (58), in het dagelijks leven werkzaam bij de luchtmacht, snijdt aan een houten tafel met houten borden en schalen groenten die duizend jaar geleden al op het menu zouden hebben gestaan van de bewoners van deze windstreken: pastinaak, salie, bosui en prei. Daar gaat hij straks een stoofgerecht van maken. Na toevoeging van kippenvlees. Want zonder vlees had je destijds geen leven.

Op een belendende tafel liggen oorlogsbogen in verschillende maten en uitvoeringen. Tussen dagjesmensen die zich massaal openstellen voor vertier maken gehelmde krijgers zich op voor een veldslag die uit het collectieve geheugen is verdwenen, maar die toch bepalend was voor het verloop van de geschiedenis van het latere graafschap Holland: de Slag bij Vlaardingen in 1018.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De gelijknamige stad is jaren bezig geweest met de voorbereiding van de festiviteiten, zegt burgemeester Annemiek Jetten (PvdA). In grote eensgezindheid. ‘Want een veldslag van duizend jaar geleden raakt niet aan historische gevoeligheden en geeft geen aanleiding tot goed-of-foutdiscussies.’ Een betrekkelijk veilig thema voor een stad met inwoners van 168 nationaliteiten.

Hendrik II en Dirk III

De Slag bij Vlaardingen dus, met aan de ene kant de troepen die de belangen verdedigen van de Duitse keizer Hendrik II, en aan de andere kant de krijgers van graaf Dirk III, die geen afstand wil doen van de vrijheden die hij zich eenzijdig heeft toegeëigend. De veldslag wordt dit weekeinde viermaal nagespeeld in de Broekpolder. 

En hoewel de uitslag al in de geschiedenisboeken is vastgelegd, is de publieke tribune aan de zuidkant van het slagveld zo’n drie kwartier voor aanvang van de vijandelijkheden al volgestroomd met mensen die duidelijk kenbaar maken op een Vlaardingse zege te hopen. Ze zijn getuige van de hinderlaag die de troepen van Hendrik II volgens de overlevering fataal is geworden. En ze gunnen de verliezers geen revanche als de stalmeester – een monnik in habijt – een tweede treffen met een open einde aankondigt.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ten tijde van de veldslag had Vlaardingen, strategisch gelegen aan de vaarroute tussen Engeland en de overslagplaats Tiel, het in zich om een van de belangrijkste steden van Holland te worden, vertelt communicatieadviseur Edith Kwakernaak. ‘Uit isotopenonderzoek van botresten van 45 opgegraven middeleeuwers hebben we kunnen opmaken dat Vlaardingen ook toen al multicultureel was. Er woonden Engelsen, Duitsers, mensen uit Normandië en zelfs Vikingen. Het moet hier destijds goed toeven zijn geweest.’ De bloei eindigde abrupt bij de grote vloed van 1163. ‘Ach ja’, zegt Kwakernaak berustend. ‘Elke stad piekt op haar eigen moment.’

Kledingrichtlijnen

Het leger van ongeveer vijfhonderd re-enactors dat in de Broekpolder zijn tenten heeft opgeslagen, is even divers van samenstelling. Om hun aandeel te kunnen leveren aan de nabootsing van het leven in 1018, moesten zij de richtlijnen ter harte nemen die Kees Nieuwenhuijsen, kenner van de Slag bij Vlaardingen en organisator van de festiviteiten, heeft vastgelegd in een zogenoemde authenticiteitsgids. Fred Hendriks hoefde zijn tenue, een wollen broek en wambuis en een katoenen hemd, voor deze gelegenheid niet noemenswaardig aan te passen. In Frankrijk heeft hij wel meegemaakt dat zelfs onderbroeken op hun authenticiteit werden gecontroleerd, maar zo ver reikt het perfectionisme in Vlaardingen gelukkig niet.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hij is ‘van de Ivanhoe-generatie’. Wat in zijn geval betekent dat hij altijd geïnteresseerd is geweest in de Honderdjarige Oorlog en in de wapens waarmee dat slepende conflict (van 1337 tot 1453) werd uitgevochten. En hij is lid van de Dutch Warbow Society, een genootschap van mannen die zich bekwamen in de bediening van de oorlogsboog, ‘een zware jongen met een trekkracht van minimaal 71 pond’. Met zijn medehobbyisten bezoekt hij per re-enactmentseizoen wel twaalf of dertien festiviteiten als deze, in Vlaardingen. Dit jaar was hij al in Engeland. In oktober staat nog een kampement in Duitsland op het programma. ‘En dan is het wel weer even genoeg geweest.’

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Zou hij liever in de tijd van de wollen wambuis en de oorlogsboog hebben geleefd? ‘Dat ook weer niet. Mijn voorkeur zou dan toch uitgaan naar de Renaissance of de victoriaanse tijd.’ Maar welk verleden hij ook gestalte geeft, hij is even weg uit zijn eigen eeuw. En dat is voor hem de grote attractie van re-enactment. ‘Ik zit hier al sinds vrijdagavond, en sindsdien heb ik niet naar mijn mobieltje getaald. Alleen daarvoor zou ik het al doen.’ 

Een van de vier wandtapijten die, in de stijl van het wandtapijt van Bayeux, sinds 2008 van de Slag bij Vlaardingen zijn gemaakt. Beeld Foto gemeente Vlaardingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.