InterviewAkwasi en Natacha Harlequin

Akwasi en advocaat Natacha Harlequin gaan met elkaar in gesprek over de strijd tegen racisme

Rapper en schrijver Akwasi (met een foto van advocaat Natacha Harlequin): 'Mijn woorden kwamen uit mijn tenen, ik dacht aan wat ik als kleine jongen heb meegemaakt.’Beeld Manon van der Zwaal

Na de demonstratie op de Dam in Amsterdam bleken Akwasi en Natacha Harlequin aan tafel bij talkshow M verschillend te denken over de aanpak van racisme. Nu gaan ze nogmaals het gesprek aan.

‘Heb je wel gegeten?’, vraagt advocaat Natacha Harlequin om 9 uur ’s avonds aan rapper en schrijver Akwasi. 

‘De laatste dagen skip ik maaltijden’, antwoordt hij.

‘Wanneer heb je vandaag voor het laatst gegeten?’, vraagt Harlequin.

Akwasi: ‘Ik heb geen avondeten gehad, alleen een paar hapjes.’

Zij: ‘Je bent smaller geworden in je gezicht.’

Hij schiet in de lach. ‘Mijn moeder zei ook al: eet je wel?’

We zitten in een spreekkamer van advocatenkantoor Taekema Harlequin in een Haags souterrain, omdat dat het veiligst voor Akwasi is. Harlequin is niet zijn advocaat, maar Akwasi loopt mogelijk gevaar. Tijdens de Black Lives Matter-demonstratie op 1 juni op de Dam in Amsterdam riep hij dat hij Zwarte Piet hoogstpersoonlijk op zijn gezicht zal trappen als hij hem in november tegenkomt. Er werd aangifte tegen hem gedaan en op sociale media dreigde een aantal figuren hem te grazen te nemen. Op zijn beurt deed Akwasi aangifte tegen hen.

Is deze situatie de reden dat je weinig eet?

Akwasi: ‘Als ik onrecht meemaak, ga ik schrijven, ga ik dingen maken. Ik kan nog niet zeggen waar ik mee bezig ben, maar er komt veel negativiteit op me af en ik wil dat omzetten in iets positiefs. Pauzeren om te eten voelt op dit moment als stilstand.’

Harlequin: ‘Ik gun je alle veiligheid en liefde, denk je dus wel aan jezelf?’

Akwasi: ‘Dankjewel voor je zorgzaamheid, dat je meedenkt als een soort zus. Ik waardeer het heel erg.’

De reden dat ze bij elkaar zitten is de vraag: hoe verder na de protesten die wereldwijd worden gehouden na de moord op de zwarte Amerikaan George Floyd? Hoe valt racisme het best aan te pakken? Bij talkshow M van presentator Margriet van der Linden bleek onlangs dat Harlequin en Akwasi daarover verschillend denken. Harlequin zei dat ze iedereen wilde vragen om de ‘energie’ van dit moment vast te houden, waarop Akwasi reageerde: ‘Ik vind het goed dat jij het vraagt, daarmee zijn we een koningskoppel. Jij vraagt, ik zeg niks. Ik ben klaar, ik praat niet meer.’

Hoe gek het na deze woorden ook mag klinken: beiden stemmen meteen in met dit interview, ook Akwasi. Ze vinden allebei dat het na de demonstratie op de Dam vooral over randverschijnselen is gegaan, zoals het WhatsAppverkeer tussen burgemeester Halsema en minister Grapperhaus over de toegestroomde mensenmassa, en Akwasi’s Zwarte Piet-opmerking. Waar bleef het échte gesprek over racisme? Ze willen het allebei graag voeren. En Akwasi wil uitleggen waarom hij ‘ik ben klaar, ik praat niet meer’ zei.

Even voor 9 uur belt Akwasi aan bij de ondergrondse spreekkamer, in het gezelschap van eerst twee en later drie vrienden. Harlequin is al ter plekke, vanwege coronagevaar begroeten ze elkaar met de elleboog. Tot voor kort hadden ze elkaar nooit ontmoet en ze komen er pas gaandeweg dit gesprek achter hoe verschillend ze altijd al in de antiracismestrijd hebben gestaan.

Akwasi (32), voluit Akwasi Owusu Ansah, spreekt zich uit tegen racisme sinds hij op zijn 14de het theaterstuk Negerzoenen, Blanke Vla en Jodenkoeken schreef. Hij zit in hiphopformatie Zwart Licht en treedt als rapper ook solo op, hij dicht en schrijft, en een belangrijk thema in zijn teksten is verzet tegen racistisch onrecht. ‘Ik ben nooit van koers veranderd’, zegt hij. ‘Wat ik op de Dam zei, zeg ik al vanaf mijn 14de.’

Natacha Harlequin (46) stortte zich op haar carrière als strafrechtadvocaat en wilde nauwelijks in de media of op bijeenkomsten opdraven als er iets over racisme te zeggen viel. ‘Als het over mijn vak ging, kon je me bellen, maar ik bepaalde zelf wanneer ik iets over racisme zei’, zegt ze. De laatste jaren voelt ze de noodzaak zich fermer uit te spreken, helemaal nu er schot in de antiracismestrijd lijkt te zitten.

Zo zat ze op de dag van het protest op de Dam bij M, toen Akwasi vrijwel meteen na zijn toespraak de studio kwam binnenlopen. Hij vertelde dat hij sinds de moord op George Floyd vanbinnen kookte van woede en slecht sliep, zijn stem sloeg over terwijl hij het zei. ‘Mijn hoofd is heet’, zei hij. ‘Dat gevoel kwam over’, zegt Harlequin nu.

Natacha Harlequin: 'Ik wil dat zwart, wit en alles ertussenin met elkaar in gesprek gaan'. Beeld Manon van der Zwaal

Waardoor heeft juist de dood van George Floyd wereldwijd de vlam in de pan doen slaan?

Harlequin: ‘Wil je dat in het algemeen weten? Want ik vind het ook interessant wat de dood van Floyd voor iemand persoonlijk betekent en waarom. Is die vraag jou wel eens gesteld, Akwasi? Mij niet, terwijl we het van dit soort vragen moeten hebben willen we iets veranderen. We moeten luisteren naar elkaars verhalen.’

Goede vraag, laten we die op tafel gooien.

Akwasi: ‘De dood van George Floyd heeft me heel erg aangegrepen. Ik heb jarenlang het ene na het andere filmpje gekeken van zwarte mannen die door politiegeweld zijn vermoord. Ik heb alle namen uit mijn hoofd geleerd, ik vergeet ze nooit meer.’

Harlequin: ‘Weet je waardoor ik het helemaal had gehad na het filmpje van George Floyd? Die hand in de zakken van de politieagent terwijl hij zijn knie op de nek van Floyd drukte.’

Akwasi: ‘Ja, dat was echt verschrikkelijk.’

Harlequin: ‘Ik werd er kots- en kotsmisselijk van.’

Denken jullie dat andere mensen dit ook zo voelden?

Harlequin: ‘Ja, het was die hand in de zak, in combinatie met de omstanders die wel wilden ingrijpen maar niet durfden, want zij waren ook zwart en straks lagen ze naast George Floyd. En dan nog die politieagent die erbij stond en niets deed. Alles bij elkaar was het vreselijk.’

Akwasi: ‘Het triggerde veel mensen in Amerika omdat ze gelijkwaardigheid missen. Je kunt daar als zwart persoon niet meer normaal joggen, autorijden, op straat roken of met een capuchon op lopen. Er zijn zo veel onbenullige redenen waarom je wordt vermoord. De dood van George Floyd was de druppel: nu zijn we er klaar mee.’

Dat gevoel sloeg ook over op Nederland, omdat hier veel mis is op dit gebied. Misschien is het minder erg dan in Amerika, maar er bestaat etnische profilering bij de politie en de Belastingdienst, bij sollicitaties, bij het uitgaan...

‘Wow, uitgaan!’, roept Akwasi. ‘Het is een groot privilege dat ik nu bekend ben, daardoor kom ik makkelijker clubs binnen. Vroeger moest ik het niet proberen in de buurt van het Leidseplein te komen. Ik ben heel vaak geweigerd en intussen werd er binnen hiphop gedraaid, hè? Zwarte muziek.’

Is Zwarte Piet het symbool voor dit alles?

Akwasi: ‘Zwarte Piet is het logo van racisme in Nederland. Intussen denken we in Nederland dat er geen racisme is, dat we heel progressief zijn. Hoe noemde antropoloog Gloria Wekker dat ook alweer? Het ‘zelffeliciterende beeld’.’

Hoe kijk je nu terug op je toespraak op de Dam?

Akwasi: ‘Ik ging er supervrolijk naartoe, ik was blij, zoals ik altijd ben. Mijn woede krop ik niet op, omdat ik een uitlaatklep heb in mijn werk. Vanaf het moment dat ik op het podium stond, kantelde alles. Ik zag dat het een mooi en vreedzaam protest was. Er waren mensen van alle kleuren, ik zag wat er op hun borden stond: ‘Black Lives Matter, Zwarte Piet Niet’. Ik begon ze voor te lezen, er werd gejoeld voor bijna alles wat ik zei. Ik raakte geëmotioneerd. 

‘Op een gegeven moment kwamen mijn woorden uit mijn tenen, ik dacht aan wat ik als kleine jongen heb meegemaakt, dat de meester mij tijdens het Sinterklaasfeest kankerzwart noemde.’

De mééster zei dat?

‘Ja, meester John, groen jasje, kalende kop. Ik dacht eraan dat ik op school altijd ben afgeremd, zodat ik niet naar havo-vwo kon. Ik moest van de docenten per se iets met mijn handen doen, vmbo-basisberoepsgericht. 

‘Ik dacht aan die keer dat ik voor mijn moeders huis stond, ik wilde net de sleutel in het slot doen, toen er politie aankwam: ‘Sorry, wat gaat u doen? Er is een overval gepleegd en u voldoet aan het signalement.’ Ik dacht: is dit een grap? Maar het was serieus. Moest ik midden in de nacht bij mijn moeder aanbellen, zodat zij kon zeggen: dit is mijn zoon, er is niets aan de hand.’

Ben je ooit uitgescholden voor Zwarte Piet?

‘O, ja hoor, zo vaak. Deze week nog. Niels van Baarlen en Rick Romijn, de sidekicks van Wilfred Genee bij Radio Veronica, noemden mij ‘verbindpiet’. Zwarte Piet is volgens sommige mensen niet racistisch, maar ik ben verbindpiet; ik ben dus een inferieure knecht. De dag erna belde Wilfred Genee me: ‘Waarom ben je boos?’ Ik zei: ‘Vind je ’t gek?’’

Aan het einde van je toespraak op de Dam zei je dat je Zwarte Piet op het gezicht wil trappen.

‘Ik ben een rapper, een dichter, ik speel met woorden. De organisatie van het protest heet Kick Out Zwarte Piet, het is een metafoor.’

Met de kennis van nu, alle ellende die je over je heen hebt gekregen: heb je spijt van je opmerking?

‘Is dat wat jij vindt, dat ik spijt moet hebben? Dat voel ik een beetje in je vraag.’

Nee, dat vind ik niet, ik zag dat het protest op de Dam je raakte. Maar na je uitspraak kreeg je bedreigingen en een hele mediastorm over je heen, ik ben benieuwd hoe je er nu tegenaan kijkt.

‘Ik heb gezegd wat ik heb gezegd. En ik krijg ook veel bijval, hè? Veel mensen hebben me laten weten: heel goed, jouw toespraak op de Dam, dit wordt binnenskamers al jaren gezegd.’

Je critici vallen over het gewelddadige karakter van je uitspraak, daar ging vervolgens de publieke discussie over. Heb je dan bereikt dat mensen naar je boodschap luisteren?

‘Ik moet je corrigeren: Ik heb niemand aangezet tot geweld. Ik heb gezegd dat ik Zwarte Piet hoogstpersoonlijk op zijn gezicht trap, ik heb niet gezegd dat anderen dat ook moeten doen. 

‘Weet je wat geweld is? Dat Jerry Afriyie van Kick Out Zwarte Piet met eieren en stenen wordt bekogeld. Hij staat daar vreedzaam. Wie is er dan gewelddadig?’

Natacha Harlequin hoort het relaas van Akwasi aan zonder hem te onderbreken. Aan het einde van het interview zal ze zeggen dat ze is geschrokken van zijn ervaringen met racisme. Zelf werd ze hooguit vijf keer racistisch benaderd, pas ná haar 20ste. Op Minerva, het Leidse studentencorps waarvan ze lid was, riep een dronken student naar haar: ‘Wat voor kleur heeft jouw kut vanbinnen?’ Op Schiphol moest ze eens naar een ruimte met bolletjesslikkers voor een extra controle. Soms wordt ze in de rechtbank aangezien voor de verdachte in plaats van de advocaat.

Ze hebben totaal verschillende levens geleid, ontdekken ze. Akwasi woonde als Amsterdams kind in de Bijlmer en Osdorp, zijn moeder was kamermeisje, zijn vader snorder. ‘Ze moesten struggelen om brood op de plank te krijgen, ze vroegen nooit aan mij hoe het op school was geweest. Ik moest alles zelf uitzoeken’, zegt hij. Harlequin groeide op in Delft en zat in het Westland op een basisschool waar ook haar moeder lesgaf, haar vader werkte bij Delta Lloyd. ‘Overal waar ik kwam, was het een warm bad. Nooit, nooit, nooit heeft iemand mij uitgemaakt voor Zwarte Piet’, zegt ze.

Komt het ook hierdoor dat jullie verschillend denken over de aanpak van racisme?

Akwasi: ‘Dat speelt een supergrote rol.’

Harlequin: ‘Wellicht.’

Akwasi: ‘Ik heb echt littekens op mijn ziel.’

Natacha, jij zegt: we moeten praten over racisme.

Harlequin: ‘Ik wil dat zwart, wit en alles ertussenin met elkaar in gesprek gaan. Het moet samen, het kan niet anders, het kan écht niet anders. Ik ben advocaat, ik bekijk het ook vanuit mijn vak. Ik weet dat er geen andere oplossing is. Het OM bekijkt nu alle aangiften rondom de uitspraak van Akwasi, maar ik zeg alvast: wat er ook met die aangiften gebeurt, het gaat niks oplossen. Alleen een gesprek, bemiddeling, gaat helpen.’

Kijk jij zo naar deze zaak?

Harlequin: ‘Ja, ik moest denken aan mijn 10-jarige zoon, die ruzie had met zijn beste vriendje. Ze spraken drie dagen niet met elkaar en toen zei mijn zoon: ‘Ik heb hem vergeven en het is klaar.’ Zo simpel kan het zijn. Toen ik alle opmerkingen op sociale media over Akwasi zag voorbijkomen, dacht ik: zouden deze mensen het ook kunnen opbrengen hem te vergeven? Om daarna de volgende stap te zetten en met hem te praten?’

Akwasi wil niet meer praten.

Akwasi: ‘Ik denk: hoe serieus neemt iemand mij als Nederlander als hij gewoon nog jolig Sinterklaas viert met Pieten met zwart geschminkte koppen, terwijl het zwarte mensen pijn doet? Jaar na jaar na jaar hebben we gevraagd naar ons te luisteren, aan iedereen die het wil horen. Ik ben er klaar mee, met de hele racismediscussie. Ik ben moegestreden.’

Harlequin: ‘Als je hierbij stilstaat... Akwasi zegt dus: ik kan geen empathie meer vragen van mijn medemens en dat is geen kwestie van niet willen, maar niet kúnnen. Terwijl het enige wat een wit persoon tegen een zwart persoon hoeft te zeggen is: ik heb je gehoord.’

Akwasi: ‘En daarna moeten er vervolgstappen komen.’

Harlequin: ‘Dát.’

Wat zouden die vervolgstappen concreet moeten zijn? Hoe zorg je dat er uit de Black Lives Matter-demonstraties iets blijvends voortkomt?

Harlequin: ‘Begin op de basisschool met lessen over ons koloniale verleden en slavernij. Leg uit hoe alle bevolkingsgroepen in Nederland hiernaartoe zijn gekomen.’

Akwasi: ‘Het is een verzwegen geschiedenis, bijna als een marketingtruc. Nederland neemt in de geschiedenisboeken over de afgelopen eeuwen altijd de slachtofferrol op zich, terwijl het in overzeese gebieden de dader was. Er is nog veel meer dat moet worden aangepakt, er is een hele antiracismeagenda, maar de politiek moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Het is gek dat ik als artiest en bezig ben met de belangen van dit land. Dat horen politici te doen.’

Premier Rutte heeft onlangs gezegd dat hij anders is gaan denken over Zwarte Piet. Hij begrijpt nu dat mensen zich erdoor gediscrimineerd voelen. Heeft hij niet een klein stapje gezet?

Harlequin: ‘Ik vind van wel.’

Akwasi: ‘Ach, kom op, al die babystapjes, ik ben er klaar mee. De volgende dag zei hij alweer dat Zwarte Piet geen racisme is. Rutte is een volwassen man. In 2015 hebben de Verenigde Naties over Zwarte Piet geoordeeld dat het zo niet langer kan. Daar doet hij niks mee.’

Wat zou de politiek met Zwarte Piet moeten doen? Hem dit jaar nog afschaffen?

Akwasi: ‘Waarom zou je langer wachten? Nederland was het laatste land dat de slavernij afschafte, laten we nu eens doorpakken. Er mag van mij iemand in de Tweede Kamer een motie indienen om Zwarte Piet te verbieden.’

Je hoort en leest steeds vaker dat zwarte mensen niet meer met witte mensen over racisme willen praten, dat ze er, net als Akwasi, klaar mee zijn. Hoe moet er dan iets veranderen?

Akwasi: ‘Er zijn veel handvatten voor witte mensen, zo is er de site Wit Huiswerk, waarop wekelijks nieuwe boektitels, artikelen en films staan. Educate yourself.’

Harlequin: ‘Maar als je de urgentie niet voelt, ga je dat niet doen.’

Akwasi: ‘Daarom denk ik dat ik nog wel nodig ben in dit gesprek. Begrijp me niet verkeerd: ik ben klaar met láng praten, dat voelt niet goed meer voor mij. Maar er moet worden gepraat, zoals Natacha zegt. Zie je: we zijn een koningskoppel, door haar krabbel ik nu toch een beetje terug.’

Zou het ook zo traag met de antiracismestrijd gaan, omdat het nogal nauw steekt met de antiracistische leer? Als je de verkeerde woorden gebruikt, ben je al snel verdacht.

Harlequin: ‘In mijn optiek mogen er verschillende meningen zijn. Ik wil tegen iedereen zeggen: wees niet bang om iets verkeerds te zeggen. Ik vergeef je en dan gaan we door. Ik vraag je alleen mee te gaan in de beweging die nu is ontstaan. Praat met elkaar, stel elkaar vragen.’

Akwasi: ‘Blijf niet stil als wit persoon. Hoe ongemakkelijk het ook kan zijn, je bent nodig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden