Recensie Julidans

Akram Khan danst magistraal in Xenos (vijf sterren)

Julidans 2018: Xenos door Akram Khan Company, 13/7, Stadsschouwburg Amsterdam.

Akram Khan in Xenos van Akram Khan Company Foto Jean Louis Fernandez

Grote afwezigen op Julidans waren Nederlandse gezelschappen. 

Zijn handelsmerk zit aan zijn voeten. De linten met rinkelbellen voor het ritmische voetenwerk van de Indiase kathak, omkransen zijn enkels. Deze ghungroos klingelen mee met iedere razendsnelle tik van zijn voetzool. De twee Indiase muzikanten, percussionist B.C. Manjunath en zanger Aditya Prakash zingen, trommelen en roffelen vanaf sierkussens mee: ‘Takketakketakketak’. Maar een paar opzwepende scènes later hangt de Brits-Bengaalse Akram Khan (43) zijn rinkelbellen als munitie om zijn torso. Van ’s werelds meest bejubelde kathakdanser transformeert hij in soldaat. Niet zomaar een militair, besmeurd met aarde. Hij verpersoonlijkt een van de tienduizenden Indiase soldaten die in de Eerste Wereldoorlog sneuvelden in dienst van het Britse rijk. Ze gaven hun leven mijlenver van huis, zonder geschiedenis te schrijven.

Vanwege het herdenkingsjaar 1918-2018 wijdt Khan zijn allerlaatste solo-optreden aan deze vergeten vechters. Dat doet hij magistraal, als een danser die belaagd wordt door traumatische flashbacks uit de Grote Oorlog. Met dank aan de schitterende belichting van Michael Hulls: deze lichtkunstenaar tovert de vijf muzikanten op donderslagen uit het donker tevoorschijn, als geesten in een nis. Hij laat de halfhoge dijk die schuin omhoog loopt (ontwerp: Mirella Weingarten) opgloeien als een met bloed doordrenkte loopgraaf, die later verkleurt tot  dofmassagraf vol dennenappels. Uit een antieke grammofoon klinkt het bitterzoete soldatenlied The Old Battalion.

Het muzikale kwintet, met zang, percussie, viool, contrabas en sax, voegt zich in Xenos (‘vreemdeling’) dienstbaar naar het zo dreigend geschilderde landschap. Vaak zijn ze onzichtbaar, maar is de hoopvolle muziek te horen vanuit het duister, als tegenwicht tegen het geluid van marcherende troepen en schrille sergeantfluitjes.

Khan leeft zich in, waarbij zijn sierlijke armen vlinderend tijdens de kathak en golven als giftige slangen door de lucht. Zijn handen kalligraferen precies door de lucht. Khan hangt in dikke touwen, als een parachutist, om vervolgens de kabels om zijn kale hoofd te draperen. Zijn gezicht verdwijnt terwijl hij verder danst: een mooi symbool voor de onbekende soldaat. Hij vlamt op, stort neer en siddert van kortsluiting. Een krachtig lichaam, maar zijn grijze baardje verraadt zijn leeftijd.

Verbetering: In een eerdere versie van deze recensie stond dat ‘miljoenen’ Indiase soldaten zijn gesneuveld in de Eerste Wereldoorlog. Dat waren er rond de 74 duizend.

Akram Khan (43) in Xenos van Akram Khan Company Foto Jean Louis Fernandez

Met Xenos neemt Khan afscheid als wereldberoemd solist, want zijn lijf protesteert tegen de vereiste urenlange trainingen. Hij blijft choreografieën maken voor zijn Akram Khan Company en zal in groepsverband af en toe nog het podium betreden. Een minutenlange ovatie na Xenos vormde dit weekend een afsluiting van het dertiendaagse dansfestival Julidans, dat stevig werk van internationale hotshots als Khan, Anne Teresa de Keersmaeker en Lisbeth Gruwez combineerde met tegendraadse voorstellingen van Batsheva Dance Company en Dave St-Pierre. Er waren filosofische optredens van Jefta van Dinther en Mette Ingvartsen, fragiele producties van jonge makers en ook een paar missers, zoals From Molenbeek with love en de eenzijdige jumpstylers van La Horde. Grote afwezigen waren Nederlandse gezelschappen – geen enkele groep ging in première rond het Leidseplein. ‘Niemand had een voorstelling klaar voor het grote podium’, zo verklaarde artistiek leider Anita van Dolen. ‘Dat wordt bij de edities in 2019 en 2020 zeker anders.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.