Update

AKO Literatuurprijs naar Marente de Moor

Een onrustig boek in onrustige tijden. Daar had de jury van de 25ste AKO Literatuurprijs haar zinnen op gezet. Gisteravond onthulde juryvoorzitter en rechtsgeleerde Ernst Hirsch Ballin in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum welk boek die kwalificatie verdiende. De Nederlandse maagd, de tweede roman van slaviste Marente de Moor (1972), won tot veler verrassing de AKO-prijs, groot 50 duizend euro.

Marente de Moor gisteravond na het in ontvangst nemen van de AKO Literatuurprijs uit handen van juryvoorzitter Ernst Hirsch Ballin. Beeld anp

De andere genomineerden waren Jeroen Brouwers, P.F. Thomése, Arnon Grunberg, Marja Pruis en de debutant Peter Buwalda, die als grote kanshebber werd gezien.

Colbertje
De winnares was zich naar eigen zeggen 'rot geschrokken' toen ze door Hirsch Ballin naar voren werd geroepen, om de prijs in ontvangst te nemen. Ze had geen 'colbertje, waaruit prijswinnaars geroutineerd een speech tevoorschijn trekken'. Wel dankte ze spontaan de jury, die haar 'het recht van aanval' had gegund, een term uit de schermsport: de jury beslist, niet de deelnemers. Onder het gehoor in het Scheepvaartmuseum bevond zich Margriet de Moor, de trotse moeder van Marente, en in 1992 winnares van de AKO Literatuurprijs met de roman Eerst grijs dan wit dan blauw.

Niet toevallig koos Marente de Moor in haar eerste reactie voor een term uit de schermsport. Haar historische roman die in 1936 speelt, handelt over een 18-jarige Nederlandse schermster Janna, die bij Aken een schermopleiding krijgt van de verbitterde huzaar Egon von Bötticher. Wat hij jaren geleden met haar vader (een arts) heeft beleefd, wil Janna achterhalen. Intussen leert ze meer van Bötticher dan alleen vaardigheden die haar bij het schermen van pas kunnen komen. Het boek doet, met de verwijzingen naar spookverhalen en kasteelromans, in de verte denken aan de beroemde romantische romans van de Engelse gezusters Brontë.

Kluizenares
Marente de Moor, die als een kluizenares in Zuid-Limburg woont, heeft jaren geschermd met haar toenmalige Russische echtgenoot van wie ze vier jaar geleden scheidde. 'Samen schermen is niet slim', verklaarde ze in een interview in de Volkskrant, 'het is een hartstochtelijke sport, waarbij je je tegenstander enorm kunt haten'.

Mede om die reden situeerde ze haar roman in het nazi-Duitsland van het interbellum, toen er ook een ideologische spanning bestond tussen ongetemde natuurkrachten en strenge regels.

Behalve romans schrijft De Moor columns in het weekblad Vrij Nederland. Ze werkt graag in de Limburgse afzondering, dicht bij de grenzen: 'Het is er unheimisch. Fascinerend.'

Dit schreef onze recensente over het winnende boek:
Slaviste Marente de Moor (1972) noemde haar tweede roman De Nederlandse maagd. In haar goed ontvangen eerste, De overtreder (2007), beschreef ze de levens van Russische immigranten in Amsterdam. De Moor grossierde in treffende observaties, waaraan haar verblijf als correspondent in Rusland was af te lezen. Haar elegante schrijfstijl sprong eveneens in het oog.

Wat dat laatste betreft is er weinig veranderd: ook de nieuwe De Moor is gracieus geschreven. Het is echter de weinig oorspronkelijke inhoud die twijfels oproept. In de zomer van 1936 wordt de 18-jarige schermster Janna door haar vader op de trein gezet naar Aken. Daar zal zij schermlessen krijgen van maître Egon von Bötticher. Deze Von Bötticher, een huzaar die verminkt en verbitterd is teruggekeerd uit de Eerste Wererldoorlog, leidt knorrig zijn leven op landgoed Raeren. Daar organiseert hij duels. Bij vlagen is het alsof je in het verkeerde boek terecht gekomen bent, alsof je een pastiche leest op een 19de-eeuwse roman.

Als Janna dreigt flauw te vallen - ook hier zo'n typisch ongedefinieerde, vrouwelijke fin de siècle neiging - vangt Von Bötticher haar op. Von Bötticher ondertussen sombert verder, zich bewust van de dreiging van een nieuwe oorlog, de vorige nog vers in het geheugen. Wanneer een schermpartij eindigt in bloederig drama is het voor Janna tijd om huiswaarts te keren. De Nederlandse is geen maagd meer, en ook Nederland zal zijn maagdelijke neutraliteit verliezen. En daar eindigt deze lappendeken van literaire sjablonen. De Moors fijne pen is niet genoeg. (Daniëlle Serdijn)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden