Drama

AKA

Triptiek over sociale klimmer

David Sneek

De titel van het speelfilmdebuut van de Brit Duncan Roy werkt op twee manieren. AKA staat voor Also Known As, en dat vat de belevenissen van Dean, de hoofdpersoon die zijn familie verlaat en een nieuwe identiteit aanneemt, goed samen. Maar bovendien tonen de drie symmetrisch geplaatste letters iets van de vorm van de film: AKA is van begin tot eind een triptiek, doordat het brede filmbeeld is opgesplitst in drie delen.

Split screen is een stijlmiddel dat vooral werd gebruikt in de jaren zestig en zeventig. Het is dan ook toepasselijk dat AKA juist in die periode speelt. De wrede en ongebruikelijke coming-of-age van een Engelse jongen, wiens verhaal door Roy op zijn eigen ervaringen werd gebaseerd, vindt plaats in 1978. Het is in de film een tijd waarin kapsels en kleding weliswaar minder traditioneel zijn dan voorheen, maar de Britse maatschappij nog altijd wordt gecontroleerd door een haast sado-masochistisch statusbesef.

De achttienjarige Dean luistert in een van de eerste scènes vol ontzag toe als zijn moeder verslag doet van de maaltijden die adellijke bezoekers bestelden in het restaurant waar ze werkt. Vaste gaste Lady Gryffoyn - wie niet weet dat die naam wordt uitsproken als Griffin, is een proleet - wordt door haar beschreven als een charmante dame, een vriendin bijna.

Wanneer de jongen, misbruikt en mishandeld door zijn vader, het huis uit vlucht, besluit hij bij haar hulp te zoeken.

Gryffoyn, een monsterlijk arrogante vrouw, accepteert hem als een soort liefdadigheidsproject, en daarmee begint voor Dean de kennismaking met de door hem bewonderde hogere klassen. In de galerie van zijn werkgeefster verwerft hij zich de sociale vaardigheden, het taalgebruik, de goede smaak en de credit card die hem omhoog moeten helpen in de maatschappij.

Na enkele pijnlijke vernederingen vlucht hij verder naar Parijs, waar hij besluit zich uit te geven voor Alexander, de zoon van Lady Gryffoyn. In een decadente entourage van Britse belastingontduikers en voortdurend feestende oude adel sluit hij vriendschap met een Lord en diens jonge Amerikaanse minnaar. Het is een knap verteld verhaal, dat zijn kracht vooral krijgt door het drievoudige beeld.

Waar de meeste filmmakers split screen gebruiken om meerdere verhaallijnen naast elkaar te tonen, zoals bijvoorbeeld in Time Code van Mike Figgis, laat Roy een andere mogelijkheid van de techniek zien.

Hij filmt dezelfde scènes drie keer na elkaar, of legt de handeling met drie camera's tegelijk vast, om dan de verschillende perspectieven op de gebeurtenissen te laten zien.

De gefragmenteerde, bijna kubistische stijl die zo ontstaat, is precies de juiste omgeving voor Dean, die zich voortdurend op zijn hoede beweegt door een milieu dat hij slechts gedeeltelijk begrijpt. De desoriëntatie wordt versterkt doordat de verschillende filmbeelden zelden helemaal synchroon zijn. AKA krijgt er een hortend en stotend, maar fascinerend tijdsverloop door.

Een reactie, een gebaar of een gezichtsuitdrukking kan meestal drie keer opnieuw worden bekeken. Af en toe wijkt Roy van dat procédé af. Soms laat hij twee van de opnames even uitfaden om het derde frame te accentueren. Dan weer gebruikt hij een beeldrijm, om te laten zien hoeveel de exploitatie van een schandknaap gemeen heeft met de machtsverhoudingen in de traditionele Britse klasse-maatschappij.

Split screen is een stijlfiguur die de wereld niet alleen versplintert, maar er ook weer nieuwe verbanden in kan laten zien.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden