'Aids en film zijn de twee belangrijkste zaken in mijn leven'

Twintig jaar duurde het eer regisseur Robin Campillo in zijn verleden durfde te duiken en een film maakte over zijn deelname aan de Franse protestbeweging Act Up, die aids uit het verdomhoekje probeerde te halen. Daarmee creëerde hij een gloedvol document.

Robin Campillo.Beeld EPA

'Aids en film zijn de twee belangrijkste zaken in mijn leven', zegt Robin Campillo. 'Maar het duurde zo'n 35 jaar voor ik in staat was beide te verenigen.' De 55-jarige Franse filmmaker begint het gesprek met een groepje journalisten op het filmfestival van Cannes met een persoonlijke anekdote, om duidelijk te maken waarom zijn film 120 BPM, over het ontstaan van de Franse tak van aidsactivistengroep Act Up, zo lang op zich liet wachten.

Begin jaren tachtig droomt Campillo als student aan de filmacademie van een carrière als regisseur, tot de aidsepidemie uitbreekt. Campillo is gay en als de dood voor aids - plotseling zijn sommige vrienden ernstig ziek. Hij weert alle seks en intimiteit uit zijn leven. 'Ik stortte mij op cinema, als een gelovige, maar van films maken kwam toen niets terecht', zegt hij. 'Dat kwam door de bubbel waarin ik mijzelf opsloot: ik deed mee met mijn vrienden in Act Up, maar ik wist niet meer wat mij kon raken, wat belangrijk voor mij was. Ik was emotioneel afgestompt.'

Het duurde tien jaar voor hij zijn stem had gevonden - en toen nog eens tien jaar voor hij, kort na de eeuwwisseling, zijn eerste film maakte. Eerst stond hij als scenarist in dienst van klasgenoot Laurent Cantet. Met Entre les murs, hun hitfilm over een Franse multiculturele middelbareschoolklas, wonnen ze de Gouden Palm in Cannes en de Oscar voor beste niet-Engelstalige film. Later werkte hij ook als regisseur. 'Maar ook in het begin van mijn regiecarrière was ik niet klaar voor deze film. Dit was een te persoonlijk onderwerp om in mijn eerste film te behandelen.'

Tekst gaat verder na de foto.

Energiek en natuurlijk

Tijdens de casting van 120 BPM zocht Robin Campillo vooral naar mensen die precies konden praten zoals hij dat tijdens het schrijven van het scenario voor zich zag. 'In de film praten mensen tegen elkaar in, door elkaar heen. Ik zocht daarom acteurs die precies zo spraken als ik wilde: energiek en natuurlijk. Hun uiterlijk was minder belangrijk.'

Met 120 BPM maakte Robin Campillo een ode aan het ouderwetse straatprotest.

Eigen herinnering

120 BPM baseerde hij volledig op zijn eigen herinneringen. Het is een film zonder nadrukkelijke hoofdpersoon - de Franse steractrice Adèle Haenel speelt slechts een bescheiden rolletje - waarin hij laat zien hoe de groep voor het eerst samenkomt, hoe de leden elkaar vinden in uitgebreide debatsessies en langzaam de beste proteststrategie ontdekken. En ze dansen alsof hun leven ervan af hangt. 'Ik heb er geen historische documenten op nageslagen. Ik wilde het publiek tijdens het kijken hetzelfde gevoel geven als ik had in die tijd. Het gevoel stond voorop - het verdriet en de angst, de verliefdheden en het plezier - niet de exacte gebeurtenissen of precieze uitspraken van de mensen die ik kende.'

Daarmee is 120 BPM ook een ode aan het ouderwetse straatprotest. Want, zegt Campillo, de digitale cultuur heeft het protest radicaal veranderd. 'Juist door elkaar in levenden lijve te ontmoeten, boekte Act Up succes. Voor we de strijd aangingen met de overheid, moesten we met elkaar een gezamenlijk standpunt formuleren. Protest speelt zich momenteel voor een groot deel af op Facebook. Dat is niet efficiënt. Op internet lijken velen vooral hun eigen punt duidelijk te willen maken. We verliezen het gemeenschappelijke doel uit het oog.'

Hij ziet het aan de straatprotesten waaraan hij zelf deelnam. Vorig jaar na de dood van Adama Traoré bijvoorbeeld, slachtoffer van Frans politiegeweld. 'Zo'n demonstratie trekt hooguit een paar duizend man. De meeste mensen die op Facebook over onrecht spreken, zie je niet op straat.'

Campillo besteedt in de film veel tijd aan de bijeenkomsten waarop de groep onderling de beste manier van actievoeren probeert uit te vogelen, maar ook aan de precieze debatregeltjes van Act Up. Niet applaudisseren na een gloedvol statement van een groepslid bijvoorbeeld, maar knippen met de vingers. En, vooral, aan de felle discussies.

'Ik herinner mijn eerste bijeenkomsten, hoe ik er vol indook, maar na afloop nauwelijks wist wat er precies was besproken. Ook dat gevoel, alsof je verzuipt, wilde ik verbeelden. Ik denk dat het soms beter is niet alles in één keer duidelijk te maken, dat maakt het echter. Tegelijk geef ik je de ruimte om op andere dingen te letten. Op het gedrag van de mensen die even geen hoofdrol vervullen, bijvoorbeeld. Juist door de geschiedenis niet te letterlijk na te vertellen ontstaat een vollediger beeld.'

Na een aantal bijeenkomsten verdween het gevoel dat hij verzoop in alle gesprekken, herinnert Campillo zich. 'De meeste activisten waren eenzaam toen de aidsepidemie uitbrak. Zo'n bijeenkomst waar ze eindelijk de mogelijkheid hadden om met elkaar te praten, voelde verfrissend.'

Tekst gaat verder na de foto.

Fijnzinnig portret van generatie die tegen aids vecht

Robin Campillo schetst fijnzinnig de strijd tegen aids in het Frankrijk van de jaren negentig. Hoe voer je actie als er een dodelijke ziekte in je lijf huist? 120 BPM toont dat subtiel. Lees hier de recensie door Kevin Toma.

Hartslag

De titel van zijn film, 120 beats per minute, refereert volgens Campillo vooral aan de verhoogde hartslag van verliefde of opgewonden mensen. En aan de, in deze context, betekenis van sneller stromend bloed. Maar het is ook het geijkte tempo van de houseplaten die in de jaren tachtig direct uit de gaycultuur ontstonden. Een speciale scène in de film reserveerde Campillo voor het lied Smalltown Boy van Bronski Beat, gay-anthem en onverwoestbare synthpopklassieker. 'Feestmuziek, maar het is niet helemaal onbezorgd. Melancholisch. Zanger Jimmy Somerville hielp destijds met geld inzamelen. Hij gaf ons voor de film de originele opnamen van het nummer, met de individuele instrumenten, zodat mijn componist een remix kon maken. We draaien op een gegeven moment de instrumenten weg en verwijderen de galm uit Somervilles stem, waardoor je het gevoel krijgt dat hij naast je staat te zingen. Een van de thema's van de film, de wijze waarop het individu zich verhoudt tot de groep, komt zo in de muziek tot leven.'

120 BPM is een overwegend realistische film, maar Campillo laat ook een droomachtige lyriek toe. Een clubscène ontaardt in een surrealistisch tafereel. De Seine kleurt op een gegeven moment bloedrood. 'Ik hou van een zekere pompeuze stijl. Ik benadruk op die manier graag de gemoedstoestand van de karakters. De ideeën van Act Up waren ook geregeld flink over de top: op Wereld Aids Dag in 1993 pakten we de Obelisk op het Place de la Concorde in met een gigantisch condoom. Mijn beelden komen wat dat betreft gewoon voort uit die beweging. Je móét soms over de top gaan als je de wereld wil veranderen.' Film is voor Campillo het perfecte medium om verschillende stijlen met elkaar te verbinden. 'Het leven is niet in één stijlvaste lijn te vatten: je bent weleens ziek, dronken, aan het werk, aan het feesten, gelukkig, ongelukkig, verliefd, aan de drugs. Elke gemoedstoestand beïnvloedt de wijze waarop je de wereld bekijkt. De cinema zou de grillige kant van het leven best vaker mogen weerspiegelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden