RecensieCoronation

Ai Weiwei dringt, met hulp van inwoners, door in het afgesloten Wuhan

Coronation.Beeld Ai Weiwei

Veertien amateurfilmers uit de stad stuurden elke dag hun opnamen naar de Chinese kunstenaar in Cambridge, die er de film Coronation van heeft gemaakt.

Bouwvakker Meng Liang zit in zijn auto en voert een telefoongesprek: ‘Ik zag gisteren op het nieuws en op TikTok dat medische hulpverleners weer naar huis mogen. Hoe zit dat met ons, de bouwvakkers die de noodziekenhuizen kwamen bouwen? Mogen wij naar huis?’ Hij krijgt niet echt antwoord: ‘Ik ga het navragen, probeer het later nog eens.’

Het is een aangrijpende scène in Coronation, de nieuwe film van de in ballingschap levende Chinese kunstenaar Ai Weiwei. 300 uur aan materiaal had hij tot zijn beschikking, gefilmd in Wuhan tijdens de lockdown tussen 23 januari tot 8 april. De veertien cameramensen die voor Ai hebben gewerkt, zijn erin geslaagd door te dringen tot intieme en vreemde momenten tijdens de epidemie in de controlestaat China. 

Beeld Ai Weiwei

Neem de bouwvakker van het telefoongesprek, die zich in een bureaucratisch limbo bevindt. Sinds hij naar Wuhan is gekomen om noodziekenhuizen te helpen bouwen, kan hij vanwege de lockdown niet terug naar huis. Hij woont in zijn auto. Hij is nota bene gewaarschuwd door een van de overheidsinstanties: meewerken aan mediaverzoeken zou niet in zijn voordeel zijn.

Toch durven ze het, de filmende en gefilmde inwoners van Wuhan. Coronation dringt door tot in de noodziekenhuizen, toont de strak gecoördineerde choreografie van een arts die zich omkleedt, de wanhoop van een man die rouwt om zijn vader, een ambtenaar die geroutineerd de as van een overledene in een te klein kistje probeert te proppen om aan nabestaanden mee te geven, klagend over pijnlijke handen.

Coronation past in Ais oeuvre en toch is het ongelooflijk hoe het juist deze kunstenaar, de vijand van de staat die al vijf jaar in Europa woont, is gelukt zo diep in Wuhan door te dringen. Via zijn film zijn we even in de lockdown, voelen we de beklemming van het virus en de staat. De meeste scènes zijn tragisch, sommige spectaculair (de droneshots van een lege miljoenenstad), enkele bijna komisch, zoals die van een man die in een Ghost Busters-achtig pak op een hoverboard de straat schoonspuit. 

Met zijn politiek geëngageerde kunst staat Ai vooraan als ergens een misstand plaatsvindt. In 2003 maakte hij zijn eerste film over sars, daarna volgde onder meer een film over de aardbeving in Sichuan. Zijn bekendste film is Human Flow uit 2017, over de vluchtelingencrisis. Vorig jaar kondigde hij aan een ‘onderzoeksteam’ naar Hongkong te sturen om de protestacties te verslaan. Coronation had hij graag verkocht aan Netflix of Amazon, maar Ai vertelde de internationale pers dat de film is geweigerd omdat die bedrijven bang zouden zijn hun relatie met China te schaden. 

Beeld Ai Weiwei

In de interviews over Coronation wil de kunstenaar weinig prijsgeven over hoe hij dit heeft geflikt. Wel vertelt hij dat het grotendeels gaat om amateurfilmers die elke dag hun opnamen naar de kunstenaar stuurden, zodat het materiaal ‘veilig’ was. De kunstenaar verhuisde in 2015 naar Berlijn en woont sinds kort in Cambridge. In the Guardian verklaarde hij in 2018: ‘Zo’n autoritaire staat als we in China hebben kan niet overleven als die vragen beantwoordt - als de waarheid aan het licht komt, gaat zo’n staat eraan.’ 

De waarheid aan het licht brengen, door die te laten zien: dat is wat Ai ook met Coronation beoogt. Maar de montage van de 113 minuten durende documentaire biedt weinig houvast, er is geen voice-over, mensen worden niet geïntroduceerd. Bijna aan het einde van de film is te zien hoe een vrouw huilend met een kistje as van een familielid loopt. Ze wordt geflankeerd door twee mannen in beschermende kleding. Een spreekt haar moed in: ‘Je moet sterk zijn. Je moet sterk zijn, we helpen je.’

Wat eigenlijk noodzakelijk is om te weten, maar niet wordt uitgelegd: het gaat om twee ambtenaren. Zij hebben de opdracht mensen die geliefden aan corona zijn verloren in toom te houden. Zo houdt de Chinese staat kennelijk ook de emoties van zijn inwoners onder controle. Met Coronation heeft Ai iets van de machteloosheid en boosheid van die inwoners weten op te vangen, uit een stad die zo vakkundig op slot was gegaan.

Coronation is te bekijken op Vimeo on Demand

Beeld Ai Weiwei
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden