Ahimsa

Recensenten zijn leidsman en aartsvijand tegelijk. Maar ook liefhebber. Als laatste in een serie: Peter Liefhebber, 55, reeds achttien jaar toneel-, theater- en cabaretcriticus van De Telegraaf....

'In mijn handelen, dus ook bij het schrijven van recensies, streef ik het principe van ahimsa na. Voor Gandhi vormde het de basis van zijn pacifisme. Het betekent dat je niemand onnodig schade berokkent, dat je voorkomt dat iemand ten onrechte pijn lijdt.

Kijk, als een voorstelling niet goed is, schrijf ik dat ook op. Natuurlijk. Maar je kunt op vele manieren laten merken dat iets niet goed is. Ik probeer het zo op te schrijven dat het onmiskenbaar is, maar dat het toch leesbaar blijft, ook voor het slachtoffer.

Ik heb de indruk dat het op prijs wordt gesteld dat ik niet erg ruw ben in de bejegening van de theatermaker. Sommige collega's vinden hun stukkie belangrijker dan de gevoelens van degene over wie ze schrijven. Die opvatting deel ik niet. Vooral acteurs zijn zeer kwetsbare mensen. Ik heb wel eens meegemaakt dat een acteur na een afkeurende recensie van mijn hand, waar hij het overigens volstrekt mee eens was, lange tijd niet heeft durven spelen.

Sinds ik dit werk doe zijn mijn sociale contacten drastisch afgenomen. Ik werk veelal 's avonds en in het weekeinde. Er zijn maar weinig mensen die de maandagochtend kunnen vrijmaken voor een kop koffie. Toch ben ik geen eenzaam mens. Mijn vrouw gaat mee naar iedere première, ze stapt zo'n honderdvijftig keer per jaar bij mij in de auto, op weg naar Groningen, Zwolle of Eindhoven. Daardoor blijft het theater voor mij een sociale gebeurtenis. Ik ga er iedere avond opnieuw naar toe met het kinderlijke, feestelijke gevoel dat ik weer zal worden getracteerd.

Ik laat me door het publiek beïnvloeden. Er zijn voorstellingen die ik persoonlijk niet zo interessant vind, maar als ik merk dat ik een eenling ben in een zaal die zich kostelijk vermaakt, word ik erg voorzichtig. Ik stel niet de absolute norm van wat goed is en wat niet.

Ook mijn vrouw heeft invloed, absoluut. We nemen de voorstellingen onderweg terug uitvoerig door. Ze heeft een groter visueel vermogen dan ik. Zij ziet meer dan ik zie, ik hoor meer dan zij hoort. Als ik haar opmerkingen relevant vind, komen ze in mijn stuk terecht.

In recensies van collega's bespeur ik vaak de behoefte aan vernieuwing. Die behoefte bestaat ook bij theatermakers, en terecht. Vernieuwing is nodig, absoluut. Maar die behoefte wordt niet per definitie gedeeld door het bredere publiek. Daarom roep ik niet al te snel dat ik iets twaalf jaar geleden ook al eens heb gezien. Want voor de meeste van mijn lezers geldt dat niet. En hoe relevant is het om te refereren aan die prachtige voorstelling in Wenen van drie weken geleden?

De première van Liefhebber van Gerard-Jan Rijnders heb ik destijds met grote zorgvuldigheid vermeden. Het stuk gaat over een toneelcriticus met die naam. Rijnders heeft me verzekerd dat het niet op mij sloeg. Ik denk dat hij het dubbele van die naam niet heeft kunnen weerstaan. Maar daardoor had ik niet meer de vrijheid te schrijven wat ik wilde.

Later heb ik het wel gezien, en inhoudelijk heb ik niets met de klaagzang van die recensent. Hij stoort zich aan het gebrek aan drama in het theater, en volgens mij ontbreekt het daar juist niet aan. Ik ben nog lang niet uitgekeken. Het klinkt bijna flauw, maar ik ga handenwrijvend het nieuwe seizoen in. Ik ben een week eerder teruggekomen van vakantie omdat er zo'n ontzettend druk jaar aankomt. Ik lees nu al met genoegen in de brochures wie wat gaat doen, wie waar gaat spelen. Ik vertoon op dit gebied geen enkele slijtage.'

Harmen Bockma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden