Afschermen is zinloos, tegencultuur helpt

De invloed van nieuwe media op jongeren? MSN is positief, porno negatief. Aldus Patti Valkenburg, hoogleraar Kind en Media. Door Malou van Hintum..

Malou van Hintum

Maandag is ze te gast in het Kenniscafé dat de Volkskrant maandelijks samen met De Balie en Science center NEMO organiseert, en één ding wil ze in elk geval niet: op een welles-nietestoon praten over de invloed van nieuwe media op kinderen.

Want zwart-witsituaties bestaan niet, zegt hoogleraar Kind en Media Patti Valkenburg, verbonden aan de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam. ‘Wat de effecten van nieuwe media op kinderen betreft, maakt de leeftijd van de kinderen uit, hun vriendenkring, hun ouders en hun eigen psychologische gesteldheid.’

Eén vuistregel geeft Valkenburg wel: ‘Met kinderen die ontsporen, is altijd meer aan de hand dan alleen een verkeerd mediagebruik. Daarmee zeg ik niet dat media geen effecten hebben op het gedrag van kinderen, maar die effecten zijn nooit groter dan de invloed die hun echte fysieke omgeving op hen heeft.’

Toch ervaren veel ouders dat ze door die nieuwe media minder grip hebben op hun kinderen.

‘Dat klopt ook. Vroeger stond er één televisie in de woonkamer, er was één telefoontoestel, en dat stond daar ook. Toen konden ouders het gedrag van hun kinderen goed in de gaten houden. Nu staat er bij kinderen op hun eigen kamer een televisie en een computer, en hebben ze al vanaf jonge leeftijd een mobiele telefoon.

‘Alle communicatie is geïndividualiseerd, waardoor ouders veel minder makkelijk de rol van poortwachter kunnen vervullen. Commerciële informatie en entertainment komen nu rechtstreeks bij de kinderen terecht. Dat maakt het opvoeden moeilijker. Intussen is die rol van poortwachter wel heel erg nodig.’

Eerst het goede nieuws. Wat draagt internet positief bij aan het leven van kinderen?

‘Je ziet dat door MSN en profielsites als Hyves de kwaliteit van de vriendschappen hoger is en kinderen zich beter kunnen uiten. Tien jaar geleden werd gedacht dat kinderen zouden vereenzamen, in hun eentje achter hun computer, maar dat blijkt helemaal niet het geval. Integendeel.’

Jongeren weten elkaar ook beter te vinden als het gaat om cyberpesten en webcam-porno. Denk ook aan het suïcide-hypje dat er is geweest, en bijvoorbeeld de anorexia-sites.

‘Daarbij gaat het om extreme, gemedieerde groepscommunicatie. Als mensen zich zó sterk gaan identificeren met groepen, is er iets anders aan de hand. Dan fungeert internet als communicatiedrager, en niet als medium met een eigen effect. Dat valt buiten mijn expertise.

‘Maar ook in deze gevallen geldt dat internet nooit alléén voor extreem gedrag kan zorgen. Dan is er allang meer aan de hand in de omgeving van zo’n jongere, en met de jongere zelf.’

U waarschuwt voor de slechte invloed van porno op kinderen. Is de seks het probleem, of het geweld?

‘Wat ik schokkend vind, is dat kinderen met twee muisklikken op sites terechtkomen waar ze seks met tieners, oma’s of dieren kunnen zien. En wat kwalijk is, is dat kinderen de waarden overnemen die ze op die pornosites zien. Dan doel ik met name op de vrouwonvriendelijkheid van de clips.

‘Er is niets mis mee als kinderen op een bepaalde leeftijd seks zien. Maar porno is een heel speciaal soort. Met name kinderen van 12 tot 14 jaar, die zelf weinig ervaring hebben met seks, kunnen daar negatief door beïnvloed worden.

‘Uit ons onderzoek blijkt dat porno jongeren, in de leeftijd van 13 tot 20 jaar, onzeker maakt over hun eigen identiteit en eraan bijdraagt dat ze op een vrouwonvriendelijke manier naar vrouwen kijken. Ook zijn ze ontevredener over hun eigen seksleven. Ze kunnen dat niet relativeren omdat het referentiekader de glamourwereld is van de clips, en die komt niet overeen met hun eigen, echte leven.’

Wat kunnen ouders hierbij uitrichten?

‘Als het om jonge kinderen gaat, helpt veel praten en een tegencultuur aanbieden. Afschermen heeft geen zin, want kinderen komen toch wel op zulke sites terecht als ze dat per se willen. Bij jongeren van een jaar of 15, 16 werkt dat niet, omdat ze zich juist willen afzetten tegen hun ouders.’

Is er nog een taak weggelegd voor politici?

‘Voor politici is het lastig, omdat de ontwikkelingen verschrikkelijk snel gaan. Wat ze zouden moeten vermijden, zijn hele grove maatregelen. Iets helemaal verbieden, bijvoorbeeld. De effecten van media zijn veel genuanceerder. Dat is misschien een meevaller, maar dat maakt het niet gemakkelijker er beleid voor te ontwikkelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden