Afrobeats: je hoef het niet te begrijpen, als je de vibe maar pakt

Drake en Kanye West signaleerden het al: afrobeats. Heerlijk toegankelijke popmuziek voorzien van een Afrikaanse groove. Met Mr Eazi en Wizkid maakt Nigeriaanse pop een enorme vlucht: pak die vibe!

De 37-jarige Dapo Daniel Oyebanjo alias D'banj, mede-oprichter van Mo'Hits Records Foto getty

Het lijkt misschien een administratief detail, maar dat is het zeker niet. De Nigeriaanse rapper, zanger en songwriter Oluwatosin Oluwole Ajibade (26), die zich om begrijpelijke redenen bedient van de artiestennaam Mr Eazi, was twee maanden geleden de eerste Afrikaanse popjongen met een eigen, uitgebreide artiestenpagina op de streamingsite Apple Music.

Mr Eazi, geboren in de havenplaats Port Harcourt in Zuid-Nigeria, werd gelanceerd op het platform 'Up Next' voor mondiaal doorbrekende artiesten. Hij kreeg een eigen playlist, maakte zijn debuut in een gelikte documentaire, speelde een livesessie en mocht zelf een lange afspeellijst samenstellen van pop die hem had beïnvloed, van Lauryn Hill tot Fela Kuti, Bob Marley en - hoe verrassend - de Nigeriaans-Zweedse dance- en hiphopheld Dr. Alban.

Tekst gaat verder onder de video

Een mooi eerbetoon van Apple Music. Maar het kwam wat aan de late kant, want Mr Eazi is, voortgedreven door de opstormende stroming van de 'afrobeats', allang een internationale ster. Met de single Skin Tight had hij begin vorig jaar een miljoenenhit. Aan de videoclip bij dat nummer kon de wereld vast zien dat er iets aan de hand is in de Afrikaanse pop.

Het relaxte, overdreven sexy r&b- en hiphopnummer werd geplaybackt aan een meertje in de noordelijke Ghanese graslanden, waar normaal gesproken de olifanten zich verdringen. Voor hen was even geen plek, want Mr Eazi had plaatsgenomen aan de drinkplaats met een bloedstollend mooie zangeres naast zich, aan een strak gedekte tafel met een paar flinke flessen champagne. Een 'poolparty' op z'n Afrikaans, en toch ook een statement van Mr Eazi. Hij wilde het oppervlakkige beeld dat wij in het Westen hebben van West-Afrika (naakte kindertjes langs stoffige wegen, wildparken en safari's) kantelen.

Illegaal 

De grote namen uit de afrobeatsbeweging, zoals Wizkid en Mr Eazi kunnen goed leven van hun muziek. Ze worden beluisterd in het Westen, vooral via de streamingkanalen en treden op van Europa tot de VS. De afrobeatsmusici die opereren vanuit bijvoorbeeld Lagos in Nigeria hebben het moeilijker. Hun muziek ligt vooral op de markt als illegaal gekopieerd cd'tje en daar schieten de artiesten economisch gezien weinig mee op.

Mr Eazi deed meer. In juli dit jaar was hij te gast in de Amerikaanse talkshow The Late Late Show met James Corden. Daar speelde hij een medley van zijn nieuwe tracks In the Morning en Leg Over. En Mr Eazi kon zijn nieuwe album Accra to Lagos in de lucht steken: een van de leukste Afrikaanse platen van het moment, waaraan bovendien veelbelovende nieuwe Afrikaanse artiesten meewerkten: van producer Masterkraft tot de rappers Olamide en Phyno.

Natuurlijk, de pop heeft grote Afrikaanse artiesten gekend, musici die ook buiten het continent een sterrenstatus kregen: van Miriam Makeba tot Fela Kuti en Youssou N'Dour. Maar niet eerder ging een Afrikaanse popstijl zo vlotjes de wereld rond. De afrobeats, niet te verwarren met afrobeat van de legendarische Nigeriaan Fela Kuti uit de jaren zeventig, is een voorname factor op de streamingplatforms. Op YouTube staan ontelbaar veel oogverblindende clips, met klikcijfers van ver voorbij de miljoen.

In de Verenigde Staten gaan afrobeats inmiddels samen met hiphop. De Canadese rapper Drake werkte dit jaar samen met de Nigeriaan Wizkid in het supergladde hiphopnummer Come Closer. Die Wizkid, geboren als Ayodeji Ibrahim Balogun in de Nigeriaanse miljoenenstad Lagos, is al net zo'n fenomeen als Mr Eazi. Veelzeggend feitje: Wizkid was een paar jaar geleden de eerste Nigeriaanse artiest met meer dan een miljoen volgers op Twitter. Ja, het zijn bijzondere Afrikaanse poptijden.

De ontstaansgeschiedenis van afrobeats is minstens zo opmerkelijk. Uiteraard speelt hiphop een hoofdrol. Al vanaf midden jaren tachtig werd in vooral West-Afrika hiphop gemaakt naar Amerikaans voorbeeld. In Senegal, Ghana en Nigeria staken de hiphopacts de kop op, die vaak met beperkte middelen hiphop uit het gidsland kopieerden. Maar die Afrikaanse hiphop was vooral bedoeld voor binnenlands gebruik, ook vanwege de raps in bijvoorbeeld de Senegalese taal Wolof. Buiten het continent braken acts als Daraa J en Xuman niet echt door.

Tekst gaat verder onder de video

Halverwege 2000 veranderde er wat. De Afrikaanse pop van de Nigeriaan 2 Face Idibia richtte zich meer op een internationaal poppubliek. Gek genoeg met liedjes die vooral de vreugde van het Afrikaanse (liefdes)leven bezongen, zoals het softe r&b-liedje African Queen uit 2004. Dat vonden onze westerse pop-oren leuk en we konden het ook nog verstaan.

Opgepookt door deze nieuwe, glad geproduceerde Afrikaanse pop ging in Londen een vuurtje branden bij de Afrikaanse gemeenschap. Een sprong voorwaarts: in 2012 verbaasde ene D'banj de wereld met zijn harde, kaal geproduceerde nummer Oliver Twist. Een stuiterende hiphop- en technotrack voor op de dansvloer, waarin zomaar ook Kanye West opdook. Want Oliver Twist verbaasde vooral dat deel van de wereld dat niet zo had zitten opletten. D'banj was al vanaf midden jaren nul bezig als rapper en producer in Londen, samen met zijn Nigeriaanse collega Don Jazzy.

De oorsprong van hun muziek is te vergelijken met die van de vroege reggaeton in Zuid-Amerika, die opkwam in de jaren negentig. Dat was een Colombiaanse en Puerto Ricaanse variant op de Jamaicaanse reggae: de Nigerianen maakten een net zo barse hiphopversie, met beperkte middelen, maar voorzien van veel Afrikaans dansgevoel. Don Jazzy en D'banj richtten een label op: Mo'Hits Records. En dat viel op bij de altijd alerte Amerikaanse hiphopgiganten Jay Z en Kanye West. De Nigerianen tekenden zelfs bij het muziekbedrijf Good Music van Kanye West en konden daar vanaf 2011 hun plaatjes uitbrengen. De track Oliver Twist werd een enorme Britse zomerhit en kan nu worden beschouwd als een eerste wapenfeit van de mondiale afrobeats-beweging.

En Oliver Twist maakte ook iets los in het land van herkomst. In vooral Lagos in Nigeria kwam een rij nieuwe afrobeats-artiesten voorbij in de plaatselijke clubs en studio's: allen geïnspireerd door D'banj en Don Jazzy. Zo ook Mr Eazi, die het vooral goed deed als organisator in het feestcircuit, maar op uitnodiging van een paar getalenteerde laptopproducers ook maar eens serieus aan het werk ging in de studio.

Daar gebeurden mooie dingen. In de hiphop, r&b en gelikte westerse pop van de Nigerianen Mr Eazi en Wizkid sloop langzamerhand steeds meer 'Afrika'. Vooral Mr Eazi gebruikte de Amerikaanse hiphop en r&b als een vehikel om mee terug te reizen naar het glorieuze Afrikaanse poptijdperk van de jaren zeventig. Naar de 'highlife' bijvoorbeeld, die weergaloze en door tingelende gitaartjes aangeduwde Ghanese dansmuziek van Ebo Taylor en E.T. Mensah. Maar ook naar de funkende jazz van Fela Kuti en zelfs naar de Congolese 'soukous'. Het ligt er niet dik bovenop - je moet er zelfs wat naar zoeken - maar in nummers als Leg Over en Accra to Lagos van Mr Eazi zijn van die typische, heerlijk breiende gitaren uit de Congolese rumba te horen. En zelfs flarden van Fela Kuti-saxofoons.

Dat nu juist die muziek door de cultuur- en landsgrenzen breekt - natuurlijk ook door de grenzeloosheid van de streaming- en downloadpraktijk - is goed te verklaren. De doorontwikkelde afrobeats die nu tot ons komt, is nog steeds volmaakt toegankelijke popmuziek met licht verteerbare dance- en hiphopbeats en de welbekende vervormde stemmetjes uit de autotune-software. Maar onder het oppervlak borrelt een onmiskenbaar Afrikaanse groove, die herkenbaar is voor een westers pop- en danspubliek maar nog veel meer voor de Afrikaanse diaspora en vooral voor de Londense migrantengemeenschap. Zoals de Jamaicaanse immigranten in de jaren zeventig de reggae naar het hippe Londense muziekleven brachten, domineren daar nu de Afrikanen de niet-westerse clubcultuur.

Dat constateerde ook de Britse cultuurwetenschapper Paul Gilroy, de schrijver van The Black Atlantic, het boek over Britse migratiestromen (Harvard University Press, 1995). De zwarte Londense cultuur wordt de laatste jaren meer gedomineerd door Afrikaanse immigranten dan door de van oudsher invloedrijke Caribische Londenaren, stelt Gilroy. Dat is bijvoorbeeld te zien aan de jongens en meiden die momenteel de harde, Londense straathiphopvariant van de 'grime' groot maken: vrijwel allemaal musici met een Afrikaanse achtergrond.

Nu komt in Lagos én Londen dus ook de laagdrempelige dansmuziek van afrobeats opzetten, gedragen door Mr Eazi die een paar jaar geleden ook maar naar Groot-Brittannië is verhuisd om van daaruit zijn internationale zaken te regelen. Als een muziekstroming in Londen succes heeft, gaat de rest van de wereld onherroepelijk voor de bijl.

Dat die wereld en passant een genuanceerder beeld van Afrika krijgt dankzij bijvoorbeeld de spectaculair leuke afrobeats-clips op YouTube, is meegenomen, maar geen halszaak. Of zoals Mr. Eazi het zegt, in een gefilmd portret dat op YouTube en Apple Music is verschenen: 'Afrobeats is een verlossende vibe die een wereldwijde, verbindende jongerencultuur kan zijn. Je hoeft een nummer van me niet eens te begrijpen. Als je die vibe maar pakt.'

De plaat Accra to Lagos van Mr Eazi is verschenen bij Banku Music. Op zijn artiestenpagina op Apple Music staan twee afspeellijsten en verschillende afrobeats-playlists.

Mr Eazi speelt voorlopig niet in Nederland, maar volop in Groot-Brittannië. Vandaag organiseert hij Life Is Eazi, een eigen afrobeatsfestival in het Roundhouse in Londen.


Hier moet u naar luisteren

Mr Eazi en Wizkid

De Nigeriaan Wizkid is samen met Mr Eazi de lijstduwer van de mondiale afrobeatsbeweging. Ayodeji Ibrahim Balogun (27) uit Lagos begon al als 11-jarig jochie in het kerkbandje de Glorious Five. In 2011 bracht hij het voor de afrobeats invloedrijke album Superstar uit, met daarop het opgewekte hiphoptrackje Holla at Your Boy, met bijpassend schoolpleinclipje. Wizkid is nu een internationaal opererende afrobeats-ster. Vorig jaar brak hij wereldwijd door met het nummer One Dance, een samenwerking met Drake. En dit jaar verscheen de gladde single Come Closer, alweer met Drake. Volgens het zakenblad Forbes is Wizkid momenteel een van de best betaald Afrikaanse artiesten, mede dankzij een lucratief contract met een bekend colamerk.

Tiwa Savage

Een van de leukste afrobeatsvrouwen heet Tiwatope Savage-Balogun (37), ze is afkomstig uit het Nigeriaanse Ikeja engaat al wat langer mee in de Afrikaanse pop. De zangeres kreeg dankzij de afrobeats-beweging nieuw artistiek leven. De ouders van Savage verhuisden naar Londen toen Tiwatope 11 was. Zij studeerde aan de universiteit van Kent en had een prachtige carrière als financieel expert bij The Royal Bank of Scotland. Daarnaast volgde ze een muziekopleiding, en in 2006 deed ze mee aan de Engelse versie van het programma The X Factor met r&b-achtige zangkunsten. De laatste jaren is Savage goed bezig in de strakke afrobeats, bijvoorbeeld in haar recente dancehit All Over, die vooral leuk is om naar te kijken. De clip bij dat nummer is een feestje van Afrikaanse hipheid.

Yemi Alade

Voor de zangeres Yemi Alade (28) uit de Nigeriaanse deelstaat Abia geldt een beetje hetzelfde als voor Tiwa Savage, haar voorgangster. Alade deed in 2009 mee aan een Nigeriaanse talentenshow op tv. Ze scoorde in 2013 een Afrikaanse én Britse hit met het nummer Johnny. De kijkcijfers voor de zalig gechoreografeerde clip bij dat nummer gaan op YouTube richting de honderd miljoen. En mede dankzij die hit werd ze uitgenodigd om in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië op te treden met artiesten als Mary J Blige. Vorig jaar verscheen haar danceplaat Mama Africa, met daarop de weergaloze single Tumbum. In de clip bij dat liedje zet Alade lamlendige Afrikaanse heren te kakken, die wachten tot ze een bord eten voor hun neus krijgen. Een hilarische video, ook goed voor niet-Afrikaanse vrouwen die willen empoweren.

Meer over