Afrika’s grande dame Angélique Kidjo geeft het stokje graag door aan jong talent van haar continent

Na eerdere samenwerkingen met de beste westerse artiesten, geeft Afrika’s grande dame, de zangeres Angélique Kidjo uit Benin, jong talent uit het Afrikaanse continent graag de kans om te excelleren op haar nieuwste album.

Angélique Kidjo  Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Angélique KidjoBeeld Hollandse Hoogte / AFP

Samenwerking, daar gaat het om. Want samenwerken is niets anders dan een manier om iets van de ander te leren. En Angélique Kidjo wil leren, leren, leren, haar hele leven lang al. Daarom heeft de 61-jarige singer-songwriter uit Benin, volgens Time Magazine Afrika’s eerste diva, met zo’n beetje de hele wereld gemusiceerd. Het Kronos Quartet, Herbie Hancock, Alicia Keys, Bono, Carlos Santana, Branford Marsalis, Philip Glass, Herbie Hancock, Ziggy Marley.

En daarom heeft Kidjo nu Shungudzo, Burna Boy, Yemi Alade en Sampa The Great, de hipste talenten uit de spannendste hubs van Nigeria, Zambia en Zimbabwe een plekje gegeven op haar laatst uitgekomen album Mother Nature.

Afrika’s grande dame maakt al sinds 1981 albums met afropop, zouk, Congolese rumba en jazz. Van het Engelse dagblad The Guardian kreeg ze in 2011 een plek in de top-100 van vrouwen in kunst, film, muziek en mode. En ze prijkte vorig jaar als eerste vrouw in de lijst van zakentijdschrift Forbes met de invloedrijkste veertig beroemdheden van Afrika. Maar ze ziet ook hoe jonge Afrikaanse artiesten zich al warmdraaien om net zo relevant en invloedrijk te worden als zij.

‘Die nieuwe generatie jong Afrikaans talent is zo anders dan wat de westerse wereld gewend is’, vertelt Kidjo vanuit Parijs. ‘Kids van nu komen op eigen kracht bovendrijven omdat ze weten hoe ze de digitale platforms voor zich moeten laten werken. Burna Boy, die ook het album meedoet, is een superster in Nigeria en heeft daarmee zoveel geld verdiend dat hij het ook zonder de rest van de wereld als afzetmarkt kan stellen.’

Ze zingt het met de Nigeriaanse rapper/zanger op het nummer Do Yourself. ‘I’ve been on my knees but I don’t need no help.’

‘Die kids komen niet hun hand ophouden bij een grote platenmaatschappij, ze komen onderhandelen. Ze vragen wat hebben jullie míj te bieden.’

Een Grammy bijvoorbeeld. Vorig jaar werd het album African Giant van Burna Boy bij de Grammy Awards genomineerd als beste wereldmuziekalbum. Kidjo had ook een nominatie op zak en zij won ’m tenslotte. Maar ze wijdde haar prijs wel aan Burna Boy en meldde in haar dankwoord dat nieuw talent uit Afrika de wereld ging veroveren. En kijk, dit jaar won Burna Boy inderdaad een Grammy voor zijn album Twice As Tall.

De grande dame die met vooruitziende blik het stokje doorgaf aan de nieuwe generatie, de jonkies die de de ruimte krijgen op Mother Nature. Niet meer dan logisch, vindt Kidjo. Het thema op het album, de lichtzinnigheid waarmee we met Moeder Aarde omspringen, dat had ze toch nooit in haar eentje kunnen behandelen?

Kidjo: ‘Het zou arrogant van me zijn als ik die grote groep mensen die zich inzet voor het milieu en strijdt tegen klimaatverandering zou negeren. Het zijn de jongeren die het voortouw hebben genomen. En het zijn de Afrikaanse jongeren die ook staan voor een nieuwe waardigheid van het continent.’

Waardigheid, ook een belangrijke. Het nummer Dignity, met de Nigeriaanse zangeres Yemi Alade, is met zijn ‘respect is reciprocal’-motto, in eerste instantie een protestsong die oproept tot respect. Het nummer hekelt het geweld van de Nigeriaanse politie, tijdens recente jongerendemonstraties tegen Nigeria’s anti-overvaleenheid. Maar we mogen die uitnodiging tot consideratie best doortrekken naar vreemde mogendheden die uit blind winstbejag naar Afrika reizen en geen oog hebben voor de mensen die er wonen.

Kidjo: ‘In Dignity en Do Yourself is gecondenseerd in wat ik al jaren zeg. Wij als Afrikanen moeten beseffen dat de mensen die naar ons continent komen om geld te verdienen niets om ons geven. Wil je respect, wil je waardigheid, dan moet je aan hen laten zien dat dit je thuis is, dat je van de grond af hebt opgebouwd en dat je je door niemand laat piepelen. Leun niet op anderen, doe het zelf!’

Bezigheid: Koken

‘Ik vind dat je altijd zelf moet koken. Zo weet je dat het precies smaakt zoals jij het wil. Ik maak wel eens moyo, een simpele tomatensaus uit West Afrika. Hak wat tomaten en een rode ui fijn en giet daar een kwart kop citroen of limoensap over heen. Je kan er nog zwarte peper aan toevoegen, of chilipeper als je het wat scherper wilt hebben. Doe er wat zout bij om het zuur van de citroensap te balanceren. Laat het intrekken en klaar. Bewaar het in de koelkast zodat je altijd wat moyo voor handen hebt als je gegrild vlees of vis eet. Wat het zo lekker maakt is dat die licht zoete frisheid mooi contrasteert met de hartigheid van het vlees, waardoor alle smaken worden uitvergroot.’

Hobby: Tuinieren

‘Ik heb lange tijd gedacht dat ik niets kon laten groeien. Als je me een plant gaf, zag hij er na een week zo uit: Kidjo imiteert een slappe vaatdoek. Toch heb ik 28 jaar geleden een rozenstruik geplant die nog ieder jaar bloeit. En met de recente lockdowns in Parijs was het een ware worsteling om vers fruit en verse groente te krijgen. Dus ik dacht bij mezelf, wat kan mij het schelen, ik ga ze zelf verbouwen. Nu heb ik mijn eigen aardappelen, tomaten, en kruiden zoals basilicum en peterselie. Ik moet wel eerlijk bekennen dat ik sinds die eerste lockdowns niet meer naar mijn moestuin heb omgekeken en mijn groente weer bij de supermarkt haal. Ik zal misschien weer helemaal opnieuw moeten beginnen.’

Mode-ontwerper: Imane Ayissi

‘Een ontwerper uit Kameroen die fantastische dingen doet met traditionele stoffen als raffia, zijde, en wol, én met traditionele processen zoals een Kameroense tie-dye techniek met gefermenteerde modder als kleurstof. Alles handgemaakt, hè. Er is zoveel meer in Afrikaanse mode dan alleen die wax-prints die iedereen kent. Ayissi gebruikt ze niet eens vanwege de koloniale associatie die eraan kleeft. Hij vindt dat wax-prints het echte Afrikaanse erfgoed wegdrukken. En het is juist zijn missie om te laten zien hoe divers die Afrikaanse cultuur is. Met succes. Hij verhuisde in de jaren negentig naar Parijs waar hij als model heeft gewerkt voor grote Franse modehuizen en begon in 2004 als couturier. Hij is de eerste Afrikaanse ontwerper die op de Franse catwalks te zien was en die zijn kleding haute couture mag noemen.’

Missie: Onderwijs voor meisjes

‘Ik ben al zo’n twintig jaar goodwill-ambassadeur voor Unicef en heb een eigen stichting, Batonga. Die brengt meisjes en jonge vrouwen de kennis en vaardigheden bij om veranderingen in hun leven en hun gemeenschap te bewerkstelligen. En het werkt. Het bleek al snel dat als je onderwijs voor meiden regelt of als je ze een bedrijf laat runnen, dat de armoede in hun gemeenschap drastisch afneemt, dat de emigratie daalt en kindersterfte wordt teruggedrongen.

Ik zie hoe die verbetering zich voor mijn ogen voltrekt. Tijdens de pandemie heb ik plekken in Benin bezocht, waar meiden betrokken zijn bij de productie van zeep, waarvoor Batonga de grondstoffen levert. Ze hebben daardoor niet alleen een baan, maar verspreiden daarnaast via de radio die belangrijke boodschap van regelmatig handen wassen en andere voorzorgsmaatregelen tegen een covidbesmetting. Iedereen in de gemeenschap plukt er de vruchten van. Die meiden brengen echt een verandering teweeg.’

Klaslokaal in Benin Beeld © UNICEF/ Frank Dejongh
Klaslokaal in BeninBeeld © UNICEF/ Frank Dejongh

Muziek: Traditionele Afrikaanse muziek

‘Afrikaanse muziek ligt aan de basis van alle moderne populaire muziek. Ik zie het een beetje als mijn taak om daar licht op te werpen. Ik heb dat gedaan met mijn album Celia waarop ik de Afrikaanse invloeden van de salsa van Celia Cruz laat horen. Of op mijn herinterpretatie van het Talking Heads-album Remain In Light. Er zijn mensen die niet eens weten dat Talking Heads zich destijds hebben laten beïnvloeden door Nigeriaanse afrobeat, voor hen is het rechttoe, rechtaan popmuziek is. En vaak willen mensen niet eens weten hoe vreselijk belangrijk Afrikaanse muziek is geweest voor westerse popmuziek. Waarom? Het zou alleen maar het narratief verstoren dat Afrika op mondiale schaal niets in te brengen heeft en dat het oké is om de muziek van een heel continent te geringschatten.’

Regisseur: Kunle Afolayan

‘Ik speel een rol in zijn film The CEO. Ik ben dol op hem vanwege zijn passie en zijn onafhankelijkheid. Hij kreeg het met de paplepel ingegoten want zijn vader Ade Love begon als regisseur al films te maken na de Nigeriaanse onafhankelijkheid in 1960. Afolayan hoort een beetje bij de New Nigerian Cinema-stroming. Vanaf 2005 ongeveer maakte de Nigeriaanse film een flinke ontwikkeling door met de nadruk op de complexere verhalen. Door de hogere budgetten die toen ter beschikking kwamen, zagen de films er ook een stuk beter uit. Door Afolayans film The Figurine kreeg New Nigerian Cinema ook buiten het land veel aandacht. Eén ding met name neemt me voor hem in: hij huurt bij zijn films ook altijd jonge filmmakers in zodat ze in de praktijk het een en ander kunnen leren.’

Zorg: Klimaatverandering

‘Mijn grootmoeders en mijn moeder zeiden als altijd kind tegen me ‘Jij bent er, omdat de aarde er is.’ Als de aarde er niet zou zijn om je te voeden was je er gewoonweg niet. Het is zorgwekkend om te zien hoe boeren tegenwoordig worstelen om een goede oogst te hebben. En wat gaan we doen als er niets meer te eten is? Gaan we ons bord opeten? Gaan we de dollars op onze bankrekening opeten? Als we dit probleem niet heel snel tackelen, wordt het gigantisch. En misschien niet zozeer voor mensen van mijn of jouw generatie, maar wel voor alle jongeren. Daarom heb ik die op mijn plaat uitgenodigd om deel te nemen aan de conversatie. Zij zullen de gevolgen van de klimaatverandering het hardst voelen.’

Liefde: De mensheid

‘Ik weet dat dat nogal een breed begrip is, en ik wil dat niet inperken. Dat is onmogelijk. We hadden het eerder over muziek, Afrikaanse muziek, en hoe dat in ieders dna zit. Als je mensen erop wijst herkennen ze het meteen. Dat komt omdat we als mensheid met elkaar verbonden zijn. Het maakt niet uit welke taal je spreekt, welke kleur je hebt, we hebben allemaal dezelfde behoeften. Niemand kan zeggen, nu geef ik mijn eten op, of mijn slaap, of de liefde, want dan gaan we dood. We proberen het soms wel omdat het ons geld oplevert. En geld maakt ons leven makkelijker, maar het verandert niet wie we zijn. Het is moeilijk om mensen daarvan te doordringen en dat we met zijn allen onze mentaliteit moeten veranderen willen we die basisbehoeften blijven bevredigen. Terwijl de natuur, met de rampen die ze ons heeft voorgeschoteld, ons al heel duidelijk heeft gemaakt dat we met zijn allen in hetzelfde schuitje zitten. Ik hoop alleen dat de volgende catastrofe niet van dien aard is dat er geen weg meer terug is. Maar ik blijf positief. Waarom zou ik anders elke ochtend nog mijn bed uitkomen?’

Angelique Kidjo – Mother Nature (Universal). Angelique Kidjo geeft op 30 november een concert in het Concertgebouw in Amsterdam.

CV Angélique Kidjo

14 juli 1960 ­Geboren in Ouidah, Benin.

1981 Debuutalbum Pretty.

1983 Verhuist naar Parijs, gaat studeren aan beroemde ­jazzschool CIM.

1985 Zangeres bij Pili Pili, de band van de Nederlandse musicus Jasper van ’t Hoff.

1991 Ontdekt door Island Records. ­Debuutalbum ­Logozo in de Billboard’s World ­Albums charts.

1998 Oremi. Het eerste album van een trilogie die de Afrikaanse wortels van de muziek uit de Amerika’s ­onderzoekt.

2007 Grammy voor Djin Djin.

2014 Grammy voor Eve. Verschijnen van haar memoires: ­Spirit rising, my life, my music. Première van Ifé, ­muziekstuk gebaseerde op ­Yorubaliederen met muziek van Philip Glass.

2015 Angélique Kidjo Sings With The Orchestre ­Philharmonique Du Luxembourg.

2019 Grammy voor album Celia.

Kidjo is gehuwd met de Franse musicus en producer Jean Hébrail. Ze hebben een dochter, Naima.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden