'Afgelopen jaar is mijn kaarsje echt uitgegaan'

John de Mol verkocht zijn bedrijf Endemol drie jaar geleden voor de hoofdprijs aan Telefónica. Nu voelt hij zich slecht behandeld door dezelfde Spanjaarden....

'Hoeveel is eigenlijk een miljard?', vraagt tv-producent John de Mol zich af na de verkoop van zijn bedrijf drie jaar geleden. Na zeven, acht nullen worden bedragen wat abstract. 'Stel je duizend mensen voor die allemaal een koffertje bij zich hebben met een miljoen erin', reageert zijn goede vriend Tony Berk. 'Als die allemaal bij je aanbellen om dat af te geven ben je dagen bezig!'

Hoe anders is de sfeer afgelopen vrijdag in de kantine van het Hilversumse hoofdkantoor van Endemol. 'Afgelopen jaar is mijn kaarsje echt uitgegaan', vertelt De Mol tegen zo'n honderd stafleden. Hij hekelt de manier waarop hij door de Spaanse aandeelhouder Telefónica is behandeld. De voorgaande avond, tijdens het kerstdiner voor werknemers, is het al duidelijk: de nieuwe baas, de Catalaan Joaquim Agut is niet meer tegen te houden.

Twee weken hiervoor, op 4 december, deelt Telefónica telefonisch mee dat twee uur later een persbericht zal worden verstuurd over de vervanging van bestuursvoorzitter Aat Schouwenaar. Antwoord uit Hilversum: als jullie dat zonder overleg doen – en dus in strijd met het overnamecontract handelen – beraden wij ons onder meer op de positie van De Mol.

Die moet volgens hetzelfde contract in dienst blijven tot 1 januari 2006 en tot die tijd geldt ook een concurrentiebeding. Uitkomst na twee weken strijd: De Mol mag volgend jaar al weg, gemikt wordt op 1 mei en hij mag vanaf 1 januari 2005 een nieuw produktiebedrijf beginnen. Of hij dat ook gaat doen, laat hij tegen medewerkers in het midden. 'Ik ga erover nadenken, dit had ik allemaal niet verwacht', zegt hij intern.

Voor De Mol is zijn vervroegde vertrek nu het einde van een moeizame transformatie. De verkoop heeft hem niet alleen in miljardair, maar ook in een gewoon werknemer veranderd. 'John was heel blij dat hij zich mocht terugtrekken als bestuursvoorzitter en chief creative officer kon worden', vertelde opvolger Schouwenaar onlangs.

Niet lang na de overname spat de internetbubbel uiteen en moet Telefónica flink afboeken op Endemol. De 'contentleverancier' uit Hilversum staat nog maar voor een kwart van de aanschafprijs (5,4 miljard euro) in de boeken.

Toch toonden de Spanjaarden zich nooit ontevreden over de prestaties van Endemol. Het concern maakte in 2001 een topjaar door: de omzet steeg 63 procent naar 914 miljoen euro; het bedrijfsresulaat 51 procent naar 151 miljoen. Dat was vooral te danken aan de internationale doorbraak van Big Brother en de forse bedragen die internetproviders betaalden om dat programma te mogen hosten. Vorig jaar zakte de omzet 5 procent en bleef de winst gelijk. In de eerste negen maanden van dit jaar steeg de omzet 7 procent.

Schouwenaar neemt pas afgelopen zomer, drie jaar na de overname, De Mols plaats in. 'Beschouw het als een noodzakelijke overgangsperiode. John is altijd eigen baas geweest en moest zich inleven in de nieuwe situatie.' Een snellere benoeming had volgens Schouwenaar een kunstmatige toestand opgeleverd. 'Hij zou als een slagschaduw boven me hebben gehangen.' De Mol blijft lid van de raad van bestuur, maar schuift hooguit één keer per maand aan. 'Alleen als creatieve zaken aan de orde komen.'

De Mol stort zich sinds de zomer weer volledig op het bedenken van nieuwe programma's. 'We komen hier echt niet iedere ochtend binnen met de vraag: waar halen we in gódsnaam de nieuwe Big Brother vandaan', zegt Patrick Scholtze die al vijftien jaar samenwerkt met De Mol. Hij is lid van de Central Creative Unit die De Mol om zich heen had gecreëerd. 'Dat wereldwijde succes van Big Brother is wel onze drive. Het is zoeken naar een nieuw gouden idee.'

Endemol heeft al in zestien landen creatieve afdelingen, maar het vierkoppige clubje van de chief creative officer staat daarboven. Vrijgesteld van dagelijkse beslommeringen proberen zij multimediale formats te bedenken die internationaal kansrijk zijn. Dat heeft onder meer programma's opgeleverd als Sterrenbeurs, Master Plan en Casino Kings. Respectievelijk ingekort, geschrapt en afgeblazen in Nederland. Pijnlijk voor De Mol, maar geen reden genoeg om de Hertog van Alfa te sturen.

In de werkkamer van De Mol wacht iedere donderdag een stapel nieuwe ideeën. Scholtze: 'We hebben stringers en spotters over de hele wereld zitten. Die rapporteren over de laatste ontwikkelingen in hun land en wat onze programma's daar doen.' Daarnaast sturen mensen spontaan voorstellen in. 'Maar daarvan is de opbrengst bijzonder laag.'

De meeste ideeën komen van het viertal zelf. 'De ene keer breng je vijf concepten in, de andere keer niks. Maar dat moet je niet te vaak doen.' De Mol bepaalt wat op 'de lijst' komt. Daar staan momenteel zo'n 25 formats op die verder worden ontwikkeld en nog eens dertig, veertig slapende formats. Een groep van 25 assistenten, copywriters en vormgevers maken en testen eventuele pilots.

De Mol is na zijn financiële klapper weinig veranderd, stellen collega's en vrienden. Hij is nog steeds dag en nacht met televisie bezig. 'De enige extra luxe waarop ik John heb kunnen betrappen is dat vliegtuig', zegt opvolger Schouwenaar.

Dat moet een fijn gevoel zijn: op 41 duizend voet hoogte in je eigen bed te stappen en het nachtlampje uit te doen. Aan boord van zijn Falcon 900 zakenjet, aangeschaft samen met Joop van den Ende, werkt en slaapt De Mol tussen crèmekleurig leer en glanzend notenhout. Maar het belangrijkste voordeel: zijn toestel ontwijkt incheckbalie's, douane en bagagebanden.

Rechterhand Scholtze schat dat zijn baas drie à vier dagen per week fulltime met de creatieve unit bezig is. 'Ook vanuit zijn vakantiehuis in Portugal heb ik hem vier keer per week aan de lijn.' De rest van de week gaat deels op aan zijn beleggingsmaatschappij Talpa (latijn voor mol). Die koopt een radiostation, deel van een automerk, telecombedrijf of voetbalclub. Daarachter lijkt een zorgvuldig uitgedachte strategie schuil te gaan. 'John is heel conscientieus bezig met Talpa', zegt radiobaas Erik de Zwart. Hij is aangetrokken om de radiopoot van Talpa op te zetten en is daarvan mede-aandeelhouder. Talpa Radio bestaat onder meer uit Noordzee 100.7 FM, Radio 10 en een Deens station. Tachtig miljoen euro betaalde Talpa voor de 100.7 frequentie.

De radiostations zijn voor Talpa één manier om de consument te bereiken. Op televisiegebied onderzoekt Talpa de mogelijkheden voor een Nederlandse sportzender. Het aandeel van 10 procent in telecomaanbieder Versatel en 5 procent in internet-aanbieder Lycos, zijn andere alternatieven. Daarbij moet De Mol op eieren lopen, omdat telecom-en internet-aanbieder Telefónica voorwaarden stelt aan investeringen in concurrenten.

Al die kanalen kunnen ingezet worden om merken te exploiteren. Zoals bijvoorbeeld het Nederlandse sportwagenmerk Spyker. Talpa stapte voor bijna 30 procent in dat prijzige speeltje. Niet omdat veel mensen drie ton zullen neerleggen voor een auto, maar omdat de magie rond het merk commerciële kansen biedt. Liefhebbers kunnen de bouw van een Spyker-bolide volgen via internet. Anderszijds kregen de Spyker-prestaties in Le Mans ruime aandacht op Talpa-stations en konden Noordzee-luisteraars een tribuneplaats winnen als prijs.

Soortgelijke synergie-effecten zoekt De Mol, ex-commissaris van Ajax, in de voetbalwereld. Zo heeft Talpa een belang van 3,48 procent in Manchester United. De Mol zelf zwijgt over dergelijke privé-beleggingen omdat die volgens hem niemand wat aangaan. Afgelopen najaar verscheen hij op de launchparty van Sterrenbeurs om dat programma te promoten. Eerste vraag van journalisten: 'gaat u heel Manchester United kopen?' Scholtze: 'Daar baalde hij zichtbaar van.'

Tony Berk, al 25 jaar bevriend met De Mol, gelooft niet dat De Mol een nieuw imperium gaat opzetten. 'Je moet wat verstandigs doen met je geld. Maar ik weet zeker dat hij zichzelf niet aan het hoofd van een nieuwe giga-company ziet staan.' Dat zei Berk overigens voordat het vervroegde vertrek van zijn vriend bekend werd. De Mol wil volgens Berk vooral tv-programma's maken waar veel mensen naar kijken. 'Ik was laatst nog op bezoek. Het gesprek ging over de temperatuur van bier, een eventuele skivakantie en zijn nieuwste programma's. Daar vertelt hij dan over met het enthousiasme van een twintigjarige.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden