Advocaat van de vrijheid aan de frontlijn

Afgelopen nacht is in een ziekenhuis in Florence de even beroemde als beruchte Italiaanse journaliste Oriana Fallaci gestorven. Zij was 77 jaar oud en leed al jaren aan kanker, een ziekte die zij in vraaggesprekken aanduide als "de vreemdeling"....

Daar was zij tegelijkertijd een gevierde en omstreden persoonlijkheid, die met kracht haar privacy diende te bewaken. Vooral sedert de aanslagen van 11 september 2001 manifesteerde zij zich als een uitgesproken verdedigster van de Westerse cultuur en als een al even driest critica van het islamitische fundamentalisme. In een reeks essays, beknopte boekjes die in Italië miljoeneoplagen bereikten, en in krantenstukkken waarschuwde zij met name Italië en, in ruimer perspectief, de Europeanen voor de dreiging die volgens haar uitging van de politieke Islam en bovenal van de ontspannen en soms onverschillige wijze waarop Italiaanse en andere Europese politici en intellectuelen reageerden op de aanwezigheid van grote groepen islamieten in hun cultuur. De aanslagen op Amerikaanse doelwitten maakten haar tot een uitgesproken advocaat van de vrijheid en levenswijze van haar adoptief vaderland, de Verenigde Staten.

Voor wie vertrouwd was met haar levensloop en haar werk kwam die heftigheid niet als een verrrassing. Gedurende haar gehele loopbaan heeft Fallaci de frontlijn van de eigentijdse geschiedenis opgezocht, afwisselend door de groten der aarde diepgaand te interviewen en door zich naar oorlogsgebieden te begeven. In haar boek Intervista con la storia, uit 1974, bundelde zij haar gesprekken met onder meer Henry Kissinger, Golda Meir, kolonel Ghedaffi en ayatollah Khomeini. Uit die gesprekken bleek dat nederigheid haar vreemd was: zij stelde zich jegens de wereldleiders steevast op als gelijkwaardige gesprekspartner; zo zou zij de ayatollah consequent als “tiran” hebben aangesproken. Eerder al had zij zich laten kennen als een geducht oorlogsverslaggeefster, onder meer door tijdens de Vietnam-oorlog naar de bloeddorstigste gevechten ter plaatse af te reizen. Haar reportages bundelde zij ook die keer in een boek, Niente e cosi sia.

Fallaci schreef haar eerste krantenstuk toen zij 17 jaar oud was, maar behalve als journaliste ontwikkelde zij zich gaandeweg ook als schrijfster. Haar roman Lettera a un bambino mai nato uit 1975 was in Italië een ongehoorde bestseller die al snel meer dan veertig drukken vergde en het boek werd wereldwijd vertaald, evenals Een man van vier jaar later. Ook in haar creatieve proza valt meteen de krachtige polemische toon op die in de pamfletten van de afgelopen paar jaar een hoogtepunt zou bereiken.

In La rabbia e l’orgoglio, dat kort na 11 september 2001 verscheen, aanvankelijk als krantenstuk en even later als volwaardig essay in boekvorm, overschrijdt die polemische toon geregeld de grenzen van het dragelijke. Haar werd verweten tot ‘tieren’ over te zijn gegaan, in haar invectieven tegen extremisten en terroristen en daarenboven tegen de lauwe en middelmatige regeringen van vooral de Europese landen. Die zouden uit lafheid en onnozelheid de werkelijke omvang van het gevaar niet onder ogen willen zien. Fallaci deinsde er niet voor terug vergelijkingen te maken tussen het heden en de Tweede Wereldoorlog; zij verweet de Europeanen een gebrek aan partizanementaliteit. In La Forza della Ragione uit 2004 zette zij haar kruistocht voort. Zij stelde zich zo te schamen voor de lafheid van de Italiaanse regering dat zij er de voorkeur aan gaf goeddeels in New York te verblijven en slechts incognito in Toscane te willen zijn.

Oriana Fallaci was een uitgesproken bewonderaarster van paus Benedictus XVI en diens weerzin van het modieuze culturrelativisme. Nog verleden jaar werd zij in privé-audiëntie door de paus ontvangen. In een van de laatste interviews die zij gaf, drie jaar terug, verklaarde zij dat zij haar kanker waarschijnlijk had opgelopen toen zij tijdens de Eerste Golfoorlog als verslaggeefster naar Koeweit was gereisd.

De Italiaanse journaliste en schrijfster Oriana Fallaci, hier te zien in 1953, is overleden. De auteur stierf in de nacht van donderdag op vrijdag in Florence op 76-jarige leeftijd. Fallaci viel de afgelopen jaren op door haar kritiek op de radicale islam. Ze leed al langere tijd aan kanker. (AFP) Beeld
De Italiaanse journaliste en schrijfster Oriana Fallaci, hier te zien in 1953, is overleden. De auteur stierf in de nacht van donderdag op vrijdag in Florence op 76-jarige leeftijd. Fallaci viel de afgelopen jaren op door haar kritiek op de radicale islam. Ze leed al langere tijd aan kanker. (AFP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden