Review

Adès zuigt je mee naar het einde

Zaterdag is hij nog te zien in het Muziekgebouw aan 't IJ - een buitenkans

Dirigent Thomas Adès.Beeld Renske Vrolijk

Thomas Adès (45) is in Nederland. Hij is een componist die het hemelse en het aardse naadloos met elkaar kan verbinden. Zijn muzikale taal beperkt zich niet tot die van de 21ste eeuw. Hij kan genieten van het voorbij razende verkeer in zijn woonplaats Londen en van de harde beats van een rockband, maar ook van het oude In darknesse let me dwell, de treurzang van John Dowland. Al die verschillende tijden, sferen, snelheden en klanktexturen kun je bij hem in één werk aantreffen.

Zaterdag is hij nog te zien in het Muziekgebouw aan 't IJ - een buitenkans, zoveel is wel duidelijk na de onthutsend sterke Nederlandse première van zijn symfonische cantate Totentanz, tijdens het AAA-festival in het Concertgebouw.

Onder een scherm met afbeeldingen van de laat-middeleeuwse Totentanz uit de Mariakerk in Lübeck zaten de musici van het Concertgebouworkest. Het kunstwerk zelf, een fries, is in de Tweede Wereldoorlog door bommen vernietigd. Het toont de paus, een kardinaal, een koning, een boer, een kind. Ze worden allen meegevoerd door een zwart geraamte in een witte doek.

De stem van de dood is die van de bariton Simon Keenlyside. Soeverein en oppermachtig nodigt hij de paus en alle anderen uit voor een dans. De sterfelijken krijgen de stem van de mezzosopraan Jennifer Johnston: priemend en krachtig, met in de laagte een aardedonkere kleur.

AAA-serie kco: adès Adès, Martinu. Jennifer Johnston, Simon Keenlyside, Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Thomas Adès. Amsterdam, 14 april.

Het orkest neemt voor iedere stervende een ander karakter aan. De tuba heeft een virtuoos springerige partij, drie piccolo's krijsen genadeloos, violen kermen. Er komt een milde wals voorbij, partikeltjes uit het dies iraemotief, en, als de dood bij het kind aanklopt, een citaat uit Mahlers Kindertotenlieder.

Adès heeft in de stoet ook zichzelf geportretteerd. Hij is de ambachtsman, die in de tekst de eigenschappen nalatigheid en onnadenkendheid krijgt toegeschoven.

Mooi hoe hij dwars door al die sfeerwisselingen heen een lijn vasthoudt die je tot het einde meezuigt, weg naar de diepte van beide stemmen die samen, in één elektriserend ritme, uitdoven op het woord tanzen.

Naast Totentanz uit 2013 en zijn oudere compositie These Premises Are Alarmed dirigeerde Adès een stuk van Bohuslav Martinu: Les fresques de Piera della Francesca. Dat ontaardde in een dwaas gooi- en smijtwerk van klanken, grof en ontdaan van iedere nuance. Als dirigent zou hij er goed aan doen zich tot zijn eigen werk te beperken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden