Review

Adèle Bloemendaal krijgt een informatief en sappig geschreven portret

Informatief, sappig geschreven en soms ook ontluisterend is Henk van Gelders portret van Adèle Bloemendaal.

In zijn beginjaren als theaterproducent had Joop van den Ende het plan om van de succesvolle tv-serie 't Schaep met de 5 Pooten een musical te maken. Dat op zichzelf gouden idee - zeker in die tijd - liep stuk omdat Adèle Bloemendaal er eigenlijk niet zo'n zin in had, vanwege een uit de hand gelopen ruzie tussen de makers van 't Schaep onderling. In plaats van een musical maakte ze met Leen Jongewaard de theatershow Kijktaarna. Maar een succes werd het niet. Op de première (1971) in de Haarlemse Stadsschouwburg zaten Adèle en Leen vooraf samen in de kleedkamer en hielden elkaars hand vast.

Henk van Gelder, Adèle Uit het rijke leven van Adèle Bloemendaal, non-fictie.
Nijgh & Van Ditmar; 304 pagina’s; €19,99.

Aftakeling

'Je weet toch dat we nu de mist in gaan', zei Leen. 'Ja, dat weet ik', antwoordde Adèle. De Volkskrant schreef: 'Het is geen vlees en geen vis, geen cabaret en geen revue, geen show en weinig amusement. Het is alleen maar om heel droef van te worden.'

Dit staat te lezen in de biografie Adèle - Uit het rijke leven van Adèle Bloemendaal, geschreven door Henk van Gelder. Vorig jaar is Adèle Bloemendaal (1933-2017) overleden, na een paar jaar van fysieke en mentale aftakeling. Het is dus bijna vanzelfsprekend dat er nu een biografie is verschenen. Bijna even vanzelfsprekend is dat Henk van Gelder (theatercriticus bij NRC) dat boek heeft geschreven; in het verleden was hij de auteur van de biografieën van onder meer Simon Carmiggelt, Leen Jongewaard, Bram Vermeulen en Joop van den Ende.

Hoewel Bloemendaal er al een behoorlijk gevarieerde carrière op had zitten, werd zij vooral door 't Schaep een van de populairste artiesten van Nederland. Miljoenen mensen keken naar de tv-serie, een volkse komedie die zich afspeelde in een Jordanees café met achter de tap behalve Adèle als Dora Lefèvre ook Leen Jongewaard en Piet Römer.

In de biografie volgt Van Gelder keurig de chronologische route - van geboorte tot dood, en alles wat daar tussen ligt. Dat alles wordt uiterst informatief, soms ook ontluisterend en sappig beschreven. Bloemendaals leven was een aaneenschakeling van grote successen en diepe dalen, mannen en geen mannen, seks (soms eigenhandig afgedwongen) of geen seks (niet vaak), relatiegedoe, contractbreuken, aftakeling en ziektes.

Beeld tzenlo

Adèle Bloemendaal zong zowel liederen van Bertolt Brecht als carnavalsschlagers, ze trad op in VPRO-televisieshows en in Op volle toeren met een fruitmand op haar hoofd. Ze werd gekoesterd door de culturele elite maar was niet vies van obscure schnabbels. En altijd alles met een opgewekt gemoed, al was dat vaak maar schijn. De biograaf toont in zijn boek onomwonden aan dat optreden voor haar doorgaans een bezoeking was.

Van Gelder sprak uitgebreid met vakgenoten en vrienden van Bloemendaal en putte uitvoerig uit archieven en de vele artikelen die over haar zijn verschenen. Hij heeft de neiging zich in details te verliezen, maar het onderwerp zelf is interessant en grillig genoeg om luchthartig over dit bezwaar heen te stappen. Net als in zijn biografie van Joop van den Ende geeft ook Adèle een kijkje achter de schermen van de Nederlandse amusementsindustrie en de theater- en televisiewereld.

Delleke

In 29 korte hoofdstukken zien we Bloemendaal (eigenlijke naam: Adèle Hameetman, Delleke voor intimi) uitgroeien van een meisje uit de Jordaan tot een eigenzinnige en unieke artiest. Van Gelder toont ook haar minder aangename kanten: haar discutabele rol als moeder, de onbetrouwbare artiest die ze ook was, de drank, de momenten van vertwijfeling en verdwijning. Ontluisterend is de beschrijving van haar eindstation: verzorgingshuis Flesseman op de Nieuwmarkt in Amsterdam. Daar sleet ze met haar siamese katten Max en Moritz haar laatste jaren, na hersenbloedingen en longontstekingen.

Dat moet de hel voor haar zijn geweest, want Bloemendaal was haar hele leven nogal geobsedeerd door haar lichaam en het onderhouden daarvan. In het hoofdstuk 'Ik maak mij zorgen over mijn lichaam' staat de anekdote waarin Adèle in een Amsterdams café een veel jongere man versiert door hem achterna te lopen naar het herentoilet. 'Ik vind u bijzonder aantrekkelijk en zou graag kennis met u maken. Ik geef u mijn telefoonnummer, u kunt ermee doen wat u wilt. Alstublieft.' De volgende dag belt hij haar om een afspraak te maken: het bleek Johan Geertsema te zijn, zestien jaar jonger dan Adèle en zoon van VVD-coryfee Molly Geertsema. Over die zomerzotheid vroeg een Privé-journalist haar ooit: 'Heb je van Johan gehouden?' Haar antwoord luidde: 'Nee, ik heb van hem genoten.' Van Gelder gaat ook uitvoerig in op haar naaktfoto's voor de Playboy en de beroemde badkuip-reclamespot van het chocolamerk Bros.

Rode clownsneus

Adèle, haar lichaam en de aftakeling daarvan. Het is door haar meesterlijk bezongen in De vleselijke woning (tekst Hans Dorrestijn). Zelf koester ik haar elpee Laat mij nu maar begaan (met dat prachtige Mijn zoon naar Bertolt Brecht), het schitterend gezongen Jaloezie (van Frans Mulder en Frans Ehlhart) en wat het olijke repertoire betreft vooral het krankzinnige Ho bulle bo.

Haar crematie vond plaats in De Nieuwe Ooster in Amsterdam. Op Adèles verzoek lag er een rode clownsneus op de kist. Om te benadrukken hoe zij zichzelf zag: als comédienne. Van Gelder: 'Optreden stond gelijk aan een bokswedstrijd, zei ze vaak - en zij moest winnen. Daarbij was humor haar beste wapen. Als de ander lacht, is die immers niet meer gewapend. Wie lacht, is ongevaarlijk geworden. Vandaar die neus op de kist.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden