Boekrecensie Wanda Reisel

'Adam' schiet alle kanten op; een dragend thema ontbreekt (drie sterren)

Wanda Reisel: Adam. Atlas Contact; 360 pagina’s; € 22,99.

Met een snoeiharde knal spat het monument op de Dam uiteen. Adam, titelheld van de nieuwe roman van Wanda Reisel (1955), ziet in slow motion de betonbrokken op zich afvliegen. Als het puin is neergedaald komt hij in actie. Hij verbindt het been van een gewonde vrouw en stopt de bloedneus van een man die hij herkent als de bestuursvoorzitter van het fonds Vluchtelingen in Nood. Net de persoon die hij moet hebben. Als Adam, tussen het bloed stelpen door, zijn cv opsomt en de verdwaasde voorzitter een visitekaartje in de hand drukt weten we dat we te maken hebben met een behoorlijk gehaaide held.

Reisel geeft na deze explosieve openingsscène haar roman een even denderend vervolg. Bam: in hoofdstuk twee is Adam reeds hoofd financiële controle bij Vluchtelingen in Nood. Pats: zo zit hij in de trein naar Zürich met een tas vol bankbiljetten en miljoenen op de bank, gestolen van dat goede doel. Boem: daar ontmoet hij de rebelse fotografe Lili, prompt de vrouw van zijn leven. Het tempo ligt hoog, ook in de stukken waarin Reisel ingaat op het verleden van Adam. In twee pagina’s is het gedaan met zijn tienjarige huwelijk: ‘Dromen. Irritaties. Zondagochtend na enig porren vrijen. (…) Treurnis. De was stapelde zich op. Schimmel op van alles.’

Efficiëntie

Het stukje carrièreverloop wordt even voortvarend afgewerkt: ‘en zo rolde hij de ideële stichtingen en goede doelen in, waar hij veel vrijheid genoot.’ Jeugd: ‘Veel was geoorloofd. Ze kwamen niets tekort. Er werd van ze gehouden.’ Het zijn haast huishoudelijke mededelingen, ingelaste blokjes info, soms wat obligaat aanvoelende opsommingen en anekdotes in vogelvlucht.

Met dezelfde efficiëntie legt Reisel ook meteen maar even uit hoe haar hoofdpersonage in elkaar zit. Waarom zou je het karakter en de emoties van het personage laten blijken uit diens gedrag en gedachten als je er ook gewoon kant en klare uitspraken over kunt doen? ‘Adam keek nooit achterom.’ ‘Voor vervelende gebeurtenissen had hij geen geheugen.’ ‘Adam was in de war, maar toch heel blij dat hij tot zijn broertje had weten door te dringen.’ ‘Je vrij en zelfstandig door de wereld begeven was van jongs af aan een van Adams grootste wensen.’ ‘Aan zijn dode moeder dacht hij veel, ze vergezelde hem op zijn schouder.’ ‘Door eindelijk te mogen bekennen wat hij had gedaan was hij bevrijd.’ Zo, die conclusies hoeven we alvast zelf niet meer te trekken.

Adam reist de wereld over, van Shanghai naar Noorwegen, half op de vlucht, half op weg naar ‘iets’. Maar wat? Elke nieuwe dag met het gestolen vluchtelingengeld is ‘een verovering’ op zijn oude leven, ‘dat door verkeerde beslissingen niet de koers had genomen die hem voor ogen had gestaan’. En: ‘Er was een ontwerp en een uitvoering die niet mis konden gaan.’ Maar welke koers had hij dan ooit voor ogen? En hoe zien de plannen voor dat nieuwe leven er uit? Wat wíl Adam nou eigenlijk? Contact met de zoon die hij verwaarloosd heeft? Verzoening met het lot van zijn joodse familie (die, o ironie, zelf vluchtelingen waren)? Een betere band met zijn broer? Rust? Faam? Liefde? Luxe? Clementie?

Het schiet alle kanten op; een dragend thema ontbreekt. Daardoor gaan de verschillende episoden van het verhaal niet werkelijk een groter verband aan met elkaar. De gebeurtenissen stapelen zich min of meer willekeurig op, niets stuwt onverbiddelijk een bepaalde richting op. De urgentie ontbreekt, heet dat dan. Op een roman die maatschappijkritisch en spannend wil zijn is dat een flinke aanslag. Maar die weergaloze knal op de Dam, ja, díe blijft nog lang in de oren nadreunen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden