Actrice Vanessa Kirby (the Crown) geeft de ruimte aan anonieme en vergeten vrouwen

Onbevreesd gaat actrice Vanessa Kirby (prinses Margaret in The Crown) af op rollen die vrouwen laten zien zoals je ze zelden eerder zag. ‘Er zijn zoveel mensen zonder stem. Ik wil ervoor zorgen dat zij goed worden gerepresenteerd.’

null Beeld Corbis via Getty Images
Beeld Corbis via Getty Images

Op de eerste draaidag van The World to Come brak actrice Vanessa Kirby haar enkel. Van een trappetje gevallen tijdens een scène, stom. Normaal lopen lukte niet meer: ze kreeg krukken en de crew tilde haar van en naar de hooggelegen boerderijen die regisseur Mona Fastvold had laten bouwen voor haar film, ergens midden in een verlaten heuvelachtig gebied in Roemenië.

Maar dat was niet het grootste probleem. The World to Come is een sensueel liefdesdrama dat zich afspeelt in Amerika halverwege de 19de eeuw. Pioniersvrouw Abigail (Katherine Waterston) heeft net een kind verloren en kwijnt weg in haar afgelegen boerderij. Maar dan dendert Tallie (Kirby) haar leven binnen, een nieuwe buurvrouw, voor wie ze vanaf het eerste moment een soort zielsverwantschap voelt. Of liefde, dat kan ook.

Fastvolds idee was dat Kirby als de roodharige Tallie een wervelwind zou zijn. Dat zij tijdens eerste bezoekjes voortdurend in beweging zou zijn in Abigails huis, dat zij de ruimte zou overnemen, terwijl Abigail zou verstijven. En dat de twee vrouwen, naarmate hun relatie groeide, bijna onmerkbaar een gezamenlijke cadans zouden vinden.

The world to come Beeld rv
The world to comeBeeld rv

Dát hele plan kon door die enkel dus de prullenbak in.

Fastvold: ‘En toen zei Kirby: ‘Ik ga iets doen wat helemaal niet lijkt te passen. Ik kom binnen, plant mezelf neer op een stoel, mijn benen wijd. Díé kracht zoeken: kijk, hier ben ik.’

Aandacht afdwingen door stil te zitten: als iemand dat kan, is dat de 33-jarige Vanessa Kirby, bij het grote publiek vooral bekend als wapenhandelaar White Widow in Mission Impossible en als prinses Margaret in de eerste twee seizoenen van The Crown. Het blijkt des te meer tijdens een vraaggesprek via Zoom dat in januari werd georganiseerd om de Bafta-stemmers voor The World to Come te winnen. Ook als regisseur Fastvold en tegenspeelster Waterston aan het woord zijn, worden de ogen gezogen naar het venstertje van Kirby, die met een witte strikblouse kaarsrecht zit, iets van opzij haar gezicht naar de camera gedraaid. Haar jukbeenderen lichten roze op, haar nek jaloersmakend lang. Het is alsof je naar een geschilderd portret kijkt: in haar gezicht beweegt amper iets, tót haar iets wordt gevraagd. Als ze mag vertellen waarom ze Tallie zo graag wilde spelen bijvoorbeeld, breekt haar gezicht open. ‘De eerste keer dat ik het script las, dacht ik, o god, het vangt precies dat ziekmakende gevoel van verliefdheid en dat is zó magisch. Plus: ik realiseerde me voor het eerst écht hoe het leven moet zijn geweest voor vrouwen, niet al te lang geleden; ze konden niet bepalen wat ze met hun tijd deden, laat staan dat ze konden kiezen wie ze liefhadden. Hun stemmen zijn in de geschiedenis amper bewaard gebleven. Wij hebben nu zoveel vrijheid. The World to Come geeft deze anonieme en vergeten vrouwen een stem. En het neemt uitgebreid de tijd om vrouwengevoelens te onderzoeken, eist daar onbeschaamd ruimte voor op en dat is nog steeds vrij zeldzaam.’

Mission Impossible Fallout Beeld rv
Mission Impossible FalloutBeeld rv

Het zal misschien ongemak geweest zijn, die rechte houding. Gesprekken via Zoom vindt ze een verschrikking, vertelt ze later in een interview met Harper’s Bazaar. ‘Er is niets om je achter te verschuilen.’ En verschuilen is precies wat haar in eerste instantie aantrok in acteren. Als dochter van een vooraanstaand uroloog en de hoofdredacteur van Country Living Magazine werd ze in Londen naar een privé-school voor meisjes gestuurd. Drie jaar lang werd ze door klasgenoten gepest, toneel werd haar vluchtheuvel. ‘Door die pestkoppen werd ik me extreem bewust van álles wat ik deed’, vertelde ze in The Guardian. ‘Maar op het toneel had ik dat niet.’ In een interview met Marie Claire stelt ze dat die jaren, ‘de donkerste uit mijn leven’, haar ook hebben geleerd zich in een ander te verplaatsen.

Dus meldde ze zich als 17-jarige bij de bekendste Britse theateropleiding, én werd afgewezen: te jong. Vier jaar later, waarin ze onder meer tijdens een tussenjaar in een aidshospice in Zuid-Afrika werkte en een universitaire studie Engels deed, mocht ze wel komen. Maar toen kreeg ze van theaterdirecteur David Thacker drie grote toneelrollen aangeboden – ‘ik leer je in één seizoen waar je op school drie jaar over doet’, zei hij. De stukken All My Sons (Arthur Miller), Ghosts (Henrik Ibsen) en A Midsummer Night’s Dream (William Shakespeare) werden haar leerschool.

De gecompliceerde vrouwenrollen die ze tijdens haar veelgeprezen theatercarrière wél kreeg, miste Kirby in haar televisie- en filmwerk. Tot ze gecast werd als prinses Margaret in The Crown, een televisieserie waarin de levens van vrouwen centraal staan. ‘Het was de eerste keer dat ik het gevoel had echt de ruimte te krijgen’, vertelt Kirby via Zoom. ‘Het sterkte me. Ik realiseerde me op die set hoe gewend ik eraan was geraakt ‘de vriendin van’ te spelen.’

Margaret is de tegendraadse zus van koningin Elizabeth, ooit toonaangevend jetsetprinses, vóór The Crown vooral bekend bij mensen die over haar wilde jaren lazen in de roddelbladen. Een vrouw die voelt in filmkleuren, zo omschreef Kirby haar ooit. ‘Ze is als een complete toonladder. Dat soort mensen zijn zeldzaam op het scherm, en dat vond ik heerlijk aan haar. Ze was enorm sterk, intens, een levenskracht. Burn bright, live hard. En tegelijkertijd, daaronder, een angstig, klein meisje.’

The Crown Beeld rv
The CrownBeeld rv

Kirby dompelde zich onder in haar wereld; ze luisterde naar Margarets favoriete muziek, las wat er over haar te lezen viel, bestudeerde beeldmateriaal, hing haar huis vol met haar foto’s – één daarvan staat nog steeds op haar nachtkastje. Wie de kans krijgt om zijn tanden in zo’n complexe rol te zetten, heeft ook de verantwoordelijkheid om het goed te doen, vindt ze. Ze heeft die uitgebreide research ook nodig om onbevreesd die rollen te spelen die haar angst aanjagen. Na de rol van Margaret besloot ze geen genoegen meer te nemen met minder.

Met twee van die rollen belandde ze dit jaar op de rode loper van het filmfestival van Venetië, waar ze door de verzamelde filmpers werd uitgeroepen tot dé actrice om in de gaten te houden. Meer nog dan in A World to Come viel ze op in Pieces of a Woman, een hartverscheurende Netflix-film over een vrouw die een kind verliest. Het was haar eerste filmhoofdrol. Regisseur Kornél Mundruczo vertelde in de New York Times dat Kirby precies op het juiste punt van haar carrière was: ‘Als je wel alle vaardigheden hebt, maar nog geen angst. Acteurs die gevestigd zijn, zijn voorzichtiger.’

Het vermogen je ergens zonder voorbehoud in te werpen, was alleen al nodig voor de fenomenale bevallingscène. Waar in Hollywoodfilms actrices drie keer persen en plop, er ligt een mooi roze kindje op hun borst, bedacht Mundruczo een ononderbroken scène van bijna een half uur, van de eerste wee tot het moment dat het kind met gillende sirenes wordt afgevoerd. Kirby boert, kreunt, kermt, slaat haar man weg én zoekt later weer zijn toenadering. Het ene moment is ze lucide, het volgende waggelt ze door hun appartement, als een gewond dier op zoek naar een plek. Het is een absolute tour de force – door Kirby is het een scène waar je haast niet naar wilt kijken en toch niet anders kunt.

Pieces of a Woman
 Beeld rv
Pieces of a WomanBeeld rv

Kirby, die zelf geen kind op de wereld heeft gezet, merkte dat films, televisiedrama’s en zelfs documentaires alleen gecensureerde, schoongepoetste bevallingen tonen. ‘Het is zo’n universele vrouwelijke ervaring’, zei ze daarover. ‘Zo raar dat het op een scherm nooit te zien is zoals het is.’ Daarom regelde ze dat ze bij de bevalling van een voor haar onbekende vrouw aanwezig mocht zijn. Zeven uur zat ze vastgeplakt aan haar stoel, ze herinnert zich elke seconde nog. Om zich te kunnen verplaatsen in het rouwproces sprak Kirby uitgebreid met vrouwen die hun baby verloren. ‘Een verhaal dat nog nooit zó is verteld in een film, dat is geen lichte verantwoordelijkheid.’

Het zijn grote drama’s die Kirby’s personages overkomen. Toch worden de vrouwen die ze speelt nooit zielig, daarvoor komt ze simpelweg te sterk voor over. In haar nieuwste film, die een maand geleden in wereldpremière ging tijdens het Tribeca Film Festival, Italian Studies, speelt Kirby een schrijfster met geheugenverlies. Ze bedacht het verhaal samen met regisseur Adam Leon. ‘Ze gaat regelrecht in tegen het idee dat iemand met geheugenverlies een kwetsbaar, hulpbehoevend slachtoffer is’, schreef een recensent van Screen International.

‘Ik wil vrouwen op een scherm zien en spelen waarvan mijn zus en mijn beste vriendinnen kunnen zeggen: ‘Ik kén haar!’ vertelde Kirby in Esquire. ‘Ik wil vrouwen spelen die mensen zijn. Ik wil de grootse, ongepolijste levensverhalen van vrouwen zien.’

Of dat nu betekent dat ze een prinses speelt wier pijn en trauma voorheen buiten beeld bleef, of een kantoormedewerker die haar eerste kind verliest, of een pioniersvrouw die een lesbische relatie aangaat in een periode waarin dat onbespreekbaar was. Kirby claimt ruimte voor hen.

‘Er zijn zoveel mensen zonder stem. Ik heb een stem in deze industrie, en ik wil er voor zorgen dat zij goed worden gerepresenteerd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden