Moet u zien

Actrice Hanna van Vliet is nu rolmodel voor de wereldwijde queer-community, dankzij Netflix

Hoofdrolspeler Hanna van Vliet uit de Netflix-speelfilm Anne+ is nu het rolmodel dat ze zelf in haar jeugd graag had willen zien. ‘Ik zag nooit een toffe niet-heteropersonage waarin ik me herkende.’

null Beeld Eva Roefs
Beeld Eva Roefs

In de film Anne+ bezoekt hoofdpersoon Anne, gespeeld door Hanna van Vliet, met een vriendin zo’n typisch door critici bejubeld lesbisch kostuumdrama in de bioscoop. Geen bestaande film, maar eentje die werd bedacht door de Anne+-makers. Geestig, want in die ene scène die is te zien, komen alle clichés langs. De ruisende rokken in grauw-blauwe kleuren, de close-ups van handen, de broeierige blikken, de dialogen.

Van Vliet doet tijdens de persdag in filmtheater Tuschinski na hoe de hoofdrolspelers in dat soort films doorgaans hun onmogelijke liefde bespreken: ‘Maar ik kán het niet’, doet Van Vliet overdreven dramatisch. ‘En dat die andere vrouw dan zegt: wees dápper.’

Een plaagstootje is het, naar een genre dat zo’n beetje het omgekeerde is van Anne+ - een eigentijdse film, ‘niet met van die stomme jurken’, over queer personages, waarin hun geaardheid nu eens niet de bron is van al hun problemen en seks gewoon seks is.

Wereldwijd

De film komt voort uit de wereldwijd populair geworden serie Anne+, die vijf jaar geleden werd bedacht door scenarist Maud Wiemeijer en regisseur Valerie Bisscheroux. Omdat ze zelf nooit leuke lesbische rolmodellen zagen, verzonnen ze een opgewekte webserie rondom een jonge twintiger en haar vrienden in Amsterdam. Geen gezeik, ook eens laten zien hoe leuk het is in die lhbti-gemeenschap. Voor de hoofdrol vroegen ze Van Vliet, die het gezicht van de serie is en steeds meer als maker betrokken raakte bij het project.

‘Een klein steekje’, is de kostuumdramascène, zegt ze. ‘We vonden het gewoon amusant dat er tegenwoordig acht van dit soort historische films per jaar uitkomen, vooral gemaakt door heteroseksuele regisseurs’.

filmstill Anne+ Beeld
filmstill Anne+

Maar het is toch ook juist prettig dat lesbische relaties dan eindelijk eens een beetje een mainstream filmonderwerp zijn geworden?

‘Ik ga er ook voor naar de bioscoop hoor. Maar zo’n woord als ‘dápper’ in die dialogen is natuurlijk wel problematisch. Alsof je niet dapper bent als je niet uit de kast durft te komen omdat je omgeving niet veilig genoeg is om dat te doen’. Oh, en nog iets: ‘alles in die films moet vooral geruststellend zijn voor een heteroseksueel publiek. Lesbische seks wordt geportretteerd als aaien en kusjes geven en dan draait de camera weg. En dat het in het verleden speelt is ook makkelijk: dan kun je naar buiten stappen met het idee, ‘wat érg was het toch met die onderdrukking. Toen. Wat zijn we nu toch heerlijk ruimdenkend. Terwijl: dat is een gevaarlijke gedachte. De queer-community ervaart nog steeds veel geweld en discriminatie.’

Crowdfunding

Hanna van Vliet is extra alert op dit soort dingen geworden dóór het succes van Anne+. De eerste aanvankelijk zelfgeproduceerde, met crowdfunding gefinancierde afleveringen trokken de aandacht van een filmproducent. Er kwam een vervolg dat bij BNNVara ook op televisie te zien was en ook Netflix kocht de serie aan. Nu is er dus een speelfilm, die ook via de streamingdienst wordt uitgebracht. Ondertussen werd Van Vliet via de charmante Anne het rolmodel dat ze zelf in haar jeugd niet had.

filmstill Anne+ Beeld
filmstill Anne+

‘Ik zag nooit een toffe niet-heteropersonage waarin ik me herkende. En áls er een was, was het altijd ellende. Pleegden ze weer zelfmoord of zoiets. Dan denk je op je 14de niet: zo kan ik misschien ook zijn, zonder dat mijn hele leven verneukt is.’ Ze had een ‘supergelukkige’ jeugd, benadrukt ze, en ruimdenkende ouders. En toch was het achteraf fijn geweest als die rolmodellen er wél waren geweest. ‘Ergens voelde ik wel dat ik een beetje anders was dan mijn vriendinnen, maar ik wist niet wat het precies was. Als je dan nooit een voorbeeld ziet, is dat lastig.’

Van Vliet wist al vroeg dat ze wilde acteren: ze was 6 toen ze begon bij een jeugdtheatergezelschap. Ze was in het theater te zien als Pippi Langkous en ontving Musical Award-nominaties voor haar rollen in De Tweeling en Fiddler on the Roof. Maar Anne+ was het meest vormend. Ze werd zich bewuster van haar ‘queer identiteit’ omdat ze er door deze reeks ‘al vier jaar lang dag en nacht op een of andere manier mee bezig’ is. Én ze begon steeds meer de verantwoordelijkheid als lesbisch rolmodel te voelen. Nog steeds krijgt zij als het gezicht van de serie dagelijks berichtjes van jongeren die om raad vragen. Omdat het eerste seizoen ook op YouTube te zien was, komen die ook uit landen als Brazilië en India, waar uitkomen voor je homoseksualiteit gevaarlijk is. ‘Als je zo’n positie wordt toegedicht, ga je er automatisch bewuster mee om.’

Utopie

Het is dus geen toeval dat ook Anne+ steeds een beetje activistischer is geworden. In het tweede seizoen kwam geweld tegen homoseksuelen aan de orde. ‘Als je je zo in het onderwerp onderdompelt, zie je ook wat er niet goed gaat. Dát we nog steeds zoveel berichtjes krijgen, ook uit Nederland, van mensen die zeggen dat hun ouders het niet accepteren, is veelzeggend. We zijn natuurlijk begonnen met het schetsen van een totale utopie, dat het allemaal leuk is. Maar dat ís niet zo. Nog steeds roepen we agressie op, door alleen maar onszelf te zijn. We streven met de film naar realisme – in de speelstijl, de casting, de make-up, de seksscènes – en dan moet je daar óók eerlijk over zijn.’ Ook lijken de makers zich steeds bewuster van wat voor positief effect zij kunnen hebben op de beeldvorming – in de film speelt een trans personage een hoofdrol en komt de geschiedenis van drag aan bod. ‘Tegelijkertijd is Annes seksualiteit is nog steeds niet overheersend in het verhaal. De film gaat over voor jezelf durven kiezen, leren communiceren, vrienden, relaties, jaloezie – allemaal universele thema’s. Met hier en daar misschien een beetje activisme.’

Natuurlijk is ze gewaarschuwd dat ze door Anne+ misschien nooit meer uit het ‘lesbische actrice’-hokje zou komen. ‘Vooral in het begin, omdat ik er in interviews veel over heb gepraat, maar inmiddels is wel bewezen dat ik er geen last van heb.’ Van Vliet heeft net de opnamen afgerond van de speelfilm Verloren Transport, waarin ze een Joods-Nederlandse vrouw speelt, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Vanaf volgende week is ze ook in de bioscoop te zien in Drijfzand, waarin ze een moeder speelt.

filmstill Anne+ Beeld
filmstill Anne+

Nee, dan krijgt ze dus nooit de vraag hoe het is om ‘een heteroseksueel personage te spelen’. Niemand noemt het ook ‘dapper’ dat ze een man moest kussen.

‘Ik vind het een krankzinnig fenomeen dat de heteroseksuele acteurs in die kostuumdrama’s applaus krijgen omdat ze zo ongelofelijk knap een lesbische relatie kunnen spelen. Dan vraag ik me af: wat bedoel je daar nou mee? Je hebt toch gewoon een mooi liefdesverhaal gespeeld, niet per se een lésbisch liefdesverhaal?’

Queer

Acteren is acteren. Toch twijfelde ze even of ze wel de juiste persoon was om een Joodse kampoverlevende te spelen. ‘Bij Anne+ zijn de meeste acteurs zelf queer en dat soort representatie vind ik daar zo belangrijk. Als mensen ons een berichtje sturen, is dat ook omdat ze weten dat wij ook echt queer zijn, en niet alleen spelen.’

‘Als het om gemarginaliseerde groepen gaat is representatie essentieel. En als er een groep gemarginaliseerd is in de geschiedenis, is het wel het Joodse volk, dacht ik. Daarom vond ik dat ik me daar in ieder geval bewust van moest zijn. Kijk, uiteindelijk moet iedereen alles kunnen spelen natuurlijk, daar ben ik van overtuigd. Maar om daar te komen moet je eerst queer acteurs en acteurs van kleur een kans geven om hun eigen verhalen te vertellen en zichzelf op de kaart te zetten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden