Activisten liggen op de loer bij Sinterklaasjournaal

Het is de droom van veel tv-makers: een groot publiek trekken en een hoofdrol spelen in het maatschappelijk debat. Toch zouden ze bij het Sinterklaasjournaal, dat maandag weer begint,  liever afscheid nemen van sommige kijkers.

Dieuwertje Blok in de studio van het Sinterklaasjournaal. Beeld anp

Vorig jaar keken er ruim een miljoen mensen van drie jaar en ouder, een record. Er zaten peuters en kleuters voor de tv, maar ook activisten, journalisten en politici. Vanavond begint het nieuwe seizoen, om zes uur op NPO3. Het zou zomaar de aftrap kunnen zijn van een nieuwe discussie over Zwarte Piet.

Wat in 2001 begon als een vrij onopvallende dagelijkse rubriek is nu een invloedrijke tv-show: wat hierin gebeurt is voor veel kinderen het 'echte' verhaal. Mede daarom smeken scholen, gemeenten en activisten vooraf om informatie over de inhoud. Ze stuiten op een muur van zwijgzaamheid.

Creatief proces

Niemand mag het creatieve proces van de makers verstoren, zegt Paul Römer. Hij is algemeen directeur van de NTR, die het Sinterklaasjournaal uitzendt. 'We leggen alleen achteraf verantwoording af, de redactie is volstrekt onafhankelijk.'

Alle programmamakers hebben een geheimhoudingsverklaring ondertekend. Zelfs Römer is niet tot in detail geïnformeerd. 'Ik weet wel wat de pietenlijn van dit seizoen is. Het enige dat ik kan zeggen is dit: het zou vreemd zijn als we de verhaallijn van vorig jaar loslaten.'

In november 2014 liep het nationale pietendebat flink uit de hand. De zaak werd meteen op scherp gezet met promofilmpjes waaruit bleek dat de pakjesboot op een regenboog af voer. Het leidde tot woede bij critici die zich verzetten tegen ingrijpende wijzigingen van het traditionele kinderfeest.

'De NPO valt onze cultuur aan', twitterde PVV-Tweede Kamerlid Martin Bosma. Dagblad De Telegraaf verwoordde zijn opluchting na de eerste aflevering met grote letters op de voorpagina: 'Zwarte Piet blijft zwart'

Die conclusie bleek voorbarig. De redactie had eerder in alle stilte besloten dat er wel degelijk 'iets' moest veranderen aan Zwarte Piet. Als veel mensen hem associëren met racisme kun je dat niet negeren, was de gedachte.

Beeld anp

Lastige klus

Het was - en is - een lastige klus voor de NTR: hoe maak je een leuk, spannend en begrijpelijk kinderprogramma als activisten met ieder detail aan de haal kunnen gaan? De programmamakers zullen zich soms voelen als leraren die tijdelijks hun jaarlijkse schoolreisje te horen krijgen dat het pretpark vol mijnen ligt.

Vorig jaar oogstte de omroep lof voor het scenario. Inventief was de introductie van een fabriek waar vrijwilligers werden omgeschoold tot knecht van Sint. Na een cursus schoorsteenglijden kwam iedereen tevoorschijn met roetvegen op het gezicht. Er doken ook clownspieten op, en een zwarte Sinterklaas. Critici nomineerden de show voor de Zilveren Nipkowschijf, de prijs voor het beste tv-programma.

Actievoerders oordeelden anders. De Telegraaf maakte een nummer van de 'woede om Witte Piet', activist Quinsy Gario noemde de show 'walgelijk' en een typisch voorbeeld van 'wit superioriteitsdenken'. Presentatrice Dieuwertje Blok ontving op haar privé-adres een doodsbedreiging.

Sintsfeer

V&D en Hema volgen in hun winkels de lijn van het Sinterklaasjournaal. De Bijenkorf introduceert gouden klimpieten. Bij Albert Heijn is van alles te zien in de schappen en als versiering, van zwarte pieten tot hulpjes met roetvegen. Jumbo gebruikt ook witte pieten. In de Blokker blijft de 'knecht' zwart, net als in grote speelgoedwinkels. Ook de tv-zenders van RTL kiezen voor klassieke pieten. Op openbare scholen in grote steden krijgen leerlingen bezoek van hulpjes zonder schmink en zwart kroeshaar. Buiten de Randstad zijn traditionele pieten nog in de meerderheid.

De intocht

Blok zit dit seizoen weer in de studio van het Sinterklaasjournaal, Jeroen Kramer en Dolores Leeuwin doen verslag vanuit het land. Bekende Nederlanders als Freek de Jonge krijgen een gastrol.

Paul Römer van de NTR denkt dat de discussie nu iets minder hoog zal oplopen. 'Het is nu wat rustiger dan vorig jaar. Toch heb ik niet de illusie dat we de hardste schreeuwers deze keer wél tevreden stellen. Dat is onmogelijk. Wij richten ons op de middengroep, die veel groter is.'

Zaterdag wacht nog een lastige klus voor de omroep: de intocht. Vorig jaar werd de aankomst in Gouda ontsierd door negentig arrestaties, dit jaar is Meppel aan de beurt. Römer hoopt dat kinderen daar de gelegenheid krijgen om te genieten. 'Dit is hun feest, dat moet je niet misbruiken voor andere dingen.'

Lespakket Zwarte Piet

Basisscholen die worstelen met de pietendiscussie kunnen een beroep doen op een nieuw lespakket over Zwarte Piet. Lees het hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden