Tentoonstelling Muziekgeschiedenis

Actiegroep De Notenkraker werd hardhandig het Concertgebouw uitgezet

In Den Haag is nu een tentoonstelling te zien over deze periode in de muziekgeschiedenis.

De voorzijde van het Concertgebouw. Beeld ANP

De krantenlezer van 18 november 1969 zal zich hebben verslikt in zijn koffie. Natuurlijk, het waren onrustige tijden, aangejaagd door jongeren die het establishment provoceerden, die protesteerden tegen de oorlog in ­Vietnam en experimenteerden met seks en drugs. Maar nu kopte de krant dat ze ook al begonnen te poken in het brave domein van de klassieke muziek. ‘Verhit gevecht in het Concertgebouw. Betogers slaags met suppoosten en publiek.’

De reacties waren heftig, toen ­actiegroep De Notenkraker vijftig jaar geleden een optreden verstoorde van het Concertgebouworkest en ­dirigent Bernard Haitink. Onder aanvoering van twee prille dertigers, de componisten Reinbert de Leeuw en Louis Andriessen, zwaaiden ze met ­ratels en stelden ze per megafoon hun eisen. Hoog tijd, vonden ze, dat het ‘ondemokratisch’ geleide top­orkest ook eens muziek speelde van lévende componisten. ‘Hardhandig en met schoppen’ werden de oproerkraaiers de zaal uitgedreven.

Uiteraard komt ook De Notenkraker aan bod in de expositie Revolutie in de muziek in de sixties en seventies. In het Atrium van het Haagse Stadhuis, gratis en wel vanaf balie 26, wordt op verlichte ­panelen getoond hoe het Nederlandse muziekleven op de schop ging. De Haagse locatie is passend, want veel barricadebeklimmers (naast De Leeuw en Andriessen ook componisten als Jan van Vlijmen en Peter Schat) hebben er gestudeerd aan het Koninklijk Conservatorium. De ‘Haagse School’ werd spreekwoordelijk voor nuchtere, ritmische, soms agressief beukende muziek, met De Staat van Louis Andriessen als erkend meesterwerk.

Wie z’n telefoon pakt, kan er op de expositie via een QR-code naar luisteren. Het is de vlotte kant van een verder ietwat stijve uitstalling. Men toont de portretten van 52 Nederlandse componisten die in de revolutiejaren actief waren (slechts drie zijn vrouw). Men praat bij over technieken en stijlen, alsmede de rumoerige jazz- en improvisatiescene.

Reconstructie komt voorbij, de Che Guevara-opera waaraan Hugo Claus en Harry Mulisch hebben geschaafd. En op 22 april 1970 schuif je aan in het Amsterdamse Hotel Krasnapolsky, waar Notenkrakers op een druk­bezochte, rokerige discussieavond in de clinch gaan met het establish­ment.

Centraal staat de Nederlandse ­‘ensemblecultuur’, het weefsel van groepen en groepjes die zich sinds de jaren zeventig hebben toegelegd op alle andere muziek dan romantische orkestmuziek. Asko Ensemble, De Volharding, Nieuw Ensemble, Schönberg Ensemble: ze floreerden mede dankzij de assertief bevochten toegang tot subsidiestromen.

Het geeft de tentoonstelling tegelijk een ontroerend tintje. Want de revolutionairen die het pluche wisten te bereiken, zijn er inmiddels alweer afgegooid. Halbe Zijlstra heette de bewindsman die ’s rijks bijdrage aan de ensemblecultuur in 2013 nagenoeg heeft gehalveerd. De generatie die ooit vocht voor erkenning, vecht nu tegen vergetelheid.

Revolutie in de muziek in de sixties en seventies. Den Haag, Atrium Stadhuis, t/m 30/3 (gratis toegang, op zondag gesloten).

Opus6580

Voor de tentoonstelling Revolutie in de muziek in de sixties en seventies slaat het Nederlands Muziek Instituut de handen ineen met een nieuwe stichting: Opus6580. De getallen verwijzen naar de jaren 1965 en 1980, als afbakening van het anderhalve decennium waarop de stichting zich richt. Opus6580 wil ‘voorkomen dat de verrichtingen, de verworvenheden en de klank van deze even zo roemruchte als voor de jongste generaties ook onbegrepen periode aan de aandacht ontsnapt.’ Op 22 maart wordt de campagne vervolgd met een symposium in de Haagse bibliotheek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden