Interview

'Acteurs mogen alles zeggen, maar ik heb 't laatste woord'

Twee huurmoordenaars, een dochter,een moeras en veel riet. Alex van Warmerdam over zijn thriller Schneider vs. Bax. 'Soms heb ik iemand nodig die zegt: wat sta je daar nou weer achterlijk te doen?'

Alex van Warmerdam: 'Ik heb als kind veel cowboyfilms gezien. Dat riet in Schneider vs. Bax is een substituut voor woestijn, of vlakte.'Beeld Sanne De Wilde

Er werd enorm gelachen tijdens de première van Schneider vs. Bax, afgelopen maandagavond. Dit bevreemdt de regisseur: 'Dan zegt een personage: 'Ik heb hem doodgestoken' en begint de zaal te grinniken. Volkomen krankzinnig.'

Alex van Warmerdam (62) zit aan zijn houten tuintafel in Amsterdam. Hij had zijn nieuwe speelfilm, over twee huurmoordenaars die verstrikt raken in een duel, iets minder lollig bedoeld. Maar zo gaat dat; de reactie van het publiek valt niet te voorspellen. Zo was het ook de bedoeling zijn film in Cannes te lanceren, net als Borgman in 2013. 'Cannes heeft 'm twee of drie keer gezien, maar uiteindelijk wilden ze 'm toch maar niet. Dit jaar hadden ze engagement hoog staan bij de selectie, begrijp ik. Dan ben ik natuurlijk al verloren.'

'Absurd' en 'grimmig' zijn kwalificaties die standaard vallen bij besprekingen van Van Warmerdams oeuvre, 'maatschappelijk betrokken' niet. Toch valt er, met enige goede wil, wel iets van een sociale boodschap te destilleren uit Schneider vs. Bax. Een van de huurmoordenaars is tevens hoofd van een lieflijk gezinnetje dat niks van zijn ongure professie weet. Mogelijk zegt de regisseur hier iets over de kloof tussen werk en privé.

'Dat zou kunnen ja.'

Vier sterren

Als altijd lapt Alex van Warmerdam met sardonisch genoegen scenariowetten aan zijn laars, ziet Volkskrant-recensent Pauline Kleijer. Van Warmerdams nieuwste biedt prachtig camerawerk, prettig bizarre humor en het bedwelmende gevoel dat alles kan gebeuren.

Still uit Schneider vs Bax.Beeld .

Maar dan zeg jij: onzin.

'Nou, niet onzin, maar zoiets speelt voor mij geen rol. Ik vind die gezinssituatie interessant genoeg om te laten zien, meer niet. Dat is slechts de schil van het verhaal. Er is ook geen motief. Waarom moet die ene man de ander vermoorden? Komen we niet te weten. Ik wil me niet laten ophouden door uitleg.'

Gevraagd naar het eerste idee voor zijn film spurt Van Warmerdam naar zijn atelier, om terug te keren met een notitieblokje. 'Moet ik voorlezen?'

Uit de aantekeningen: huis met grote steiger, meer, in huis woont man, in verte verschijnt roeier, gooit anker uit gaat vissen, man in huis is schrijver (...) roeier vangt laatste vis, installeert geweer op statief, mobieltje gaat, schatje waar blijf je nou?

'Ik belde Marc (broer en producent Marc van Warmerdam, red.). Die zei: ja, dat is een korte film. Ik zei: er komt vlees omheen.'

Depressief

De muesli-dialoog uit Schneider vs. Bax

'Ik gebruik af en toe coke, ik rook een jointje. Jij eet muesli, daar zeg ik toch ook niks van?' 'Muesli is gezond.' 'Ik vind van niet. Ik word depressief van muesli. Muesli is voor geiten.'

Moet de kijker partij kiezen voor een van de huurmoordenaars?

'Wat mij betreft niet. Bekommer ik me nooit zo om, identificatie. Je kan je overigens ook met de film als geheel identificeren. Je moet de film zien als een spel: schieten, geweren, riet, water, lucht, horizon. Ik heb als kind veel cowboyfilms gezien. Dat riet is een substituut voor woestijn, of vlakte.'

Van Warmerdam speelt zelf huurmoordenaar Bax, die tevens schrijver is, en zijn dochter (Maria Kraakman) op bezoek krijgt.

Hoe bepaal je of er een rol voor jou in zit?

'Ik zou niet spelen. Heel lang had ik Waldemar Kobus op het oog, de slechte nazi in Zwartboek en buurman in Ober. Aardige kerel, maar als Duitser kreeg hij de taal niet onder de knie. Hij bewoog ook veel, bij de audities. Ik zei: probeer die gebaren eens weg te laten. 'Ah, Minimalismus', zei hij, 'dat is niks voor mij.' Annet (Malherbe, echtgenote, ook te zien in de film, red.) zei: 'Doe het dan gewoon zelf man.'

Van Warmerdam wil best eens met bekendere buitenlandse acteurs werken, maar dat is nog niet zo makkelijk. 'Voor Borgman ben ik serieus met Mads Mikkelsen in de weer geweest. Drie uur mee gesproken in Kopenhagen. Hij zei: actiefilms doe ik voor het geld, maar dit wil ik graag doen, dus praat met mijn agent. Die agent - een enorme bokkelul - vroeg een half miljoen. Euro. Slaat nergens op, zo'n bedrag. Ik heb Mads nog tien keer gebeld, een aangetekende brief gestuurd - nooit meer iets gehoord. Misschien is het ook beter. Ik hoorde later dat hij zich graag met het script bemoeit, en dat via z'n agent speelt. Dat gesodemieter wil ik niet. Acteurs mogen alles zeggen, maar ik heb het laatste woord.'

Beeld Sanne De Wilde

Gelijk

Maria Kraakman verhaalt deze week in de VPRO Gids hoe een scène zeventien keer over moest, omdat ze volgens Van Warmerdam 'net een rechthoek' was. De actrice: 'Toen hij me dat liet zien, dacht ik, verdomd je hebt gelijk.'

Van Warmerdam: 'Ze heeft de neiging haar handen een beetje bewegingsloos langs haar lichaam te houden, maar verder: Maria is te gek. Het wonderlijke is, bij de eerste castingbespreking lagen er allerlei foto's op tafel, en zei ik bij die van haar: kijk, dit is nou een typisch voorbeeld van iemand die ik niet wil. Ik vond haar wel goed, maar ze hing voor mij te veel aan die artistieke films, ik wilde wat meer jeu.

'Annet ging tegen me tekeer: wat een vooroordeel, je kan haar toch auditie laten doen? Ja, dat kan, zei ik. Weet je wat zo goed is aan Maria? Ze heeft geen trauma's, ze is niet hysterisch, ze doet niet moeilijk en tovert het allemaal vrij makkelijk tevoorschijn. Je hebt ook acteurs die thuis al iets hebben bedacht. Dat is vaak jammer, want dan wil ik net iets anders. Maria is flexibel.'

Omdat Van Warmerdam zelf ook acteerde, sprong Malherbe zo nu en dan bij als assistent-regisseur. 'Ik ben een beperkt acteur. Soms heb ik iemand nodig die zegt: 'Wat sta je daar nou weer achterlijk te doen?''

Maria Kraakman op de rode loper voorafgaand aan de premiere van de speelfilm Van Schneider vs. Bax in EYE.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden