INTERVIEW

'Acteur-zijn is alleen belangrijk als je aan het spelen bent, verder niet'

Wat acteur Gijs Naber wil, weet hij inmiddels. Zo niet zijn hoofdpersonage in de film Aanmodderfakker, een gedenkwaardige nietsnut. Hoe maakte hij deze Thijs toch sympathiek?

Gijs Naber. Beeld Robin De Puy
Gijs Naber.Beeld Robin De Puy

De aanmodderfakker uit de gelijknamige film is Thijs, een man van 32. Hij woont samen met zijn tien jaar jongere huisgenoot, studeert economie of communicatiewetenschappen, werkt bij de Mediamarkt, heeft geen ambitie, vriendin of wasmachine en stopt blauwe enveloppen ongeopend in een la. Thijs is bovendien niet echt aardig, zo op het eerste gezicht.

Dat vond acteur Gijs Naber (34) ook, toen hij het scenario las. 'Djiezus, wat een eikel. Dat dacht ik. Als je het script oppervlakkig leest, denk je: wat een onsympathiek figuur. Hij heeft het peterpansyndroom, constateerden scenarioschrijfster Anne Barnhoorn, regisseur Michiel ten Horn en ik. Thijs is een volwassen man die weigert volwassen te worden, die zich puberaal gedraagt, narcistisch, egocentrisch. We hebben geprobeerd te bedenken wat daarachter kon zitten. Is Thijs niet gewoon heel eenzaam, en hoe komt dat dan? Thijs moest ook, ergens, op een bepaalde manier sympathiek zijn. Anders denk je aan het einde van de film: geinig, maar who cares?'

Voor zijn rol won Naber een Gouden Kalf. Het was een van drie kalveren voor Aanmodderfakker, dat ook werd bekroond als beste film en voor het beste scenario. Donderdag gaat de film in première, eindelijk. Het is vreemd te worden bekroond voor een film die nog niemand heeft gezien, zegt Naber - kabeltrui, schakelarmband, haar door de war - in de Amsterdamse 'juice and salad'-bar waar hij wilde afspreken.

Sukkels van de samenleving

Gijs Naber twijfelde niet of hij wilde samenwerken met Michiel ten Horn (31), de jonge regisseur van Aanmodderfakker. 'Zijn humor en manier van filmen spraken me erg aan. Zijn twee eerdere films gaan ook over antihelden, de sukkels van de samenleving. Het verhaal is realistisch, maar de beelden die hij gebruikt zijn gestileerd. Michiel is wat dat betreft wel met Wes Anderson vergeleken, maar zo hermetisch als zijn films vind ik die van Michiel niet. De personages van Michiel zijn menselijk. Toen ik hoorde dat hij mij in gedachten had, wist ik meteen dat ik dit wilde. Het was niet meteen beklonken - ik heb drie audities moeten doen.'

Gijs Naber won de Gouden Kalf voor zijn rol in Aanmodderfakker. Beeld Frans van Zijst
Gijs Naber won de Gouden Kalf voor zijn rol in Aanmodderfakker.Beeld Frans van Zijst

Waarom valt Thijs buiten de boot?

'Ik denk dat het ligt het aan de manier waarop ik en veel van mijn leeftijdgenoten zijn opgevoed. We konden alle kanten op, het ontbrak ons aan niks. De achterbankgeneratie: omdat we overal door onze ouders naartoe werden gebracht. Vind je voetbal leuk? Dan ga je voetballen. Vind je tennis leuk? Dan tennis. Zorgeloos. Er was alle ruimte en tijd om na te denken over wat je zou willen. Tot bleek dat de tijd intussen wél verstrijkt, en dat je niet alle beslissingen eindeloos voor je uit kunt schuiven. Thijs beslist niks en moddert aan. Hij ontmoet een meisje van 16 die wél ergens voor kiest, Lisa. Zij is half zo oud, maar ze is hem in veel opzichten dan al voorbijgestreefd.'

Ze is 16. Had ze ook 15 kunnen zijn?

'Zeker niet. Ik vond dit al best wel pittig. Ik dacht wel: die vrijscène moet ik ook nog gaan spélen - met een actrice van 16 (Roos Wiltink, red.). Het gaat niet om platte seksuele aantrekkingskracht, gelukkig. Zij is niet alleen zijn tegenpool, ze beoordeelt Thijs ook als een van de weinigen niet op wat hij heeft bereikt, maar om wie hij is. Ze vinden gehoor bij elkaar. Al gebeurt er in bed ook wel wat, uiteindelijk, waarvan Thijs dan weer erg in de war raakt. De ontmoeting met Lisa maakt hem op een mooie manier duidelijk hoe kinderachtig hij zich al die jaren heeft opgesteld. Het maakt duidelijk dat hij niet tot zijn 40ste achterover kan blijven leunen.'

Is dat de moraal van de film?

'Een beetje wel, denk ik. Herkende jij er mannen in uit jouw omgeving?'

Absoluut. Is het aanmodderen een mannenprobleem?

'Ik denk het uiteindelijk niet. Er zijn zeker ook meisjes met een ik-zie-welhouding. Die het gevoel hebben dat ze hun eigen generatie uit het oog zijn verloren, dat de generatie achter hen ook al over ze heen is gelopen en dat zij daar een beetje achteraan sukkelen. Ik heb dat gevoel zelf ook weleens gehad. Niet in mijn carrière, wel in sociaal opzicht. Mijn vrienden hadden relaties en kregen kinderen. Ik dacht: mijn tijd komt nog wel, maar tegelijkertijd kon ik er niet omheen dat het voelde alsof de druk werd opgevoerd. Het is moeilijk je daarvan niks aan te trekken. Ik heb af en toe echt wel gedacht: hallo, is daar iemand?'

Naber had 'een Anton Pieck-jeugd' in Vinkeveen, waar hij 's zomers zwom in de plassen waar hij 's winters op schaatste. Als bijbaantje werkte hij in de dierenwinkel. 'Ik was vroeger best wel een wild ventje. Dat was leuk, maar werd ook vaak afgestraft. Als de adhd-trend toen had bestaan, had ik vol aan de ritalin gezeten. Ik mocht soms niet op feestjes komen omdat ik te druk was.

'Als kind ben je daar gevoelig voor. Op school haalde ik altijd onvoldoendes, waardoor ik ging twijfelen of ik wel slim genoeg was voor de havo. Fysiek bleef ik lang een jongetje. Onder de douche bij voetbal zag ik de anderen mannen worden, maar bij mij duurde dat erg lang. Allemaal dingen die onzekerheid veroorzaken. Op het toneel kan ik het van me afschudden en voel ik me inmiddels vertrouwd, maar naast het podium komt de verlegenheid naar boven. Daar kom ik niet vanaf.'

De glamourkant van het acteursbestaan bevalt Naber dan ook helemaal niet. Als acteur bij het Ro Theater, het gezelschap waaraan hij sinds 2007 is verbonden, heeft hij er weinig last van. Maar sinds hij te zien was in succesvolle televisieseries (Penoza) en films (Loft, De Heineken Ontvoering) werd dat allemaal een beetje anders. 'Ik doe zo weinig mogelijk mee aan het hele randgebeuren. Als ik ergens een hekel aan heb, is het die hele Twittercultuur. Bekende Nederlanders die denken dat ze overal maar een mening over moeten hebben, en dat hun mening er meer toe doet als ze meer volgers hebben - verschrikkelijk. Ik heb wel een mening over Zwarte Piet, maar die past niet in 140 tekens. Sommige mensen denken blijkbaar dat het acteur-zijn iets belangrijks is, wat hun mening extra gewicht geeft. Onzin. Acteur-zijn is alleen belangrijk als je aan het spelen bent, verder niet.'

'Ik was vroeger best wel een wild ventje. Dat was leuk, maar werd ook vaak afgestraft.' Beeld Robin De Puy
'Ik was vroeger best wel een wild ventje. Dat was leuk, maar werd ook vaak afgestraft.'Beeld Robin De Puy

Een met jou bevriende acteur zei: 'Als Gijs hoort dat iemand op Facebook heeft gezet dat-ie een taart heeft gebakken voor zijn vriendin, wordt hij woedend.'

'Ik kan me enorm opwinden over de leegheid en vluchtigheid van sociale media. Ik vind het heel heftig als ik met vrienden afspreek en hun gesprekken gaan over foto's en andere dingen die ze op Facebook hebben gedeeld of gezien. Ik zit niet op Facebook, dus ik denk: waar hebben jullie het over? Waarom zou je voortdurend checken wat anderen aan het doen zijn en dat vergelijken met je eigen leven? Ik houd van afspreken en tegenover elkaar zitten. En niet continu van alles op de hoogte zijn, is best bevrijdend, kan ik je vertellen.'

Was jij zonder het acteren een aanmodderfakker geworden?

'Ik ben bang van wel. Op de middelbare school had ik totaal geen doel, behalve dat ik het elke dag naar mijn zin wilde hebben, maar dat had vrij weinig met de lesstof te maken. Ik was wel goed in buitenschoolse activiteiten. Zo heb ik me ook een keer bij het schooltoneel aangemeld, en daar zeiden ze: dit is wat voor jou. Oké, dacht ik, als jullie dat zeggen. Ik was nooit naar het theater geweest, had weinig films gezien. Op de vooropleiding van de toneelschool in Maastricht vonden ze ook dat ik het wel kon. Toen ben ik gaan nadenken of dit was wat ik wilde. Daar kwam iets uit als: ja, ik wil dit wel.'

Dat klinkt niet razend ambitieus.

'Nee, dat heilige moeten heb ik nooit gehad, en dat heb ik eigenlijk nog steeds niet. Op de toneelschool maakte ik me daarover zorgen, ik was bang dat het me ontbrak aan engagement. In het tweede jaar ging het bergafwaarts met mijn enthousiasme. Ik voelde me erg alleen. Mijn mentor vroeg wat ik wilde en ik antwoordde: 'Ik wil, toch wel, een van de beste acteurs van Nederland worden.' En toen zei hij: 'Nou, doe dat dan.' Dat was het. Vanaf dat moment ben ik gaan nadenken over wat ik deed en waarom, over waarom kunst ertoe doet. Maar ik heb altijd een haat-liefdeverhouding met het spelen gehouden.'

Wat houdt dat in?

'Dat ik het eigenlijk leuker vind om ernaar te kijken dan om het zelf te doen. En dat ik het repeteren leuker vind dan het spelen zelf. Voordat ik op moet, ben ik vaak kwaad, nukkig en agressief - kwaad op mezelf, omdat ik mezelf in de positie heb gedwongen dat ik straks dat podium op moet. Totáál geen zin in. En tegelijkertijd kan ik euforisch zijn wanneer een project precies zo uitpakt als we ons van tevoren hadden voorgesteld.'

Je was nauw bevriend met Jeroen Willems. Heeft hij jouw kijk op het werk veranderd?

'De laatste vier jaar van zijn leven heb ik Jeroen intensief gekend. Ik ontmoette hem toen ik stage liep bij het ZTHollandia. We deelden hetzelfde gevoel over de theaterwereld. Hij had die haat-liefdeverhouding met acteren ook. We herkenden elkaars onzekerheid. Ik praat in het openbaar niet graag over mijn privéleven, omdat ik het onzin vind, maar ook, als ik eerlijk ben, omdat ik niet de hele tijd wil worden beoordeeld. Beoordeeld worden op mijn spel is één ding, maar ik wil niet óók nog worden beoordeeld om wie ik ben. Het acteren zelf is al kwetsbaar genoeg.

'Jeroen en ik spraken vaak over dit soort dingen. Het ging bijna nooit over het werk, maar altijd over hoe we ons voelden. Het was een emotionele vriendschap. In die periode was ik vrijgezel en hij ook - we gingen nachtenlang samen uit. Soms had hij even iemand, soms ik, maar we waren er in elk geval voor elkaar. Het was niet de bedoeling dat je op vrijdagavond iets zonder de ander ging doen. Ik ben zo verschrikkelijk geschrokken toen ik hoorde dat hij was overleden. De precieze oorzaak is niet duidelijk, maar ik denk: hij werkte zo hard, vroeg op alle fronten te veel van zichzelf. Daar moest ik zelf ook over nadenken. Hoeveel vraag je van jezelf?

'Er is ook iets moois begonnen in die periode. Mijn vriendin (actrice Thekla Reuten, red.) ken ik sinds de avond van de dood van Jeroen in 2012. Ze is zijn nichtje, en ook zij hadden een zeer hechte band. Hij had al vaker tegen me gezegd: 'Waarom gaan jullie eigenlijk niet met elkaar?' Hetzelfde bleek hij tegen haar te hebben gezegd. Er klopte kennelijk iets, dat had hij goed gezien. Er is misschien iets in haar wat Jeroen is. Dat is fijn. En misschien voelt zij dat andersom ook zo.'

Jeroen Willems. Beeld Freek van Asperen
Jeroen Willems.Beeld Freek van Asperen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden