Moet u zien

Acteur Tom Schilling: ‘Het heeft lang geduurd voordat ik ging inzien dat ik misschien ook talent had’

De kijkers zijn streng over de illustere figuren die de Duitse acteur Tom Schilling speelt, maar zijn eigen standaarden zijn niet minder hoog. Hij bereidt zich bijna manisch voor op zijn rollen. Ook nu weer voor zijn titelrol in Fabian oder Der Gang Vor die Hunde.

Djuna Kramer
Tom Schilling Beeld William Minke
Tom SchillingBeeld William Minke

Het is begin jaren dertig en de gedesillusioneerde jonge schrijver Jakob Fabian zwerft door de straten van Berlijn. Overal om zich heen ziet hij armoede en onvrede; in lange rijen staan de mensen voor het werkloosheidsbureau. Fabian noemt zichzelf een moralist, maar het goede in de mensen kan hij nergens meer vinden. Overdag verkoopt hij zijn ziel aan een reclamebureau, ’s nachts laat hij zich door zijn rijke vriend Labude meeslepen in het decadente Berlijnse nachtleven, langs bordelen en burleske shows. Totdat midden in deze grimmige wereld plotseling de grote liefde voor zijn neus staat.

Dat is het verhaal van Fabian, de autobiografische roman van Erich Kästner uit 1931. Het boek is te lezen als een waarschuwing, een vooruitwijzing naar de ellende die zal volgen. De expliciete en zwartgallige stijl van Kästners oorspronkelijke versie deed de uitgever destijds een aantal hoofdstukken schrappen – al bleef het boek ‘amoreel’ genoeg om later op de brandstapel van de nazi’s te belanden. Pas in 2013 kreeg Fabian zijn oerversie terug onder de titel Der Gang vor die Hunde (Naar de haaien). Daarop baseerde regisseur Dominik Graf zijn verfilming, die vorig jaar in première ging op het internationale filmfestival van Berlijn en vanaf deze week te zien is in de Nederlandse bioscopen.

Voor de hoofdrol wilde Graf niemand anders dan Tom Schilling (40), de Berlijnse acteur met de felblauwe ogen en de broeierige speelstijl die in 2012 internationaal doorbrak met Oh Boy (A Coffee in Berlin), waarvoor hij zowel de Duitse als de Europese filmprijs voor beste acteur won. Maar hij acteert al zolang hij zich kan herinneren, vertelt Schilling – trainingsjack, stoppelbaardje – per videoverbinding vanuit zijn huis in Berlijn. ‘Op mijn basisschool in Oost-Berlijn kwamen een aantal keer filmscouts, en die wezen op een of andere manier steeds mij aan. Jarenlang was acteren vooral iets wat me overkwam, ik voelde me een soort schattige mascotte waar de mensen graag naar keken. Het heeft lang geduurd voordat ik ging inzien dat het misschien ook een talent was, dat ik echt iets kon overbrengen.’

Historische figuren

Schilling heeft een aantal illustere Duitsers gespeeld, zoals de dichter Bertolt Brecht in de televisieserie Brecht (2019), een kunstenaar gebaseerd op de grote schilder Gerhard Richter in Werk Ohne Autor (Never Look Away) (2018) en zelfs een jonge Adolf Hitler in Mein Kampf (2009). Maar iemand perfect nabootsen is niet zijn sterkste kant. ‘Ik ben het meest op mijn gemak als ik veel van mezelf kwijt kan in een rol en niet achter een masker hoef te verdwijnen. Ik ga mezelf er bijvoorbeeld niet mee kwellen om het accent van Brecht precies na te doen, want dat slokt te veel van mijn energie op tijdens het spelen. Bovendien is er toch altijd wel iemand die zegt: nee hoor, zo klonk hij niet echt.’ Gepijnigde blik: ‘Ik wil ook liever geen historische figuren meer spelen, de mensen zijn vaak zo streng...’

Niet alleen de kijkers zijn streng, ook Schilling zelf stelt hoge eisen aan zichzelf. Zijn voorbereidingsproces noemt hij ‘bijna manisch’. ‘In Lara (2019) bijvoorbeeld, was ik een concertpianist die optreedt met Chopin, de Revolutie-etude. En ik vond het zó belangrijk om dat stuk zelf perfect te kunnen spelen. Dat zou je belachelijk kunnen noemen, want het had makkelijk anders opgelost kunnen worden. Maar zo werkt het voor mij: alleen als ik maandenlang elke dag naar pianoles ga en me kapot oefen, voel ik me tijdens het draaien een beetje een echte pianist. De ervaringen en gevoelens van een personage moeten in mijn lichaam worden opgeslagen, zodat ze op het juiste moment vanzelf tevoorschijn komen.’

Twijfel

Schilling kiest zijn rollen intuïtief, zegt hij, afhankelijk van wat er op dat moment speelt in zijn leven. ‘Toen Fabian langskwam, was ik mijn vuur een beetje verloren. Ik had van een aantal projecten te hoge verwachtingen gehad en was teleurgesteld geraakt. Ik twijfelde aan alles: of ik mezelf nog wel zo in bochten wilde wringen voor een rol en ook of ik... hoe zeg ik dit zonder pathetisch te klinken... of ik überhaupt nog iets te vertellen had als acteur.’ Het verdriet en de leegte die hij voelde, pasten wonderwel bij de rol van Fabian, zegt hij. ‘Dat hele ‘de wereld gaat naar de haaien’-gevoel, en die tragische liefdesgeschiedenis: ik wist meteen dat ik iets met hem zou kunnen. Achteraf is mijn Fabian misschien nog wel verdrietiger geworden dan die uit het boek, haha.’

Daar kwam bij dat hij altijd al eens wilde werken met regisseur Dominik Graf, die hij vanwege zijn vele goed gemaakte tv-series en -films ‘ongeëvenaard in Duitsland’ noemt. ‘Graf is een grote romanticus, een meester van de sensualiteit en tederheid. Ik wist zeker dat het liefdesverhaal tussen Fabian en Cornelia (Saskia Rosendahl) bij hem echt diepgaand zou worden, niet klef of kitsch.’

Het gevoel was wederzijds: in een interview zei Graf over Schilling dat hij alleen hem als Fabian wilde hebben vanwege zijn ‘talige slimheid, zijn gevoeligheid, kritische geest en zijn grote verlangen om zichzelf in de liefde te verliezen.’ Schilling: ‘Dat ontroert me ontzettend, hoe hij dat zegt. Welke regisseur kijkt er nou zo precies naar acteurs, naar mensen die hij niet kent? Ik denk dat mijn eigen vrouw me niet eens zo treffend zou kunnen omschrijven.’

Twijfels waren er wel, onder andere of hij zichzelf niet te veel herhaalde met de rol van Fabian, die duidelijk familie is van Niko Fischer uit Oh Boy. Ook in die rol is Schilling een zoekende jongeman die doelloos door Berlijn struint, alleen dan in het heden. ‘Dat schrikte me wel af, ja. Dat iedereen dan zou zeggen: dat hebben we al gezien. Maar Dominik Graf drukte me op het hart dat het niets is om je voor te schamen als je een bepaald type echt goed onder de knie hebt. Acteren wordt vandaag de dag een beetje als topsport gezien, het moet hoger, sneller, verder en hoe meer je jezelf verliest, hoe beter. Maar misschien is dat wel helemaal niet beter.’

Zijn voorbereiding voor Fabian bestond niet uit een uitgebreide studie naar het einde van de Weimarrepubliek of naar de schrijver Kästner. Belangrijker was het om een hechte band op te bouwen met zijn medespelers. ‘De film draait echt om de relatie tussen Fabian en Cornelia, maar ook die met zijn vriend Labude (Albrecht Schuch). Dus gingen we veel op pad met zijn drieën, we zwommen samen in een meer, net als in de film. Maar het voelde ook wel vreemd en onecht, omdat je weet dat je alleen maar zo dicht bij elkaar wilt komen voor die rol.’

Radicaal

‘Ik denk dat ik daarin ook een beetje als een sociopaat kan overkomen, want ik sla de deur na het draaien altijd keihard dicht. Ik ben iedereen die meewerkte dan onmiddellijk vergeten, ik ga meestal niet eens naar het eindfeest.’ Waarom zo radicaal? ‘Dat is een goeie vraag. Ik denk omdat ik van jongs af aan in films heb gespeeld, en de eerste paar keer zó veel liefde had ontwikkeld voor de mensen met wie ik werkte: ik was alleen nog maar met hen bezig, ik droomde ’s nachts over ze. Maar als het draaien dan voorbij was, hield het allemaal plotseling op. Ik denk dat ik heb leren vermijden om weer in dat zwarte gat te vallen.’

Inmiddels heeft de acteur al bijna twee jaar geen rollen aangenomen, sinds Fabian heeft de juiste zich niet aangediend. Wel maakt hij muziek en is eind april een nieuw album verschenen van zijn band, Die Andere Seite. Voor de single Das Lied Vom Ich regisseerde hij zelf de clip. ‘Dat was zó leuk om te doen, wie weet ga ik dat wel meer doen.’

Of hij, die altijd zo kritisch is, tevreden is met Fabian? Ja! Ik vind hem prachtig, daar was ik heel opgelucht over. De montage is fantastisch, en die mooie literaire voice-over: ‘Fabian wist het nog niet, maar over vijf minuten zou de liefde zich aandienen...’ Schitterend.’ Of hij ook tevreden is met zichzélf als Fabian? ‘Ja zeker, maar dat ligt ook aan de montage hoor... met zulke goeie montage kun je zelfs middelmatige acteurs heel goed laten lijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden