Postuum

Acteerlegende John Hurt (77) had voorliefde voor impopulaire rollen

Als de Britse acteur John Hurt, die vrijdag op 77-jarige leeftijd overleed, met één rol uit zijn imposante oeuvre herinnerd zou moeten worden, dan is het er een waarin hij onherkenbaar is. In The Elephant Man (David Lynch, 1980) speelde Hurt John Merrick, een misvormde man en circusattractie die zijn leven lang werd uitgelachen.

Acteur John Hurt. Beeld EPA

Hurt was verstopt onder een dikke laag prothesen - dagelijks moest hij negen uur in de make-up, maar dankzij zijn lichaamstaal en zijn stem wist hij Merricks levensverhaal hartverscheurend te maken.

Het is Hurt op zijn best: de Britse acteur had een voorliefde voor personages waar niemand graag naar wil kijken. Hij maakte ze menselijk en zorgde dat ze gezien werden.

Als 9-jarige jongen in een Brits mijndorpje droomde Hurt al van een acteercarrière. Zijn ouders - een wiskundige die werkzaam was als priester en een ingenieur met liefde voor het amateurtoneel - dachten daar anders over. Acteren, zo vonden zij, was hooguit een leuke hobby.

Hurt zette door en leerde het vak, dankzij een studiebeurs en de verkoop van naaktportretten van zijn vrienden, op de Royal Academy of Dramatic Arts. Zijn methode was klassiek: acteren was voor hem simpelweg spelen en zijn fantasie gebruiken.

Hurt, ook werkzaam als theateracteur, begon in de filmwereld met The Wild and the Willing (1962), en brak door in 1966 met A Man for All Seasons. Maar de rol die zijn carrière bepaalde was die van Quentin Crisp in The Naked Civil Servant. Hurt speelde een flamboyant homoseksueel icoon, op de Britse televisie, terwijl homoseksualiteit destijds in Engeland nog illegaal was.

Hem werd van alle kanten voorspeld dat dit het einde van zijn loopbaan zou betekenen, maar het tegenovergestelde gebeurde. Hurt kreeg juist meer opmerkelijke rollen aangeboden: ingewikkelde, gelaagde personages waarover andere acteurs zouden aarzelen. Hij werd gecast als heroïneverslaafde in Midnight Express en Merrick in The Elephant Man - twee rollen waarmee hij een Oscarnominatie verdiende. Met zijn rol in Midnight Express won hij een Golden Globe.

Hoe het Hurt

Wallen, diepe groeven, 'laat-maar-waaien-baard' en inmiddels al 74. Toch speelt de Brit John Hurt in een van de hipste sciencefictionfilms van dit moment. Lees hier het interview.

John Hurt in The Naked Civil Servant. Beeld ANP

Zijn uiterlijk maakte hem ongeschikt voor de mooie-mannen-rollen. Hurt was relatief klein (1.75 meter) en had al vroeg zijn beroemde wallen die zijn ogen iets droefs gaven. Hoe ouder hij werd, hoe dieper de groeven in zijn gezicht - vaak toegedicht aan een overwonnen alcoholverslaving. En aan de dood van de vrouw die zijn echtgenote had moeten worden, maar die in 1983 tijdens een gezamenlijk paardrijritje viel en overleed. Daarbij had hij die prachtige diepe stem, die zijn personages iets warms kon geven, of juist iets hards.

Hij legde altijd een bijzondere gelaagdheid in zijn spel. Het maakte hem de ideale acteur voor uitersten: hij speelde even knap kwetsbare slachtoffers als glibberige, charismatische leiders. Van de vals beschuldigde Timothy Evans (10 Rillington Place), de monsterlijke Romeinse keizer Caligula (I, Claudius) tot MI6-baas Control in Tinker Tailor Soldier Spy.

Tekst gaat verder onder video.

Zijn rollen in blockbusters maakten hem bekend bij een breder publiek van een andere generatie. In Alien (1979) was te zien hoe er een buitenaards wezen uit zijn buik barstte - het is een van de beroemdste sterfscènes uit de filmgeschiedenis, en een die hij later zelf weer parodieerde in Spaceballs (1987). De Harry-Potter-generatie kent hem als de man die tovenaarsleerling Harry zijn eerste toverstok gaf.

In 2015 werd hij geridderd. Hurt trouwde vier keer, en heeft twee kinderen. De oorzaak van zijn dood is niet bekendgemaakt. De acteur liet in juni 2015 weten dat hij alvleesklierkanker had, maar verklaarde later genezen te zijn. In 2016 zegde hij een toneelstuk af vanwege zijn gezondheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden