Achterhuis en Van Buuren onttoveren de majestueuze tien geboden

Wat een mazzel dat de tien geboden overduidelijk een erfenis zijn, maar dan toch één 'die ons zonder bijbehorend testament is nagelaten' zoals de Franse dichter René Char het verwoordde. Want waren het Oude en Nieuwe Testament letterlijk het woord van God geweest, dan was er geen ruimte voor interpretatie, terwijl het joden- en christendom altijd exegeten hebben gekend.

De tien geboden, ontstaan in de zevende eeuw voor Christus, worden nu tegen het licht gehouden door twee babyboomers, Hans Achterhuis en Maarten van Buuren: beiden gevormd door de anti-autoritaire erfenis van mei '68, maar beiden ook ietwat bekomen van die radicale jaren waarin het adagium gold dat het 'verboden was te verbieden'. Zoals bekend beginnen alle geboden met 'Gij zult...' en er is geen twijfel mogelijk dat hier met gezag wordt gesproken en om gehoorzaamheid wordt gevraagd. Hadden de auteurs dit project pakweg veertig jaar geleden ter hand genomen, ze waren snel klaar geweest. Al die imperatieven: onzin en ouderwets.

Historische reden

Maar die pertinentie kleeft ze gelukkig niet meer aan. Tegen het licht van andere, klassieke en moderne denkers en schrijvers proberen de auteurs te bepalen wat ooit de historische reden kan zijn geweest voor een zeker gebod, en belangrijker nog: hoe wij, als 21ste-eeuwers de geboden kunnen interpreteren. Het zesde gebod 'Gij zult niet doden' klinkt lekker pacifistisch- sympathiek, en had nog gepast op een verkiezingsposter van de PSP. Maar andere zoals 'Gij zult U geen gesneden beelden maken' (tweede gebod) of 'Gij zult niet echtbreken' (zevende gebod) zijn heel wat minder makkelijk toepasbaar in het hier en nu.

Over dat echtbreken gesproken: Van Buuren laat zien dat het gebod stamt uit een tijd waarin de volgende huwelijksmoraal gold: de vrouw is het eigendom van de man en onderdeel van de huisraad, net zo goed als 'de dienstmaagd, het rund en de ezel' die in het tiende gebod behandeld worden( 'Gij zult niet begeren... etc.'). Echtbreuk stond dus ooit gelijk aan diefstal. Dat gaf maar gedonder in de stamverhoudingen, dat moest worden voorkomen. Inmiddels is de vrouw een Mensch geworden, geen bezit meer, en moeten gelijkwaardige partners afspraken maken over trouw en ontrouw, stelt Van Buuren.

Afspraken maken... het is toch een onttovering van dit majestueuze gebod. Praktische toepasbaarheid verdraagt kennelijk nauwelijks grote woorden. Dat maakt overigens de kleine woorden niet per definitie beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden