Review

Achterblijven: goed essay van Denker des Vaderlands

Tot 1960 werd Europa niet door nieuwkomers overspoeld, maar trokken mensen juist weg, schrijft Marli Huijer.

Een goed essay van de Denker des Vaderlands, maar het abstracte slot had ze achterwege mogen laten.

Wat niet iedereen weet over Marli Huijer, is dat zij een kind is van achterblijvers. Haar vader zwaaide in 1950 eenzaam en alleen op de kade zijn ouders, broers en zussen uit, allemaal op het dek van de boot naar Canada. Haar moeder bleef eveneens als enige van vier kinderen in Nederland achter. Huijers twee oudere broers maakten in de jaren zeventig de oversteek naar Canada. Het verhaal van haar familie, stelt Huijer in Achterblijven, is ook het verhaal van Europa, althans tot zo'n halve eeuw geleden.

In een tijd waarin immigratie het debat bepaalt, wordt gemakkelijk vergeten dat Europa de facto een continent is van achterblijvers. Tot omstreeks 1960 werd dit gebied niet door nieuwkomers overspoeld maar door Europeanen verlaten. In de eerste helft van haar boek gaat Huijer in op de psychologie van de achterblijver. Het is aan de achterblijver een gemeenschap intact te houden en een (im)materiële cultuur voor verdwijning te behoeden. Een echte achterblijver was de door IS geëxecuteerde Syrische archeoloog Khaled al-Asaad, die weigerde het werelderfgoed van Palmyra in de steek te laten. We kunnen ook, minder dramatisch, denken aan Friese dorpelingen, die na een emigratiegolf kampten met een onderbezette fanfare.

In het tweede deel behandelt Huijer de veranderingen na 1960 in Europa. Dat de emigratie uit Europa stopte, kwam voor een belangrijk deel doordat de welvaartsstijging de noodzaak ertoe wegnam. Europeanen van de rusteloze of avontuurlijke soort konden intussen steeds makkelijker reizen. Voor die beweeglijke Europeanen van nu lanceert Huijer de term 'semigranten'. Spanningen in Europa vloeien mede voort uit het feit dat een substantieel ander deel van de Europeanen dat soort privileges níet kent. In tegenstelling tot de minderbevoorrechten van vroeger, is emigratie voor deze groep geen optie: de VS en Canada hanteren tegenwoordig strenge toelatingscriteria. De achterblijvers van nu, stelt Huijer, zijn gedwongen 'blijvers'. Die reageren anders op vluchtelingstromen dan 'welgestelde beweeglijke' Europeanen.

Non-fictie
Marli Huijer
Achterblijven - Een nieuwe filosofie voor een grenzeloze wereld
***
Boom; 194 pagina's; euro 20,00.

Wellicht had Huijer dit goede essay hier moeten afsluiten. In het slothoofdstuk probeert zij recht te doen aan de ondertitel: Een nieuwe filosofie van een grenzeloze wereld. De aanbevelingen hieruit zijn evenwel tamelijk abstract en utopisch. Europa moet zowel de kloof tussen 'semigranten' en thuisblijvers dichten als die tussen Europeanen en de rest van de wereld. Zouden de ruziënde Europese leiders die suggestie in overweging nemen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden