Abstracta, passiva en ander potjeslatijn

Nietsvermoedend stap je in Italië op de bus, en daar meldt een obscene tekst de verplichting tot het oblitereren van de reistitel....

Deze geheimtaal, het Bureaucratisch, is sinds vele jaren het machtigste wapen van ambtenaren en politici om zichzelf belangrijk te maken, en de kloof tussen henzelf en de rest van de mensheid zo breed mogelijk. En nu heeft de regering een revolutie ontketend: ze heeft het Bureaucratisch afgeschaft. Zodat de verplichte obliteratie van de reistitel heel gewoon de plicht wordt om je kaartje te laten afstempelen. Wat overigens bijna niemand doet, bij gebrek aan een kaartje.

In hun streven naar onbegrijpelijkheid hadden de bureaucraten pathetische hoogten bereikt. Simpele woorden en uitdrukkingen waren uit principe verboden. Daarvoor in de plaats kwamen ingewikkelde, archaïsche, gezochte of ronduit onbegrijpelijke woorden en omschrijvingen.

Daarom waren alleen linguïstische acrobaten in staat een officieel formulier correct in te vullen of bij volksreferenda te begrijpen waar het om ging. Een gewone sterveling was het, om het in het Bureaucratisch te zeggen, niet vergund de tenebreuze descripties normatief te interpreteren, laat staan temporaliter zorg te dragen voor een satisfactieve compilatie, mitsgaders de daaraan adherente depositie binnen de legale tijdslimiet te effectueren. De stommeling.

De politici konden er ook wat van. Berucht zijn de 'parallelle convergenties' waarmee de later vermoorde politicus Aldo Moro de relatie tussen christen-democraten en communisten in de kern dacht te raken. Een andere christen-democratische leider, Arnaldo Forlani, ging er prat op, iedere vraag omstandig te kunnen beantwoorden zonder iets te zeggen. En oud-minister van Justitie Mancuso, nu parlementariër van Berlusconi, praat even simpel als het Wetboek van Strafrecht.

En dan de agenten op straat. Als die je aanspreken, begint een notariële akte te praten. 'Door mij is geconstateerd dat door u de door het verkeerswegenreglement ter plaatse voorgeschreven maximumsnelheid voor vierwielige rijtuigen niet in acht is genomen.' Juist, en hoe regelen we dit? 'Uw rijbewijs.'

Op het Nederlandse rijbewijs staat weliswaar dat het een patente di guida is, maar waar staat in het Italiaans dat het ook geldt voor de besturing van een vierwielig rijtuig van maximaal 3500 kilogram? Dat staat er in beeldtaal en cijfers, maar niet in volzinnen, laat staan in Italiaanse volzinnen. Het document is dus ongeldig. Ik beloof dat ik het onmiddellijk door het Nederlands consulaat zal laten vertalen in keurig Bureaucratisch, en mag doorrijden.

En nu is het Bureaucratisch verwezen naar het gezelschap der dode talen. Gemakkelijk is dat niet gegaan. Het heeft vijf jaar studie en vier ministers van Ambtenarenzaken gekost om een handboek samen te stellen met instructies over het gebruik van voor iedereen begrijpelijke taal. Het uitgangspunt kan iedere schrijver of journalist zich ter harte nemen: denk eerst na waarom en waarover je gaat schrijven en tot wie je je richt, en pak pas daarna de pen.

Iedere tekst van de overheid moet zich voortaan kenmerken door orde, eenvoud en leesbaarheid, en zich beperken tot de essentie. Dus geen eindeloze zinnen meer boordevol bijzinnen, dubbele ontkenningen, abstracta, passiva en potjeslatijn. Maar gewoon recht voor z'n raap 'weigering' in plaats van 'verzuimde goedkeuring' en 'schrappen' in plaats van 'de nietigverklaring tot stand brengen'. 'Epidermis' mag weer gewoon 'huid' worden, en vervelende begrippen als dood, blindheid of uitzetting worden niet meer eufemistisch omschreven.

Maar helaas, slechts een handjevol ambtenaren heeft het handboekje gekregen, want pecuniaire emergenties obstaculiseren de diffusie van dit excellente manuaal.

Jan van der Putten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden