'Abstract' is fraaie samensmelting beeld en design

De Amerikaanse makers van de documentaireserie Abstract slagen erin een lastig onderwerp als design aantrekkelijk en lekker op te dienen.

Illustrator Christoph Niemann in de eerste aflevering van 'Abstract: The Art of Design'.

Niet iedereen wordt meteen wildenthousiast van het vooruitzicht 40 minuten te luisteren naar iemand die over letters praat. Toch zal Paula Scher de meeste kijkers snel inpalmen. Aflevering 6 van Abstract, de nieuwe Netflixdocumentaireserie over designers, zoals een architect, een illustrator en een auto-ontwerper, begint met Scher die in New York City haar dagelijkse wandeling naar haar werk maakt.

'Zodra ik buiten kom zie ik typografie', zegt de ontwerper, terwijl beelden voorbijschieten van uithangborden, huisnummers, winkellogo's en verkeersborden. 'Typografie is schilderen met woorden. En daar word ik high van. Het is mijn crack.' Ze zegt het zo aanstekelijk dat je zelf haast in een roes raakt.

Design is overal

Al even aanstekelijk praat Scher over het karakter van een lettertype (dikgedrukt is urgent, dunne letters met schreef zijn klassiek) of over de lengte en hoogte van het middelste pootje van de E: hoog is art deco, laag is modern. Ze ontwierp de typografie voor talloze beroemde logo's (Windows 7), posters (New York Public Theater) en albumhoezen (Bruce Springsteen).

Naast Scher geven in Abstract zeven andere ontwerpers een inkijk in hun creatieve proces, onder wie de Deense architect Bjarke Ingels, de Britse podiumontwerper Es Devlin, de Grieks-Engelse fotograaf Platon en de Amerikaanse sneakerdesigner Tinker Hatfield. Wat is daar zo leuk aan?

Een deel van het antwoord gaf Scher al: design is overal. En je denkt er haast nooit over na dat overal een mens achter zit. Iemand heeft je telefoon ontworpen, je kleren, de auto of de metro waarin je rijdt, het huis waarin je woont. Ontwerpers hebben ongemerkt een enorme invloed op ons leven. Over die mensen gaat Abstract.

'Het doorgronden van de intenties achter design', schreef technologieblad Wired over Abstract, 'verandert niet per se hoe je de wereld beleeft, maar misschien wel hoe je ernaar kijkt.' Dat is de crux van het kijkplezier: puzzelstukjes van de alledaagse werkelijkheid vallen in elkaar. We zijn omsingeld door beeldcultuur en door het kijken naar Abstract krijgen die beelden een nieuwe context.

Er schuilt bovendien genoegen in het ontmoeten van de mensen achter de ontwerpen die je bewust of onbewust al eens hebt bewonderd: de vrouw die de megalomane decors voor concerten van Kanye West en U2 ontwerpt, de man die voor Nike de Air Jordans bedacht of de fotograaf die dat onheilspellende portret van Poetin maakte voor Time.

Stuk voor stuk zijn het mensen die hun strepen hebben verdiend en niet te bescheiden zijn om te vertellen hoe ze dat is gelukt. Soms moet je wel wat zelffeliciterende teksten of holle pr-taal over innovatie voor lief nemen. Zoals wanneer schoenontwerper Tinker Hatfield vertelt dat hij op de zoveelste editie van de Air Jordan, een schoen, bijzondere 'storytelling' heeft toegepast.

Visuele grapjes

De opzet van Abstract lijkt erg op die van Chef's Table, die andere Netflixdocumentaireserie, waarin in elke aflevering een wereldberoemde chef-kok ruim baan krijgt om in prachtige beelden zijn methode en visie uit de doeken te doen. Net als Chef's Table is Abstract fraai gefilmd en geven de ontwerpers een kijkje in hun keuken: de tekentafel of de designstudio.

Maar in zekere zin lenen ontwerpers zich nog beter voor dit format: eten kun je niet proeven of ruiken achter je laptop, maar design kun je wel op waarde schatten op beeld. De typografische posters van Paula Scher flitsen over het scherm en zo kun je haar werk optimaal absorberen. Hetzelfde geldt voor de illustraties van Christoph Niemann (onder meer voor The New Yorker) en de monumentale portretten van wereldleiders door Platon.

De samensmelting van beeld en design werkt nog beter omdat er in elke aflevering slimme visuele trucjes en grapjes zitten. Als de Britse Devlin, die decors bouwt voor concerten van Beyoncé en voor modeshows van Louis Vuitton, vertelt over haar liefde voor maquettes, terwijl ze gefilmd wordt bij een maquette van het dorp waar ze opgroeide, zie je een miniatuurversie van haarzelf op het dak van haar eigen maquettehuis zitten.

Spanningsboog

De aflevering over illustrator Niemann begint met een shot vanaf de achterbank van een taxi: je ziet de straat voorbijglijden, terwijl een stifttekening van een fietser op de ruit van de auto de illusie geeft dat er een tekenfilmfiguurtje naast de taxi rijdt. Op andere momenten wordt Niemann achtervolgd door de monsters die hij zelf heeft getekend. Zo lijken de bestgelukte afleveringen van Abstract niet alleen documentaires over, maar ook samenwerkingen met de ontwerpers te zijn.

De meeste afleveringen worden van een spanningsboog voorzien door op een bepaalde opdracht in te zoomen en het proces door de documentaire te weven: zal deze ambitieuze klus hen lukken? Bij Hatfield gaat het om het produceren van de eerste zelfstrikkende gympen (zoals in Back to the Future), bij Niemann om het tekenen van zijn eerste 3D virtualrealitycover van The New Yorker (te bekijken met een virtualrealitybril) en bij fotograaf Platon over het portretteren van de Amerikaanse oud-minister Colin Powell, wiens vertrouwen hij langzaam wint.

Zo kom je als kijker tamelijk dicht bij het magische moment van creativiteit. De ontwerpers vertellen over hun geheimen en onttoveren hun eigen proces (Niemann: 'Het komt neer op heel lang naar papier staren.').

Hoewel je na acht afleveringen natuurlijk geen volleerd ontwerper bent, krijg je zelf ook zin om te gaan tekenen. En zo niet, dan vergaar je alsnog veel weetjes voor op feestjes. Wat dacht je van deze: schoenontwerper Tinker Hatfield raakte in Parijs geïnspireerd door het Centre Pompidou, het beroemde museum waarvan de mechaniek van de binnenkant, zoals de pijpleidingen, aan de buitenkant te zien is. Hij wilde ook de binnenkant van een schoen laten zien. Eenmaal thuis ontwierp hij de eerste Nike Air Max met doorzichtige luchtkussens in de zool. Weer twee stukjes beeldcultuur die in elkaar klikken.

8x Abstract

Alle acht afleveringen van de documentaireserie Abstract: The Art of Design, elk 45 minuten, zijn sinds 10 februari te zien op streamingdienst Netflix. In elke aflevering staat een designer centraal: een fotograaf, auto-ontwerper, architect, stage designer, tekenaar, typograaf, sneaker designer en interieurontwerper. De serie, exclusief gemaakt voor Netflix ('an original Netflix-series') ging afgelopen januari in première op het Amerikaanse festival voor onafhankelijke film, Sundance.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden