PostuumNaima El Bezaz (1974-2020)

Abdelkader Benali over Naima El Bezaz (1974-2020): ‘Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan’

De Marokkaans-Nederlandse schrijver Naima El Bezaz (Meknes, Marokko, 1974) is overleden. ‘Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan, een levenslust waarmee haar personages ook behept zijn’, schrijft collega-auteur Abdelkader Benali in een persoonlijke herinnering.

Naima El Bezaz in 2002Beeld ANP

Naima El Bezaz en ik ontmoetten elkaar na lange tijd weer in de lobby van het Hilton hotel in Caïro in 2003. Uitgenodigd door de Nederlandse ambassade om op de boekenbeurs een optreden te verzorgen. In de gigantische ontvangstruimte zat Naima El Bezaz als versteend op een stoel. Ze leek onrustig. Ik begreep haar wel. Dit was een andere wereld waar de mores streng zijn, helemaal voor vrouwen. Wat zouden conservatieve lezers van haar boek Minnares van de duivel vinden, een openhartig boek over de listen en lagen van het seksuele spel, zwarte magie en verleiding, daarbij vrijmoedig puttend uit de vele verhalen die onder Marokkaanse vrouwen leven? 

De timiditeit van Naima was slechts schijn. Ze wist donders goed wat ze wilde. De heikele thema’s rond liefde en lust moesten aangesneden worden,  ze leverden goede verhalen op en lieten zien dat de Marokkaanse wereld van de schone schijn flinterdun was. Dat ze erom bedreigd werd, joeg haar angst aan maar maakte haar nog strijdlustiger. Op Facebook schreef ze de werkelijkheid van zich af. Onder dat ogenschijnlijk rustige gemoed zat een vulkaan, een levenslust waarmee haar personages ook behept zijn; maar waar haar personages kozen voor het ongeremde leven, koos zij voor het schrijverschap en gezin.

Al heel vroeg wilde ze niets liever dan auteur zijn. Midden jaren negentig debuteerden we, bij de eerste ontmoeting adviseerde ze me om meteen veel lezingen te geven: ‘Dan heb je een prima inkomen en ben je zelfstandig.’ Pas in Cairo traden we voor het eerst samen op.

Op de boekenbeurs aangekomen meldden we ons bij de tent waar we gingen voorlezen. Er was een gezelschap van honderd man samengedromd. Een literaire vertaler stond Naima bij om de Nederlandse tekst naar het Arabisch over te brengen. Een ding moest haar van het hart, zei die tegen haar: ‘Misschien weet je het niet maar jouw achternaam betekent in het Egyptisch tieten, ik kan je niet met die naam introduceren.’ Een verhaal dampend van wellust en zinnelijkheid voorlezen, dat ging wel; haar achternaam uitspreken niet. 

Naima fronste haar wenkbrauwen. Verder niets. De vertaalster introduceerde Naima El Khalid, en weidde uit over haar oorsprong en werk. Het publiek luisterde aandachtig. Toen nam Naima het woord: ‘Dames en heren, ik ben zojuist geïntroduceerd als Naima El Khalid. Maar dat is niet mijn echte achternaam. Mijn achternaam is El Bezaz. Ik weet dat het bij jullie tieten betekent, maar dat kan me niks schelen. Het is mijn achternaam en ik ben er trots op!’ 

Het publiek barstte in applaus uit.

Naima El Bezaz werd in 1974 geboren in Meknes in Marokko en verhuisde in 1978 met het gezin haar vader achterna, naar Alphen aan den Rijn. Toen ze een lezing bezocht kwam ze in contact met schrijver Yvonne Kroonenberg, die haar bij Uitgeverij Contact introduceerde, waar ze in 1995, als 21-jarige, debuteerde met de roman De weg naar het noorden. Het zou een van de zeven romans zijn die ze de jaren daarop zou schrijven, waaronder Minnares van de duivel (2002), De verstotene (2006) en Vinexvrouwen (2010), waarschijnlijk haar bekendste boek.

Het feit dat ze als Marokkaans-Nederlandse schrijver openhartig en kritisch over seksualiteit en de islam had geschreven, onder meer met essays in NRC Handelsblad, had haar doodsbedreigingen opgeleverd. Dat leverde na haar boek Minnares van de duivel een zware depressie op, die ook het thema zou vormen van haar volgende boeken: De verstotene en Het gelukssyndroom. Haar boeken werden begeleid met een reeks openhartige interviews, waar ze haar worsteling met depressies niet uit de weg ging. In een interview met Volkskrant Magazine in november 2010 meldde ze dat ze met Vinexvrouwen nu eindelijk ‘een oer-Hollands boek’ had geschreven dat haar zou wegvoeren van het ‘multiculturele gezeik’, zoals ze het zelf noemde. ‘Ik wil weten of je gelachen hebt’, zei ze tegen de interviewer. ‘Want dat wil ik nu. Dit boek is cabaret. Ook literatuur, maar deprimerende boeken worden er al genoeg geschreven. Humor trekt ons erdoorheen.’ Maar ze gaf ook toe dat ze er, ook met het schrijven van dit boek (dat een succes werd, en twee jaar later werd gevolgd door Méér Vinexvrouwen) nog niet was: ‘Het zit er nog, het zit nog in me.’ Naima El Bezaz maakte op vrijdag 7 augustus zelf een einde aan haar leven. Ze laat haar echtgenoot en twee dochters achter.

‘Je was een ontzettend lief en geestig mens, en altijd verrassend. Ik ga je vreselijk missen.’ Dat schrijft Khadija Arib, voorzitter van de Tweede Kamer, in een reactie op het overlijden van de Naima El Bezaz. Haar uitgever Oscar van Gelderen schrijft op Twitter: ‘So long, lieve, grappige, dappere Naima el Bezaz. #shinebrightlikeadiamond’ Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem, laat weten: ‘Diep ontdaan over de dood van Naima El Bezaz en diep bedroefd om het gemis van zo’n geestige en originele vrouw en auteur leef ik mee met het mooie gezin dat zij nalaat.’

Wilt u praten over zelfdoding of wilt u hulp op dit gebied? Bel 113 Zelfmoordpreventie: 113 of neem contact op via 113.nl

Lees hier het interview uit 2010 met El Bezaz terug over de roman Vinexvrouwen en haar depressies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden