Aard van het beestje

Aard van het beestje: de aardhommel is een snelle leerling

Caspar Janssen gaat wekelijks op zoek naar een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier? En waarom doet het juist nu van zich spreken?

Aardhommel en narcis - Allemaal beestjes Beeld Margot Holtman
Aardhommel en narcis - Allemaal beestjesBeeld Margot Holtman

Op zoek naar een nest van de aardhommel, op de hommelrijke Haagse begraafplaats Oud Eik en Duinen, met Martijn Kos van EIS Kenniscentrum Insecten. De aardhommel kun je zien als het archetype van de hommel. Martijn Kos: ‘Kijk naar cartoons, of logo’s, het is meestal de aardhommel die wordt afgebeeld. Zwart, witte kont, gele banden.’

Over de paden tussen de graven door, met de blikken op de grond gericht, want aardhommels nestelen vaak in oude muizennesten. Die zijn hier genoeg, vooral onder de grafzerken.

De aardhommel is een zeer algemene soort. Een overlever, met lerend vermogen. Het is tamelijk goed onderzocht: in experimenten verplaatsen aardhommels balletjes als ze weten dat er een beloning wacht in de vorm van nectar. En ze trekken aan een touwtje om bij nectar te komen.

Er is geen hommelsoort (in Nederland zijn er 29) die zoveel verschillende planten bezoekt, het lukt aardhommels om aan zowat iedere plant nectar en stuifmeel te onttrekken. Desnoods middels een trucje. Martijn Kos: ‘De kaak functioneert als blikopener. Daarmee kunnen ze bij bloemen waarin de nectar te diep ligt een gaatje in de kroonbuis maken. Dan kunnen ze opeens wel bij het voedsel. Nectarroof, want de bloem wordt hierdoor niet bestoven.’

Nog een handige eigenschap: de aardhommel kan relatief grote afstanden afleggen, ze foerageert tot op meer dan een kilometer van haar nest. Dat betekent hier dat ze voor haar voedsel niet per se afhankelijk is van deze begraafplaats.

Aan de uiterste noordkant weet Kos een overwinteringsplek van hommelkoninginnen, ze graven voor de winter een gaatje in de grond. Juist op een koele plek, dan worden ze niet te vroeg uit hun winterslaap gewekt. De koninginnen van de aardhommel komen als eerste tevoorschijn, dit jaar zag Kos al exemplaren in februari. Dit is een ideale plek: wilgen in de buurt, vroege bloeiers bij uitstek, van levensbelang voor vroege bijen. Nu is het druk tussen de paarse en witte dovenetels op de aflopende rand. Tuinhommels, akkerhommels, aardhommels. Ook werksters, er zijn dus zeker al nesten.

Maar waar? Hommelnesten zijn moeilijk te vinden, honderd jaar geleden maakten onderzoekers er al een sport van.

Het kerkhof over. We bespreken twijfelachtige praktijken. Aardhommels worden massaal gekweekt en ingezet als bestuivers in tomatenkassen. Ze kunnen namelijk nog iets bijzonders. Bij bepaalde gewassen, zoals tomaten, ligt het stuifmeel niet open, maar zit het in een soort buisje. Om het eruit te krijgen moet je trillen, dat heet Buzz pollination. Aardhommels kunnen dat, honingbijen niet. Vanuit Nederland en België worden gekweekte kolonies daarom de wereld over verscheept. Aldaar ontsnappen de koninginnen soms uit de kassen, komen in de natuur terecht en gedragen zich als invasieve exoot. In Chili verdringen aardhommels de inheemse Bombus dahlbomii, de grootste hommelsoort ter wereld. Martijn Kos: ‘Onbegrijpelijk dat het gesleep met hommels nog niet verboden is.’

We staan bij de plek waar Kos vorig jaar een hommelnest ontdekte. ‘Als je meerdere hommels op en neer ziet vliegen moet je opletten. Als je lang blijft kijken kun je uiteindelijk het gaatje vinden waar ze in en uit komen.’ Geen hommels nu.

Verder zigzaggen dan, tussen de grafzerken door. Ook geen teken van leven.

Nog even stilstaan bij het graf van Louis Couperus. Hier een hommelnest aantreffen, dat is natuurlijk te mooi om waar te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden