Aanzetjes, schetsjes, ideetjes, krabbels

De 17de juli 1877 was voorbestemd om de geschiedenis in te gaan als de dag waarop Thomas Edison de telefoonbeantwoorder uitvond....

In dit geval is de vergissing eigenlijk nog briljanter dan deoorspronkelijke uitvinding. En het is te danken aan het bewaard geblevenaantekenboekje dat het denkpatroon van Edison zo glashelder blootligt. Hetschetsje van Edison is opgenomen in Drawing from Life, the Journal as Art,een selectie uit notitieboekjes van wetenschappers, schrijvers, schildersen architecten. Een lucide idee, zo'n uitgave, want die persoonlijkenotities brengen je dichter dan ooit op de huid van de kunstenaar. Deboekjes staan vol aanzetten, ideeën, schetsen en reisobservaties. Dieonaffe gedachten vertellen vaak meer over de keuzes die een kunstenaar ofwetenschapper maakt, dan je uit het eindresultaat kunt opmaken.

Het is intiem materiaal, dat mag duidelijk zijn en dat verklaartmisschien waarom weliswaar alle kunstenaars zo'n boekje bijhouden, maar zeer niet mee te koop lopen. En als er iets duidelijk wordt in Drawing fromLife, is hoe onmisbaar en dierbaar de boekjes zijn. 'Als ik op reis ben,is mijn notitieboekje het kostbaarste onderdeel van mijn bagage', zegtfilmregisseur Mike Figgis (van Leaving las Vegas) die al twintig jaar blaadjes volkrabbelt.

Figgis is een van de 31 contribuanten aan Drawing from Life,samengesteld door de Amerikaanse schrijfster Jennifer New. Sommige van deboekjes zijn kunstwerken op zich, volgetekend, volgeplakt, volgeschreven - op z'n kop, op z'n kant, in de marge. Andere ogen kaal en zakelijk, metslechts hier een daar een genoteerde inval, maar ook daarin is bijna altijdeen sleutel tot het gepubliceerd werk te vinden.

David Byrne (ex-Talking Heads) tekent oversized maatpakken voorvierkante mannen, die doen denken aan kostuums uit de muziekfilm StopMaking Sense. Steven Holl, de architect die in Amsterdam een met koperbekleed kantoor voor woningbouwvereniging Het Oosten ontwierp, verraadt inzijn snelle aquarelletjes een voorliefde voor futuristische architectuur.

Figgis noemt zijn boekjes zijn 'geheugenbank'. De kunstenaar ofwetenschapper noteert, omdat hij bang is dat een briljante inval hemontsnapt. Maar eigenlijk, laat New iemand zeggen, gaat het nog verder.

Het boekje is ook een doel op zich. Want het registreren van invallenen ideeën, kun je nog het best te vergelijken met dat wat een verzamelaardoet. Altijd op zoek naar dat ene bijzondere exemplaar om de collectie opte waarderen; een verzameling die begint met een zinnetje, een schets, enlangzaam een oeuvre op zichzelf wordt. Een particulier oeuvre dat datandere, publieke, ondersteunt.

En soms kan dat geheime oeuvre, in retrospectief, een prikkelend inzichtopleveren. Zoals we nu weten dat de grammofoonplaat een ongelukje isgeweest.

Bob Witman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden