Poëzie

Aantal stadsdichters naar record

Stadsdichterschap

Het aantal stadsdichters is gegroeid naar een recordaantal. In 54 gemeenten verdichten schrijvers de werkelijkheid voor de burgerij. Hun beloning loopt sterk uiteen.

Beeld Harry Cock

In 2001 hadden nog maar twee gemeenten een officiële stadsdichter. Nu is dat aantal gegroeid naar 54 steden of dorpen. Wat zijn de ervaringen van deze nieuwe beroepsgroep? En wat is hun prijs per gedicht?

De opkomst van het stadsdichterschap is af te leiden uit een inventarisatie van de stichting Poëtikos, de organisator van de nationale stadsdichtersdag. De telling bevat alleen de officiële aanstellingen en zou veel langer zijn als de stadsdichters zonder benoeming van het gemeentebestuur zouden worden meegeteld. Een complete studie van het fenomeen, van betaling tot censuur, is nog niet gemaakt. Duidelijk is wel dat de verschillen in de positie van de stads- of dorpsdichters groot zijn.

Emma Crebolder (1942) was in 1993 de eerste stadsdichter van Nederland, in Venlo. Jan Eijkelboom (1926-2008) was in 2001 de tweede, in Dordrecht. Zij zetten de toon. In 2005 was het aantal stadsdichters opgelopen tot 19, waaronder hoofdstad Amsterdam met (als eerste) Adriaan Jaeggi (1963-2008).

In 2007 volgden Rotterdam en Enschede. 'Een stadsdichter geldt als literair ambassadeur, commentator en bruggenbouwen', zegt Adriaan Visser, wethouder cultuur van Rotterdam.

Net als in Rotterdam (dat deze week Hester Knibbe aanstelde, die gisteravond de VSB Poëzieprijs won) wordt in nagenoeg elke stad de dichter aangesteld voor een periode van twee jaar. Gemeenschappelijke voorwaarde: het gedicht moet betrekking hebben op de actualiteit. Vaak betekent dat ook dat hij of zij een eigen gedicht moet voordragen tijdens gemeentelijke evenementen.

'Een stadsdichter betrekt mensen bij de stad en interesseert ze in poezie', zegt Eric Pul, beleidsmedewerker cultuur van Lelystad, waar de stadsdichter geen financiële vergoeding krijgt voor de zes gedichten die hij minimaal per jaar moet leveren. 'Hij of zij houdt de stad een spiegel voor', meent Jeroen Hatenboer, wethouder cultuur van de stad Enschede, die jaarlijks 3.000 tot 5.000 euro vrijmaakt voor vier gedichten.

De honoraria lopen ook elders sterk uiteen. In Amersfoort krijgt de stadsdichter 1.200 euro voor minimaal twaalf gedichten per jaar. In Groningen is dat 5.000 euro in ruil voor zes, in Renkum is het 100 euro per gedicht met een minimum van vijf gedichten. In de Friese gemeente Achtkarspelen geldt: 125 euro per gedicht, met een minimum van vijf.

De Rotterdamse dichteres Hester Knibbe wint de VSB Poezieprijs 2015 voor de beste dichtbundel van het jaar. Ze kreeg 25.000 euro en een glaskunstwerk voor haar bundel Archaïsch de dieren tijdens de prijsuitreiking in de Kunsthal. Beeld anp

Welke vrijheid hebben de stadsdichters? 'De dichter mag best kritisch zijn', meent Robin Hartogh Heys, wethouder Cultuur van de Deventer. 'Soms neemt een dichter je op de hak en soms zorgt hij of zij voor een glimlach. Dat moet kunnen. Er is geen censuur.'

In Enschede kan stadsdichter Regine Hilhorst haar gang gaan: 'Ik ben de luis in de pels. De gemeente laat me heel vrij.' Dichteres Suzan Bosch van Achtkarspelen heeft dezelfde ervaring. 'Er is nooit onenigheid. Ik ben geheel vrij.'

Het gaat weleens anders. Mario Withoud, oud-stadsdichter van Almere, schreef in 2011 een felle afscheidsbrief aan de gemeenteraad. 'Hier wordt een hofnar zijn kop afgehakt', schreef hij volgens Almere Vandaag. Van zijn ongeveer dertig stadsgedichten zou maar een handjevol zijn gepubliceerd.

Soms is er kritiek vanuit de samenleving. Dichteres Hilhorst: 'Een van mijn gedichten ging over de textielgeschiedenis van Twente. Daarin noemde ik Enschede het Bangladesh van Twente. Op die vergelijking kreeg ik veel kritiek van stadsbewoners.'

Suzan Bosch (48), wâlddichter van het Friese Achtkarspelen, is vooral blij met de betekenis die haar werk kan hebben. 'Na het verongelukken van een meisje van 10 droeg ik tijdens de herdenking een gedicht voor. Ik kon het dorp troost bieden, dat vind ik mooi aan het dorpsdichterschap.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.