Aanstekelijke natuurvertelling

De Zwitserse natuurvorser Abraham Trembley, privéleraar van de zonen van de Haagse staatsman Willem graaf Bentinck, verzamelde zoetwaterpoliepen uit de waterpartijen van Bentincks landgoed Sorghvliet. In 1741 deed hij aan deze weekdiertjes met een steelvormig lijfje en een krans van tentakels een schokkende ontdekking: uit een doorgesneden exemplaar groeiden twee complete zoetwaterpoliepen. Trembleys onderzoek van de Hydra, zoals de officiële naam luidt, ging als een lopend vuurtje door de wetenschappelijke wereld.

De hydra, schrijft Susannah Gibson in Animal, Vegetable, Mineral? was een van de 'zoöfyten' die tijdens de Verlichting de interesse wekten van grootheden als de Leidse hoogleraar geneeskunde en plantkundige Herman Boerhaave. Zoöfyten leken op planten, maar gedroegen zich als dieren. Waren het nou planten of toch dieren?

Herrijzenis

Trembleys mes in de hydra wierp diepere vragen op. Moest die herrijzenis van de poliep worden gezien als een nieuwe schepping, onafhankelijk van God? En als de hydra een ziel bezat, splitste die ziel zich dan in tweeën? Lastige vragen, die extra voeding gaven aan het felle debat tussen materialisten, volgens welke levende materie niets meer kon zijn dan een optelsom van chemische stoffen en energie, en vitalisten, die in leven meer dan alleen machinerie zagen. Vragen ook die het begin van de moderne wetenschap inluidden.

Gibson verhaalt aanstekelijk over hoe die 18de-eeuwse natuurstudie zowel meer inhield dan koddig lijkende experimenten, als uiteindelijk veel meer opleverde dan alleen een juiste indeling van de natuur. Ook het inzicht dat wetenschappelijke definities niet in steen gehouwen zijn, maar altijd kunnen veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden