Aankopen van Huis Marseille bezorgen je de rillingen

De expositie over vijftien jaar aankopen door Huis Marseille beneemt je de adem en bezorgt je soms zelfs een rilling.

Een van de werken die te zien zijn op De Marseillaise, van Valéri Belin: Still Life with Dish, 2014 Beeld null
Een van de werken die te zien zijn op De Marseillaise, van Valéri Belin: Still Life with Dish, 2014

Vijftien jaar na haar aantreden neemt de eerste directeur van Huis Marseille, het particuliere museum voor fotografie in Amsterdam, afscheid. Els Barents, die sinds de opening in 1999 de collectie uitbouwde van vijftig tot ruim achthonderd werken en, recentelijk nog, met de aankoop en inrichting van een buurpand aan de statige Keizersgracht het tentoonstellingsoppervlak ongeveer zag verdubbelen, vertrekt met een paukeslag. De voormalig conservator fotografie van het Stedelijk Museum besluit met een expositie, De Marseillaise, die dikwijls adembenemend is en soms een rilling bezorgt.

In de pakweg veertig jaar dat fotografie als zelfstandig medium museaal werd en voer voor verzamelaars, is vijftien jaar een niet uit te vlakken periode. Geen afgerond tijdperk, maar een tijdvak dat lang genoeg is om artistieke ontwikkelingen waar te nemen van de fotografen wier werk door Huis Marseille is aangekocht. En om je opnieuw te verhouden tot het werk dat je er voor het eerst zag.

De vijf fotografen Valérie Belin (Frankrijk), Naoya Hatakeyama (Japan), Sarah Jones (Groot-Brittannië) en Rob Nypels en Jacqueline Hassink (Nederland), van wie Huis Marseille van stond af aan aankopen heeft gedaan, kregen nu het verzoek een solo-expositie in te richten. Ze putten uit de collectie van Huis Marseille en vulden dat aan met eigen, actueel werk. Toen hun eerste werken rond 2000 werden aangekocht, stonden ze op doorbreken. Inmiddels zijn ze veertigers en vijftigers en heeft hun carrière niet zelden een hoge vlucht genomen.

Hassink

Terecht is er veel ruimte en aandacht voor Hassink: haar al tien jaar durende onderzoek met video en fotografie van boeddhistische tuinen in Kyoto is het meer dan waard. De eeuwenoude, met pincet en nagelschaar onderhouden religieuze oases vormen paradijzen, waar generaties monniken het evenwicht bewaken tussen respectvol conserveren en ingrijpen. De tuin moet, zo legt een monnik uit in een van de wonderschone video's, worden gezien als een schrijn. Hijzelf werkt er al vijftig jaar, dag in dag uit. Hassinks foto's van de heiligdommen geven je het gevoel iets verbodens te betreden: een Hof van Eden waaruit de mens langgeleden is verbannen. Het is er vredig, tijdloos, alles is in balans en delicaat.

Wie door de zalen van Huis Marseille schuifelt, ontdekt al snel overeenkomsten tussen de exposanten, hoe uiteenlopend hun werk in thematiek en techniek ook moge zijn. Sarah Jones' geënsceneerde foto's van ogenschijnlijk welgestelde Engelse meisjes, theatraal poserend in een tuin of vervreemdend interieur, of - haar recente werk - van bloeiende rozen tegen een gitzwarte achtergrond, doen diepe psychologische gronden vermoeden. Ernstig, oogstrelend, beheerst en ingetogen; ook hier geldt dat die zorgvuldige esthetiek de toeschouwer in eerste instantie lijkt buiten te sluiten.

Valéri Belin heeft in de loop der jaren haar voorliefde voor alles wat glanst, glinstert of het oog bedriegt - van Marokkaanse bruidsjurken tot Murano glas, van prullaria van plastic en blik tot, maskers, pruiken en paspoppen - niet verloren. Ze componeert er stillevens mee die doen denken aan rariteitenkabinetten. In de loop der jaren is haar werk frivoler en kleurrijker geworden, technisch knap, maar ook kil.

Uit de Kyoto-serie Beeld null
Uit de Kyoto-serie

Emotie

Rob Nypels en Naoya Hatakeyama mogen als fotografen in (veelal) de buitenlucht diametraal tegenover elkaar staan, ze hebben iets gemeen wat je elders in Huis Marseille wel wat mist: emotie, en de drang die met de toeschouwer te delen. Nypels had er in 2009 zijn eerste overzichtstentoonstelling, van in de Auvergne gemaakte 'landschappelijke impressies'. Zijn nieuwere werk maakt hij in Zuid-Franse en Noord-Italiaanse steden. Impressionistisch, onscherp, alsof er een vlies voor de lens zat. Droomachtig en melancholiek.

Hatakeyama stelt daar extreem realisme tegenover. Huis Marseille toonde eerst zijn spectaculaire foto's van dynamietexplosies in kalksteengroeven. Na de tsunami van 2011 (waarbij hij een niet nader benoemd verlies leed) heeft Hatakeyama de gevolgen van die ramp - chaos, verwoesting, kaalslag - in zijn geboortestad vastgelegd. De technische kwaliteit en detaillering van de apocalyptische foto's versterken de ontreddering.

Naast de solo's die de kern van de Marseillaise vormen, zijn er enkele thematisch gerangschikte zalen, waarbij de mooie serie, weids gefotografeerde landschappen van David Goldblatt In the Time of Aids.

Reusachtig

Een grote ruimte is er voor de leerlingen van het fotografenechtpaar Ernst en Hilla Becher, die op hun Düsseldorfer Schule een revolutie in de fotografie bewerkstelligden met hun reusachtige prints van ogenschijnlijk neutraal en zakelijk geregistreerde en tegelijk overweldigende interieurs en cultuurlandschappen. Van Andreas Gursky hangt er een interieur van een Mercedesfabriek. Van Thomas Struth het interieur van de Venetiaanse Chiesa dei Frari, met enkele nietige kerkgangers voor het hoofdaltaar.

Hoe indrukwekkend ook, juist bij die zelfbewuste, imposante (in het kunstcircuit ook financieel hogelijk gewaardeerde) werken uit de Becher Schule bekruipt je de gedachte dat zij een tijdperk representeren dat voorbij is. Een periode van economische bloei, welvaart, voorspoed, consumentisme. Pré-crisisfotografie die niet in beeldtaal maar wel in relevantie heeft ingeboet.

Met De Marseillaise bewijst het museum zich als highbrowontmoetingsplek voor fotoliefhebbers: enigszins intellectueel, meer gericht op het oog en het verstand dan op het hart, meer op schoonheid die zich niet instant ten volle laat kennen dan op de rauwe emotie. Inderdaad, wat koudbloedig. Tegelijk is dat een karakterisering die het relatief kleine Huis Marseille onderscheidt van alle andere musea met en voor fotografie. En wát een 24-karaats collectie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden