Aangeboden: museum vol valse kunst

Reportage..

VLEDDER Het enthousiasme is na twaalf jaar niet gesleten. Ga maar eens zitten in die twee Rietveldstoelen. Nou, welke is echt? Voel je dat deze het best zit? Uit de Cassina-fabriek in Italië. Geen wonder. Die bezit de rechten tot reproductie. De andere zetel is van een timmerman uit Emmen. Daarin schuif je voortdurend onderuit. Namaak, uit een foldertje misschien wel.

Zie je deze Matisse, een blauwe vrouwenfiguur met bloemen? In 1983 hadden ze het werk zelf gekocht, voor ‘veel geld’. Jaren later vonden ze een afbeelding in een Duits kunsttijdschrift: een Falschung van Geert Jan Jansen, meestervervalser uit Nederland. Ha, hun eerste grote kunstaankoop bleek een zeperd.

Het enthousiasme ten spijt, Henk (73) en Erna (59) Plenter moeten hun rondleiding in het door hen opgerichte Museums Vledder (‘museums, ja; het mag van Van Dale, en het klinkt laagdrempeliger dan het verheven musea’) met gemengde gevoelens verzorgen. Dit alles hier – hun collecties valse kunst (‘uniek in de wereld’), grafiek en glas bijeen op twee verdiepingen van een voormalig gemeentehuis – zou in een erg geval weleens uiteen kunnen vallen. Plenter is ernstig ziek en voorziet dat het er binnenkort niet meer van komt, deze museums beheren.

Vandaar hun oproep: wie is bereid de Plenters op te volgen? Aangeboden: een museum waar jaarlijks 18 duizend bezoekers de balie passeren, 1,5 ton omzet per jaar, tientallen gemotiveerde vrijwilligers, een groep van zo’n honderd begunstigers, een stichting die betrokken toezicht houdt en een aanpalende woning met zicht op beeldentuin. Plenter: ‘Rijk word je er niet van. Van verkopen uit de museumwinkel kunnen we net het onderhoud bekostigen. Het mooiste zou zijn: een echtpaar net zoals wij, met eigen pensioeninkomsten.’

Zo moet het gaan, tegenwoordig. Dat overheden of collega-musea zich ontfermen over tentoongestelde privéverzamelingen die verweesd dreigen te raken, is geen vanzelfsprekendheid. Volgens de Nederlandse Museumvereniging worden dergelijke collecties zelden geadopteerd. ‘Voor de overheden is het simpel: het kost geld’, zegt een woordvoerster. ‘Voor andere musea is het vaak moeilijk een verzameling in te passen. Bovendien staan de depots overvol.’

Het failliet van het Dirk Scheringa Museum in Spanbroek leerde al dat nieuwe eigenaren zich niet zomaar aandienen, maar volgens de NMV dreigt ook op kleinere schaal erosie van particuliere kunstcollecties, waar net zoals in Vledder nog geen plaatsvervanger is gevonden. Als voorbeeld noemt de woordvoerster het Theo Swagemakers Museum in Haarlem en de verzameling moderne kunst in het Hedge House in Wijlre van Jo en Marlies Eijck.

Oprichter en eigenaar van het Swagermakers Museum Louis Moons (75) schuift een beslissing over de toekomst elk jaar vooruit. Bij gemeenten en musea ontmoet hij welwillendheid zonder toezeggingen. Jo Eijk hoopt op steun van de provincie Limburg.

Een enkele keer lukt voortzetting wel. Het in 1994 door de verzamelaars Theo en Lida Scholten gestichte Beelden aan Zee in Scheveningen wordt nu gedragen door vrijwilligers en een kleine staf.

De Plenters beseffen dat wat in Vledder in de vitrines staat en aan de muur hangt niet het wervende predicaat van topkunst verdient, al vinden ze de geëxposeerde glaskunstenaars bepaald niet de eerste de beste. Het zijn dan ook vooral recreanten, zeker met slecht weer, en omwonenden die een kaartje kopen, in plaats van de geschoolde kunstkijker.

Het is ze er ook nooit om te doen geweest. Als leraren Engels en biologie aan het Nieuwe Lyceum in Bilthoven kochten ze geregeld glas en grafiek; dat was tenminste betaalbaar. Het was uiteindelijk ook de drijfveer waarmee ze na Henks vut in Vledder het leeg gekomen gemeentehuis inrichtten: laten zien dat kunst niet voor de elite hoeft te zijn. Van niet de minsten hangt er werk: grafiek van Appel en Corneille, Baselitz en Beuys, Man Ray en Rob Scholte. De valse kunst vormt overigens wel de trekpleister; het is bedoeld als handleiding voor de beginnende kunstkoper.

Plenter beklemtoont dat zijn museum een regionale functie heeft. ‘Moderne kunst is in de wijde omtrek nauwelijks te zien. Voor veel bezoekers is het een eerste kennismaking. We krijgen geregeld scholen over de vloer. Zo heb je ook een educatieve taak.’ Erna Plenter: ‘Henk legt uit wat de verschillen zijn tussen een litho en een zeefdruk, wat een gouache is, wat een aquarel.’

Hebben ze weleens de interesse gepeild van gemeente of provincie? ‘We hebben een balletje opgegooid, ja. Maar veel respons kwam er niet. Cultuur op het platteland, dat is nog niet zo eenvoudig. De prioriteit ligt meer bij fietspaden, of een passantenhaven.’

Het belang van dit museum gaat verder dan het etaleren van laagdrempelige kunst. ‘Er komen altijd wel mensen even buurten. Op vrijdagmorgen zit hier de keuken vol. En vergis je niet in de economische effecten. Als hier groepen komen, willen ze ook ergens eten, en geregeld ook slapen.’

Wat het museumbeheer in Vledder voor hen persoonlijke de moeite waard maakte: de ‘hartverwarmende’ reacties van de bezoekers, de inzet van ‘schattige’ vrijwilligers. Erna Plenters heeft nog wel een waarschuwing. ‘Je moet er niet tegenop zien na sluiting de toiletten schoon te maken en vervolgens de avond te vullen met boekhouden en het inroosteren van de vrijwilligers. En op mooie dagen heb ik wel vaak gedacht: ik wil eigenlijk fietsen!’

Henk Plenter: ‘Als we niemand kunnen vinden en er zich vervolgens een koper meldt met veel geld die hier een meubelhuis wil beginnen, dan hebben we geen keus meer, vrees ik. Dan verdwijnt de boel naar de veiling. Maar wij zullen dan niet de enigen zijn die iets zullen kwijtraken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden