REPORTAGEcultuur in tijden van corona

Aan levenloos Museumplein wachten kunst en cultuur duistere weken

Een bezoeker kijkt naar de lege hal van het Rijksmuseum in Amsterdam dat is gesloten in verband met het coronavirus.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het Amsterdamse Museumplein met al zijn culturele instellingen ligt er desolaat bij. Musea zijn gesloten, in het Concertgebouw is het stil. Directies proberen de schade in te schatten.

Hoog op de gevel van het Stedelijk Museum prijkt een groot plakkaat. The future is now staat er in het geel. Het is de naam van de overzichtstentoonstelling van kunstenaar Nam June Paik, die in de jaren zeventig de kreet ‘elektronische snelweg’ muntte. De opening is uitgesteld en zo heeft de titel ineens een andere lading. ‘De toekomst is nu’ – het Amsterdamse Museumplein, met al zijn iconische instellingen, ligt er vrijdag desolaat bij en dat blijft wel even zo.

‘Het is alsof er een neutronenbom is afgegaan’, zegt Simon Reinink, directeur van het Concertgebouw. ‘Alle gebouwen staan er nog maar het leven is er uit. Ook bij ons. Normaal zoemt het van activiteit: repetities en voorbereidingen voor het concert in de avond.’

Het Matthäus-seizoen stond op het punt van beginnen, de typisch Nederlandse traditie om in aanloop naar Goede Vrijdag het passieoratorium van J. S. Bach te zingen. Dertien uitvoeringen stonden er in het Concertgebouw op het programma – de Paasdagen zijn voor veel zangers en musici het fundament onder hun jaarinkomen. Nu er zo ineens tientallen evenementen wegvallen, grijpt het Concertgebouw wel de kans aan om de vloer in de was te zetten en de kroonluchter naar beneden te halen om die af te stoffen.

Licht uit

‘Het is stil in Amsterdam’, zong Ramses Shaffy ooit. Maar dat ging over de nacht. Nu zijn rond het middaguur de lichten uit in het Rijksmuseum, het Van Gogh, en ook het Moco. Binnen proberen directies de gevolgen van de sluiting tot 31 maart te overzien. Vragen waarover culturele instellingen in het hele land zich buigen. Voor hoeveel personeel moet arbeidstijdverkorting worden aangevraagd? Hoe groot is het gat in de begroting als de deuren weer open kunnen? Tot wanneer gaat dit eigenlijk duren?

‘Ik weet nu al dat we ook op 1 april niet open zijn, omdat de San Francisco Symphony heeft afgezegd’, zegt Reinink. ‘Andere Europese landen hebben sluitingen afgekondigd voor langere termijnen en artiesten voor die tournees zeggen dan ook bij ons af.’

Aan het Museumplein is één kleiner gebouw nog wel open: het Diamant Museum, gelegen naast Royal Coster Diamonds, dat met zijn 180 jaar de oudste diamantslijperij ter wereld is en een hoogtepunt op het programma van menig reisgezelschap. ‘Ik kom niet meer aan de honderd bezoekers per dag’, zegt museumdirecteur Robert Tamara. Toeristen uit China en ook uit Vietnam en Thailand hebben al weken geleden afgezegd. ‘Het seizoen zou eigenlijk volgende week beginnen, met de opening van de Keukenhof.’

Economische pijn

Voor de inkomsten aan het Museumplein is die klap groot – voor het Rijks en het Van Gogh brengen de toeristen doorgaans meer geld in het laatje dan de Museumjaarkaarthouders. Wie, zoals Tamara, al wat langer meeloopt, kan zich nog de terugloop van de bezoekersaantallen herinneren als gevolg van sars, het virus dat in 2003 in Azië toesloeg. ‘Toen leden we economisch ook pijn, maar bleef het op afstand. Nu vragen wij ons af welke vergaderingen we maandag wel door kunnen laten gaan.’

Toeristen? Nee, daar heeft boekhandel Robert Premsela, tegenover het Stedelijk, geen goede klanten aan. ‘Toeristen kopen geen zware boeken, maar de bezoekers van de ZaterdagMatinee in het Concertgebouw, die gaan we missen’, zegt verkoper Sander Smit. Bovendien valt nu de laatste zaterdag van de Boekenweek in het water. ‘Normaal komen veel mensen dan nog het geschenk halen om zondag gratis met de trein te kunnen. Maar dat is ook afgelast.’

Boekentip

Als hij verweesde theater-, concert- en museumbezoekers een tip zou moeten geven wat te lezen in tijden van corona, is Smit even stil. Dan wijst hij Het veld aan van de Oostenrijker Robert Seethaler. ‘Het is geen cynische aanrader’, benadrukt hij. ‘Het gaat over de laatste gebeurtenissen in een mensenleven en is geschreven in een fantastische stijl.’

Verderop in het centrum neemt bij de Munt een jongeman zijn vriendin mee naar Blumhouse’s Fantasy Island, een horrorfilm. De Pathé-bioscoopketen houdt haar zalen open, maar laat maximaal honderd bezoekers of minder toe als dat nodig is om een stoel tussenruimte te laten. Druk is het niet.

‘Wil je alsjeblieft pinnen’, vraagt de caissière, die vanwege besmettingsgevaar liever geen cash meer aanneemt. ‘Nee, dat kan niet’, zegt de jongen. Als zijn vriendin dat voor hem wil doen, protesteert hij. ‘Ik wil graag betalen. Zij is mijn vriendin. Je weet hoe dat gaat. Sorry, hoor mevrouw.’ Dan trekt de caissière een handschoen aan voor zijn briefje van 50 euro.

Het verbod op evenementen met meer dan honderd aanwezigen legt het Nederlandse culturele leven voor de rest van de maand maart grotendeels plat. Bijna twintig dagen dus. ‘We hebben een podcast gemaakt, zodat we ons publiek zaterdagavond thuis op de bank toch nog iets kunnen bieden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden