interviewFadua el Akchaoui

Aan de hand van haar auto’s maakte Fadua el Akchaoui een theatervoorstelling: ‘Vrijheid is zelf je auto kopen’

Actrice Fadua el Akchaoui (38) is binnenkort te zien in haar eerste soloshow Wrak: een zoektocht naar onafhankelijkheid, bezegeld met de aanschaf van een nieuwe Mercedes.

Actrice en theatermaker Fadua el Akchaoui in haar witte Mercedes. Beeld Eva Roefs
Actrice en theatermaker Fadua el Akchaoui in haar witte Mercedes.Beeld Eva Roefs

Afgelopen november kocht ze voor het eerst volledig zelfstandig een eigen auto. Het was zeker niet haar eerste auto, maar voorheen was er wanneer de deal gesloten moest worden altijd iemand anders bij – haar vader, haar broer, een geliefde. Mannen die thuis waren in de autowereld, of in ieder geval deden alsof. Maar haar witte Mercedes A-klasse schafte theatermaker Fadua el Akchaoui (38) aan zonder inmenging van een man.

Het bleken twee onlosmakelijke thema’s te zijn geweest in haar leven: auto’s en mannen. In haar eerste soloshow Wrak neemt ze ons mee langs de auto’s in haar leven en de verhalen die daaraan zijn verbonden. Van de Opel Rekord waarin haar vader hun gezin naar Marokko reed tot de Volkswagen Golf 5 die gestolen werd, waardoor ze zich gedwongen zag ‘een klein wrakje’ te rijden, zoals ze haar grijze Ford Ka die erop volgde liefkozend noemt.

De voorstelling is een zoektocht naar onafhankelijkheid en zelfliefde. Het zijn onderwerpen die ook terugkomen in Meskina, de eerste speelfilm van regisseur en artistiek directeur van Theater Oostpool Daria Bukvic, die deze zomer uitkomt. El Akchaoui schreef samen met Bukvic en Ernst Gonlag het script van deze komedie over de Marokkaans-Nederlandse Leyla (Maryam Hassouni), die haar leven na een scheiding weer op de rails probeert te krijgen en moet omgaan met de verwachtingen van haar familie. Zelf speelt El Akchaoui ook een rol in de film: ze is een van de roddeltantes die over Leyla ‘meskina’ (zieligerd) fluistert omdat ze geen man heeft in haar leven.

Maar voor die film uitkomt, stort El Akchaoui zich eerst op haar voorstelling, die op 28 mei te zien is op tv en in het najaar ook in de theaters. Wrak is eveneens geregisseerd door Bukvic; de twee vrouwen werken nauw samen sinds El Akchaoui auditie deed voor Melk & dadels in 2016 (zie het kader onderaan dit artikel). ‘Ik was meteen onder de indruk van die mooie vrouw die streng kijkt en supergoed weet wat ze wil’, aldus El Akchaoui over Bukvic. Voor Wrak gingen ze samen op een acht dagen durende roadtrip naar Zuid-Spanje.

Waarom spelen auto’s zo’n belangrijke rol in je leven?

‘Auto’s zijn vrijheid! Ik ben opgegroeid in Alblasserdam, daar had je alleen een busverbinding. Mijn vader en mijn twee jaar oudere broer waren mijn helden. Die laatste reed al auto vanaf zijn 15de en haalde op zijn 18de meteen zijn rijbewijs. Bij mij stampte hij er ook in: zodra het kan, ga je je rijbewijs halen. Hij liet me op een parkeerplaats rondjes rijden in zijn auto toen ik nog 16 was en deed me mijn eerste rijles cadeau.

‘Maar het heeft ook te maken met mijn opvoeding. Het duurde heel lang voor mijn ouders terug konden naar Marokko, omdat er geen geld was voor vliegtickets en mijn vader geen rijbewijs had. Daar schaamde hij zich altijd voor; zijn neven en broers konden wel naar hun familie rijden. Hij heeft er enorm voor gestreden om op late leeftijd alsnog zijn rijbewijs te halen. Hij was zo gelukkig toen het lukte. Als je daarmee opgroeit, voel je het belang van je rijbewijs halen, van de vrijheid die dat geeft.

‘Een paar jaar geleden is de auto die ik toen had gestolen. Ik kwam aan op een lege parkeerplek en voelde me vleugelloos. Ik kon niet meer vliegen.’

Waarom nam je tot nu toe telkens een man mee als je een auto kocht?

‘Garages zijn echt mannenwerelden en als vrouw krijg je er van alles gemansplaind. Dus als ik een auto ging kopen, betrok ik altijd een man bij dat proces. Hoe ouder ik werd, hoe meer ik begon in te zien dat dat belachelijk was. Omdat zij exact hetzelfde deden als wat ik zou doen: ze deden alsof ze veel verstand van auto’s hadden. Fake it until you make it. Zij kregen het voordeel van de twijfel, omdat het een mannenwereld is. Mannen kunnen zich met een bepaalde vanzelfsprekendheid door het leven bewegen en een auto kopen is daar bij uitstek een voorbeeld van. Ik heb nu geleerd dat ik het zelf kan doen, dat ik op mijn eigen benen moet staan, dat ik zelf een auto kan kopen.

‘Maar nog steeds krijg ik – en ik ben hier gewoon goed in – complimenten als ik inparkeer. Of als ze me zien rijden zeggen ze: ‘Wow, je rijdt als een man.’ Nee! Ik rij goed als een vrouw!’

Fadua el Akchaoui Beeld Eva Roefs
Fadua el AkchaouiBeeld Eva Roefs

Je ging voor Wrak op roadtrip met Daria Bukvic. Waarom deden jullie dat?

‘Deze voorstelling moest het gevoel van een roadtrip opwekken, dus ik wist: zij moet dat met mij ervaren. Acht dagen lang waren we tot elkaar veroordeeld op deze reis, waarbij we dezelfde route aflegden die mijn vader vroeger met ons naar Marokko reed. Door corona konden we Marokko alleen niet in, dus we zijn tot Zuid-Spanje gekomen en hebben onderweg uitgedacht hoe we deze ervaring konden vertalen naar de voorstelling.

‘Die reis ging heel goed. Zij heeft haar nukken, ik heb de mijne, maar ik vertrouw haar nu nog meer dan ik al deed. Ik vertrouw haar mijn verhalen toe. We zijn kritisch tegen elkaar, maar doen dat omdat we elkaar beter willen maken. Eigenlijk ben ik een enorme controlfreak, als het aankomt op hoe mijn verhalen verteld worden, maar bij haar kan ik dat loslaten. Ik kan achteroverleunen en me door haar laten rijden. Bij wijze van spreken dan, want hoewel ze een rijbewijs heeft, durft ze niet te rijden. Maar ze zei: ‘Door deze ervaring krijg ik wel zin om achter het stuur te kruipen.’ Ik hoop dat deze voorstelling dat gevoel bij iedereen oproept.’

De titel Wrak roept dat in ieder geval niet op.

‘Voor mij zit er ook iets hoopvols in een wrak. Vroeger ging ik weleens met mijn vader naar de schroothoop in ons dorp. Hij zag dat als een heel mooie plek, als een soort orgaanfabriek waar hij organen kon vinden om zijn auto nieuw leven in te blazen. Ik geloof wel in zijn filosofie: al ben je helemaal kapot, er zit altijd nog iets bruikbaars in je. Die hoop heb ik in het leven. En ik ben niet meer bang voor nieuwe mogelijkheden, nieuwe kansen, nieuwe mensen, nieuwe plekken.’

Was je daar vroeger wel bang voor?

‘Jazeker. Je groeit altijd op vanuit bepaalde verwachtingen, bepaalde patronen. Ik ben een kind van arbeidsmigranten. Mijn ouders hebben niet gestudeerd, mijn vader was een fabriekswerker en mijn moeder heeft jarenlang schoongemaakt. Zij hebben het beste gedaan binnen hun eigen mogelijkheden, maar met al hun goede bedoelingen wisten ze niet wat er allemaal mogelijk was voor mij. Toen ik ging studeren hadden ze bijvoorbeeld geen flauw idee welke studies er allemaal waren.’

Fadua el Akchaoui Beeld Eva Roefs
Fadua el AkchaouiBeeld Eva Roefs

Je koos voor een studie voor docent maatschappijleer aan de Hogeschool Rotterdam en hebt dertien jaar lang lesgegeven. Waarom koos je aanvankelijk voor dat carrièrepad?

‘Ik had eerst de ambitie om de politiek in te gaan, maar ik realiseerde me dat je dan veel concessies moet doen omdat je de massa moet bedienen en minder trouw kunt blijven aan je eigen stem. Vervolgens ben ik het onderwijs ingegaan, omdat ik dacht dat je door jonge geesten te vormen ook kunt bijdragen aan een betere wereld. Maar het onderwijs is vast komen te staan in Nederland – het is alleen maar prestatiegericht geworden.

‘Theater en schrijven heb ik altijd al naast mijn werk gedaan en dat begon te groeien, vooral toen Melk & dadels bekend werd bij een groter publiek. Toen realiseerde ik me dat ik macht had: ik kan bijdragen aan beeldvorming. Alle angst en boosheid die we over elkaar voelen in de samenleving is vaak gebaseerd op het niet kennen van de ander. Maar als je de mens in elkaar herkent, zorgt dat voor een mooiere maatschappij.’

Je vertelt vooral verhalen over vrouwen uit de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap, zoals in Melk & dadels en nu ook met Meskina. Wat voor soort mens wil je laten zien met deze verhalen?

‘MENA-vrouwen (vrouwen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika, red.) zijn steeds zichtbaarder in de media. We laten steeds meer van ons horen en bepalen nu zelf welke verhalen over ons verteld worden. Er zijn namelijk zo veel vooroordelen over ons: dat we niet voor onszelf kunnen spreken, dat we niets kunnen zonder mannen, dat we onderdrukt zijn... Maar we zijn er, we spreken ons uit, we werken hard en worden niet onderdrukt. Ik wil die vooroordelen ontkrachten en nieuwe perspectieven bieden.’

Meskina raakt die serieuze onderwerpen aan, maar is zeker ook een humoristische film. In Melk & dadels, waaraan je eveneens meeschreef, werden jolige scènes afgewisseld met vlijmscherp commentaar over racisme in Nederland. Is die mix tussen ernst en humor jouw signatuur?

‘In de pijnlijke momenten van het leven zit ook humor en ik vind het een daad van verzet als je kunt blijven lachen, ondanks alle shit die je overkomt. In de afgelopen jaren zijn mijn vader, een van mijn oudere broers en een oudere zus overleden. Het voelt alsof ik dankbaar mag zijn voor elke dag die ik nog mag leven. Ik heb eigenlijk een luxepositie: ik mag dingen doen waar ik gelukkig van word. Ik mag met creativiteit mijn geld verdienen. Ik mag mooie verhalen vertellen. Nieuwe verhalen vertellen. Ik mag mijn zussen, mijn moeder en andere MENA-vrouwen representeren. Dat ik zulke stemmen mag creëren, daar ben ik dankbaar voor.’

Wrak is op 28 mei om 23.00 uur te zien op NPO 3.

Melk & dadels – de serie

Dé Marokkaan bestaat niet. Dus stonden Fadua el Akchaoui en drie andere Marokkaans-­Nederlandse actrices in 2018 op het podium om de diversiteit van hun ­levens te ­tonen, in de populaire toneelvoorstelling Melk & dadels ­(regie Daria Bukvic). Diezelfde verscheidenheid aan verhalen is ook het uitgangspunt van een nieuwe televisieserie gebaseerd op het toneelstuk, die dit najaar te zien is op NPO 3. Fadua el ­Akchaoui schreef mee aan het script.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden